Zakażenie układu pokarmowego Escherichia coli – przyczyny i leczenie

Co to jest bakteria coli i gdzie występuje?

Escherichia coli to gram-ujemna bakteria będąca beztlenowcem, która naturalnie występuje w jelitach ludzi i zwierząt – jest jedną z najliczniejszych grup drobnoustrojów w przewodzie pokarmowym. Większość jej szczepów jest nieszkodliwa i wchodzi w skład fizjologicznej flory jelita grubego, biorąc udział w rozkładzie pokarmu, produkcji witamin z grupy B i K oraz wytwarzaniu krótkołańcuchowych kwasów tłuszczowych.

Przeczytaj też: Jakie są objawy czerwonki? Jak ją leczyć?

Co powoduje bakteria coli – rodzaje infekcji

Patogenne szczepy wywołują poważne infekcje jelitowe i pozajelitowe, w tym ostre biegunki oraz stany zapalne dróg moczowych – odpowiadają za 70–95% przypadków zakażeń układu moczowego, przy czym kobiety są bardziej podatne na ten typ infekcji ze względów anatomicznych (krótsza cewka moczowa i jej bliskość do odbytu ułatwiają migrację bakterii).

Medycyna wyróżnia kilka typów patogennych szczepów jelitowych, w tym STEC/EHEC, EPEC, ETEC, EAEC, EIEC oraz DAEC – wszystkie są biegunkotwórcze i odpowiadają za rozwój infekcji.

Szczepy produkujące toksynę Shiga (STEC/EHEC) wywołują najbardziej dotkliwe stany zapalne i są głównie kojarzone z ciężkimi powikłaniami nerkowymi. Poza układem pokarmowym patogen może odpowiadać za:

• zapalenie płuc,
• zapalenie opon mózgowych – w tym u noworodków, u których dochodzi do zakażenia w kanale rodnym lub podczas porodu,
• sepsę.

Skąd się bierze bakteria coli w organizmie?

Główne przyczyny zakażenia E. coli to:

• skażona żywność (niedogotowane mięso, w tym mielona wołowina, niepasteryzowane mleko i sok, niemyte warzywa liściaste),
• skażona woda oraz bezpośredni kontakt z chorymi, ich kałem lub odchodami zakażonego zwierzęcia,
• błędy w higienie osobistej.

Do zakażenia mogą prowadzić także urazy czy powikłania zabiegowe, np. perforacja jelit lub pęknięcie wyrostka robaczkowego, kiedy bakterie z jelita przedostają się do jamy brzusznej.

Do czynników sprzyjających zakażeniu E. coli zalicza się także:

• podeszły wiek,
• ciąża.

Ryzyko rośnie również przy wadach wrodzonych układu moczowego, kamicy, zaleganiu moczu i cewnikowaniu pęcherza, a predysponują do niego też odwodnienie, cukrzyca, choroby prostaty, zapalenie pochwy czy wcześniejsza antybiotykoterapia i pobyt w szpitalu.

Objawy zakażenia – jak rozpoznać infekcję?

Objawy zakażenia E. coli zależą od zaatakowanego układu.

Infekcja pokarmowa objawia się:

• bólami i skurczami żołądka,
• skurczowymi bólami brzucha,
• biegunką – wodnistą lub krwistą,
• nudnościami,
• wymiotami,
• gorączką,
• bólami głowy,
• osłabieniem.

W ciężkich przypadkach dochodzi do krwotocznego zapalenia jelita grubego, a ze względu na ryzyko odwodnienia takie objawy są wskazaniem do pilnej wizyty u lekarza POZ, internisty lub pediatry.

Zakażenie układu moczowego objawia się inaczej w zależności od wieku i płci:

• Dorośli – ból, pieczenie i kłucie podczas oddawania moczu, częstomocz, wrażenie niepełnego opróżnienia pęcherza, mętny mocz o ostrym zapachu, krew w moczu i stan podgorączkowy.
• Mężczyźni – dodatkowo pojawia się gorączka i ból w dolnej części brzucha.
• Dzieci – może występować płacz, brak apetytu i częste oddawanie moczu.
• Niemowlęta – obserwuje się płaczliwość, zmniejszoną ilość oddawanego moczu, wymioty.

Jakie są możliwe powikłania po infekcji pałeczką okrężnicy?

Zakażenie szczepami Escherichia coli niesie ryzyko zespołu hemolityczno-mocznicowego (HUS) oraz niewydolności nerek – dotyczy to zwłaszcza małych dzieci po infekcji szczepami EHEC.

W rzadkich przypadkach powikłania są bardzo groźne: zakażenie jamy brzusznej prowadzi do ciężkich następstw, a sepsa wywołana tą bakterią ma wysoką śmiertelność, szczególnie u osób starszych i z obniżoną odpornością.

Diagnostyka – badania w kierunku zakażenia Escherichia coli

Podejrzenie zakażenia wymaga posiewu mikrobiologicznego oraz badania materiału biologicznego – kału, krwi, moczu lub plwociny.

