Jakie są objawy czerwonki? Jak ją leczyć?

Co to jest czerwonka bakteryjna?

Czerwonka bakteryjna to zakaźna choroba przewodu pokarmowego, wywoływana przez bakterie z rodzaju Shigella, który obejmuje cztery gatunki:

• Shigella sonnei,
• Shigella flexneri,
• Shigella dysenteriae,
• Shigella boydii.

Za wystąpienie objawów odpowiadają toksyny wytwarzane przez bakterie w przewodzie pokarmowym. Choroba jest w wielu przypadkach samoograniczająca się i wyleczalna, ale podlega obowiązkowi zgłoszenia do służb sanitarnych.

W Polsce czerwonka bakteryjna nie jest obecnie powszechnym zakażeniem – w 2019 roku odnotowano 37 zachorowań, a w 2018 roku 284 przypadki. Częstość hospitalizacji sięga 53-85%, co pokazuje, że mimo rzadkości choroba bywa poważna. Występuje głównie w krajach rozwijających się oraz wśród podróżnych do stref tropikalnych, a jest szczególnie niebezpieczna dla małych dzieci, seniorów i osób z obniżoną odpornością.

Przeczytaj również: Najczęstsze choroby tropikalne. Na co uważać na egzotycznych wakacjach?

Jak dochodzi do zakażenia czerwonką bakteryjną?

Bakterie Shigella są wrażliwe na powszechnie stosowane środki dezynfekcyjne, ale łatwo przenoszą się drogą fekalno-oralną – przez bezpośredni kontakt z chorym lub nosicielem, jego przedmioty codziennego użytku, a także zanieczyszczoną kałem wodę i żywność. Do wywołania choroby wystarczy zaledwie od 10 do 100 komórek bakteryjnych, dlatego infekcja łatwo się rozprzestrzenia. Patogen mogą przenosić mechanicznie również muchy, które przenoszą bakterie z odchodów na żywność. Okres wylęgania wynosi od 1 do 10 dni, a pierwsze objawy pojawiają się najczęściej po 1-4 dniach od zakażenia.

Transmisji sprzyja też używanie przedmiotów osoby zakażonej, pływanie w skażonej wodzie oraz określone kontakty seksualne. Zakażenia częściej zdarzają się w miejscach, gdzie przebywa wiele osób w bliskiej odległości – żłobkach, przedszkolach, szkołach, domach opieki oraz więzieniach.

Do grup zwiększonego ryzyka zakażenia należą dzieci poniżej 5. roku życia, osoby z chorobami przewlekłymi, pacjenci zakażeni HIV (obniżona odporność), mężczyźni utrzymujący kontakty seksualne z innymi mężczyznami, więźniowie, osoby przebywające w zaniedbanych warunkach socjalno-bytowych oraz podróżni w krajach o niskich standardach sanitarnych.

Jakie są objawy czerwonki bakteryjnej?

Objawy czerwonki zmieniają się w czasie, przechodząc od ogólnego rozbicia do ostrej, krwistej biegunki. Czas trwania choroby wynosi zazwyczaj od 3 do 10 dni, a dolegliwości często ustępują samoistnie po 7-10 dniach bez stosowania leków.

Pierwsza faza zakażenia obejmuje:

• gorączkę,
• ogólne pogorszenie samopoczucia,
• jadłowstręt,
• nudności i wymioty.

Pojawiają się także kurczowe bóle w dolnej partii brzucha oraz słabo nasilona, wodnista biegunka.

W fazie głównej choroba objawia się silną i uporczywą, ostrą krwistą biegunką (obecność śluzu, ropy i widocznych smug krwi w kale, a szybko także domieszka fragmentów tkanek), wysoką gorączką oraz bolesnym uczuciem parcia na stolec – nagłą, skurczową potrzebą wypróżnienia z bólem odbytnicy, występującą nawet przy pustych jelitach.

W cięższych przypadkach lub przy przedłużających się objawach stan zapalny utrzymuje się od 3 do 6 tygodni, a powrót jelit do fizjologicznego funkcjonowania zajmuje kilka miesięcy. Wysypka przy czerwonce nie jest typowym objawem zakażenia, ale może pojawić się jako manifestacja powikłań, takich jak zespół Reitera.

Przeczytaj również: Biegunka bakteryjna - objawy, przyczyny i postępowanie

Jak diagnozuje się czerwonkę bakteryjną?

Diagnostyka czerwonki opiera się na testach laboratoryjnych, gdyż badanie fizykalne daje niespecyficzne objawy. Podczas badania lekarz może stwierdzić:

• przyspieszony oddech,
• przyspieszoną czynność serca,
• obniżone ciśnienie tętnicze.

Badanie palpacyjne brzucha wywołuje ból, natomiast ocena jamy ustnej i skóry często ujawnia suchość błon śluzowych, co świadczy o odwodnieniu organizmu.

W celu bezpośredniego potwierdzenia choroby i wykrycia obecności bakterii wykonuje się badania posiewowe – posiew kału oraz wymaz z odbytu. Pomocniczo, do oceny ogólnego stanu pacjenta, specjalista może zlecić podstawowe badania laboratoryjne (morfologię krwi oraz pomiar stężenia CRP i elektrolitów).