Posiew moczu  pozwala określić liczbę bakterii świadczącą o infekcji, zidentyfikować konkretne szczepy oraz wskazać patogeny oporne na antybiotyki, co ma istotne znaczenie przy doborze skutecznego leczenia.

Dalsza diagnostyka obejmuje badania na obecność leukocytów w kale, moczu lub płynie mózgowo-rdzeniowym, a także pomiar stężenia białka C-reaktywnego, prokalcytoniny i fibrynogenu we krwi.

Jak przebiega leczenie zakażenia Escherichia coli?

Leczenie opiera się na łagodzeniu objawów, a w przypadku infekcji dróg moczowych – na celowanej antybiotykoterapii, którą zawsze dobiera lekarz specjalista. Postępowanie objawowe obejmuje:

• odpoczynek,
• eliminację czynników ryzyka, np. błędów higieny osobistej oraz niewłaściwej diety,
• leki przeciwbólowe i przeciwgorączkowe,
• odpowiednie nawodnienie, które pozwala wypłukiwać bakterie z organizmu.

Substancje przeciwdrobnoustrojowe stosowane w zakażeniu układu moczowego to m.in. trimetoprim, trimetoprim z sulfametoksazolem, fosfomycyna, cyprofloksacyna czy amoksycylina z kwasem klawulanowym. Dobór antybiotyku zależy od wieku pacjenta, chorób przewlekłych, ciąży, karmienia piersią oraz alergii.

Istnieją wskazania do antybiotykoterapii w bezobjawowym bakteriomoczu, np. u kobiet w ciąży – zawsze wymaga to jednak konsultacji z lekarzem. Z kolei przy niektórych infekcjach pokarmowych, zwłaszcza wywołanych szczepami toksynotwórczymi, antybiotyki i leki przeciwbiegunkowe są przeciwwskazane, bo mogą zwiększać ryzyko powikłań, w tym zespółu hemolityczno-mocznicowego.

Nadużywanie antybiotyków może też zwiększyć ryzyko lekooporności patogenów, co jest coraz większym problemem w leczeniu nawracających infekcji dróg moczowych.

Profilaktyka – jak zapobiegać zakażeniom układu pokarmowego i moczowego?

Zapobieganie zakażeniom pokarmowym opiera się na unikaniu spożywania surowego mięsa, niepasteryzowanego nabiału i niemytych warzyw. Bakterie E. coli giną w temperaturze 60 stopni w czasie 20–30 minut, dlatego obróbka cieplna potraw skutecznie chroni przed infekcją.

Podstawowe zasady to:

• mycie rąk przed posiłkiem, po skorzystaniu z toalety i po kontakcie ze zwierzętami,
• dokładne mycie warzyw i owoców,
• czyszczenie miejsca przyrządzania posiłków,
• kupowanie produktów oraz picie wody wyłącznie z pewnego źródła,
• unikanie kąpieli w zanieczyszczonych zbiornikach wodnych.

Pamiętaj również, że podróż do krajów o niedostosowanych warunkach sanitarnych wymaga spożywania oczyszczonej wody, dokładnego gotowania żywności oraz mycia surowych owoców i warzyw w oczyszczonej wodzie.

Profilaktyka zakażeń układu moczowego wymaga:

• codziennej higieny intymnej (wycieranie od przodu do tyłu),
• unikania długotrwałego zatrzymywania moczu,
• zapobiegania zaparciom.

U kobiet ze skłonnością do nawracających infekcji warto też rozważyć oddanie moczu bezpośrednio po współżyciu, co pomaga mechanicznie usunąć bakterie z cewki moczowej.

Przeczytaj również: Najczęstsze choroby tropikalne. Na co uważać na egzotycznych wakacjach?

Kiedy zgłosić się do lekarza?

Warto pamiętać, że domowe sposoby – nawodnienie oraz odpoczynek – pomagają jedynie w łagodnych, jednorazowych epizodach. Gorączka powyżej 38,5°C, ból w okolicy lędźwiowej, krew w moczu, nawracające infekcje (więcej niż 2–3 razy w roku) lub jakiekolwiek niepokojące objawy są sygnałem, że samoleczenie trzeba przerwać i zgłosić się do lekarza POZ lub urologa. Nieleczone lub źle leczone zakażenie łatwo przechodzi z pęcherza na nerki, co wydłuża terapię i zwiększa ryzyko powikłań.

Podsumowanie

Chociaż Escherichia coli naturalnie występuje w organizmie, jej patogenne szczepy są główną przyczyną uciążliwych zakażeń układu pokarmowego i dróg moczowych. Do infekcji najczęściej dochodzi wskutek braku odpowiedniej higieny oraz spożycia skażonej żywności lub wody. Leczenie opiera się przede wszystkim na łagodzeniu objawów i intensywnym nawodnieniu, a w przypadku dróg moczowych wymaga wdrożenia celowanej antybiotykoterapii pod okiem lekarza.

Treść została przygotowana zgodnie z zasadami Evidence-Based Medicine – medycyny opartej na faktach i wiarygodnych źródłach.