Krótkie przygotowanie do badań z krwi obejmuje zgłoszenie się do punktu pobrań na czczo (zazwyczaj 8-12 godzin po ostatnim posiłku), wypicie rano niewielkiej ilości wody oraz unikanie intensywnego wysiłku fizycznego przed pobraniem.

Sprawdź, czym są badania bakteriologiczne i kiedy się je przeprowadza.

Jak leczy się czerwonkę bakteryjną?

Leczenie czerwonki opiera się na odpowiednim nawadnianiu organizmu (preferowana droga doustna), właściwej diecie oraz szybkiej interwencji medycznej ze względu na ryzyko odwodnienia. Przebieg infekcji zależy od serotypu bakterii Shigella, dodatkowych obciążeń zdrowotnych, stanu odżywienia oraz immunokompetencji chorego. Od 53% do 85% chorych wymaga leczenia szpitalnego.

Wystąpienie objawów wymaga pilnej konsultacji lekarskiej, dlatego udaj się do lekarza internisty lub specjalisty chorób zakaźnych. Antybiotykoterapia jest wskazana w niektórych przypadkach u określonych grup, do których należą:

• osoby w podeszłym wieku,
• dzieci (szczególnie uczęszczające do przedszkola lub szkoły),
• osoby obciążone chorobami przewlekłymi i niedożywione,
• chorzy z niedoborami odporności (np. zakażeni HIV, z nowotworami),
• pracownicy opieki zdrowotnej,
• nauczyciele,
• osoby mające kontakt zawodowy z żywnością.

Stosowanie antybiotyków odbywa się wyłącznie zgodnie z zaleceniami lekarza. Bezwzględnym przeciwwskazaniem jest przyjmowanie leków przeciwbiegunkowych hamujących perystaltykę (np. loperamidu). Nie wolno stosować niesteroidowych leków przeciwzapalnych (np. ibuprofenu), ponieważ zwiększają one ryzyko krwawienia z przewodu pokarmowego.

Przeczytaj też, kiedy wskazane jest badanie sodu i na czym ono polega.

Powikłania czerwonki i objawy odwodnienia organizmu

Nieleczona czerwonka może prowadzić do zgonu, szczególnie u dzieci i osób niedożywionych. Najczęstszym skutkiem zakażenia jest odwodnienie, wywołujące uogólnione zaburzenia funkcjonowania organizmu.

Objawy odwodnienia obejmują suchość w ustach i na błonach śluzowych, silne pragnienie, zmniejszoną ilość oddawanego moczu oraz jego ciemny kolor. Pacjent odczuwa również zawroty głowy, osłabienie, zmęczenie i skurcze mięśniowe.

Zakażenie wywołuje zagrażające życiu powikłania, do których należą:

• zakażenie rozsiane (sepsa, uogólniony stan zapalny),
• toksyczne rozdęcie okrężnicy,
• porażenie perystaltyki jelit,
• perforacja ściany jelita grubego,
• zapalenie jelit,
• zapalenie otrzewnej,
• zaburzenia metabolizmu energetycznego,
• uszkodzenie wątroby,
• objawy neurologiczne (bóle głowy, senność, drgawki),
• zapalenie mięśnia sercowego,
• zespół Reitera (zapalenie stawów, cewki moczowej, spojówek).

Toksyny bakteryjne uszkadzające naczynia krwionośne wywołują zespół hemolityczno-mocznicowy, który obejmuje ostrą niewydolność nerek, małopłytkowość, zaburzenia krzepnięcia i niedokrwistość.

Sprawdź również: Zakażenie układu pokarmowego Escherichia coli – przyczyny i leczenie

Jak zapobiegać czerwonce bakteryjnej?

Podstawą zapobiegania szigelozie jest regularne i dokładne mycie rąk, szczególnie po skorzystaniu z toalety oraz przed jedzeniem. Profilaktyka obejmuje również korzystanie z czystych toalet, przestrzeganie ogólnych zasad higieny, odpowiednie przygotowywanie i właściwe przechowywanie żywności oraz picie wody z bezpiecznych źródeł.

Podróż do krajów ryzyka wymaga wdrożenia rygorystycznych środków ostrożności, ponieważ unikanie niepewnej wody i żywności jest kluczowe dla ochrony przed infekcją. Zalecenia dla podróżnych obejmują:

• spożywanie wyłącznie butelkowanej wody (unikanie nieprzegotowanej wody z niepewnych źródeł),
• unikanie lodu do napojów,
• dokładne mycie warzyw i owoców (a najlepiej całkowite unikanie ich surowych form),
• unikanie nieprzetworzonej termicznie żywności i niepewnych pokarmów.

Podsumowanie

Rokowania po zachorowaniu są zazwyczaj dobre przy odpowiednim nawodnieniu i leczeniu zaleconym przez personel medyczny. Po przechorowaniu pacjent może przez pewien czas pozostać nosicielem bakterii, co wymaga zachowania rygorystycznej higieny, aby nie przenieść patogenu na inne osoby.

Treść została przygotowana zgodnie z zasadami Evidence-Based Medicine – medycyny opartej na faktach i wiarygodnych źródłach.