Czym jest kampylobakterioza? Objawy oraz leczenie

Czym jest kampylobakterioza?

To ostra, odzwierzęca choroba zakaźna przewodu pokarmowego, wywołana bakteriami z rodzaju Campylobacter, prowadząca do zapalenia żołądkowo-jelitowego lub zapalenia jelit. Te mikroorganizmy to Gram-ujemne, termofilne i zdolne do ruchu nieprzetrwalnikujące pałeczki, które należą do typu Proteobacteria oraz rodziny Campylobacteraceae.

Naukowcy opisali na świecie od 30 do 32 gatunków wyizolowanych od ludzi i zwierząt, z których najbardziej chorobotwórczy i najczęściej występujący u człowieka szczep to Campylobacter jejuni, chociaż infekcje wywołuje również Campylobacter coli.

Liczba zachorowań w Polsce stale rośnie, co potwierdzają dane Narodowego Instytutu Zdrowia Publicznego PZH: w 2013 roku odnotowano 552 przypadki, w 2022 roku 629 przypadków, a w 2023 roku już 857 zakażeń. Od 1 stycznia do 30 września 2024 roku zgłoszono 881 infekcji. Statystyki te są zapewne zaniżone, ponieważ pacjenci rzadko zgłaszają lekarzom łagodne przypadki.

Przeczytaj również: Cholera – jakie zagrożenie stanowi dla podróżujących w tropiki?

Przyczyny i drogi zakażenia – czy bakterią Campylobacter można się zarazić?

Bakterią Campylobacter można się zarazić poprzez spożycie skażonej żywności lub wody. Głównym źródłem infekcji jest niedogotowane mięso drobiowe oraz niepasteryzowane mleko.

Drobnoustroje te naturalnie występują w przewodzie pokarmowym zwierząt domowych, rzeźnych (takich jak drób, bydło, świnie, owce) oraz dzikich ptaków i ssaków. Ponieważ patogeny łatwo przenoszą się w ciepłych miesiącach, szczyt zachorowań przypada na późną wiosnę, lato i wczesną jesień.

Do zakażenia dochodzi najczęściej drogą pokarmową, a do głównych przyczyn transmisji należą:

• nieodpowiednia obróbka termiczna mięsa (szczególnie w sezonie grillowym),
• picie surowego, niewłaściwie pasteryzowanego mleka,
• wypicie skażonej wody,
• kąpiel w zanieczyszczonych zbiornikach wodnych,
• bezpośredni kontakt z odchodami chorych zwierząt.

Przeczytaj też: Choroby odzwierzęce (zoonozy) – co warto o nich wiedzieć?

Jakie są objawy zakażenia Campylobacter?

Okres wylęgania choroby wynosi od 1 do 14 dni, przy czym pierwsze symptomy pojawiają się zazwyczaj po 2-5 dniach od spożycia skażonego pokarmu. Czas trwania choroby wynosi standardowo od 2 do 10 dni. Ponieważ w większości przypadków mija ona samoistnie po 5-7 dniach, organizm zyskuje po przechorowaniu częściową odporność na ten patogen.

Do symptomów należą między innymi:

• bardzo częste wypróżnienia (nawet powyżej 10 razy na dobę),
• obecność śluzu lub krwi w kale,
• silne bóle brzucha,
• nudności i wymioty,
• dreszcze,
• wysoka gorączka.

U większości chorych infekcja powoduje wzrost wskaźników stanu zapalnego we krwi, a dodatkowo w badaniu USG jamy brzusznej lekarz może uwidocznić zmiany w obrazie wątroby.

Zanim rozwinie się ostre zapalenie żołądkowo-jelitowe, chory może odczuwać:

• bóle głowy, mięśni i stawów,
• ogólne rozbicie,
• osłabienie i złe samopoczucie przypominające grypę.

Przeczytaj również: Zakażenie układu pokarmowego Escherichia coli – przyczyny i leczenie

Kto jest najbardziej narażony na ciężki przebieg i powikłania?

Kampylobakterioza przebiega szczególnie ciężko u dzieci, noworodków, kobiet w ciąży oraz osób starszych, często wymagając hospitalizacji. Znacznie wyższe ryzyko powikłań dotyczy również pacjentów z chorobami przewlekłymi, takimi jak cukrzyca, miażdżyca czy schorzenia wątroby.

Ze względu na częsty kontakt z patogenem, w grupie podwyższonego ryzyka zawodowego znajdują się weterynarze, hodowcy drobiu oraz pracownicy zakładów przetwórstwa mięsnego.

Choć choroba zazwyczaj ustępuje samoistnie, u niektórych pacjentów może prowadzić do poważnych powikłań, w tym reaktywnego zapalenia stawów czy rzadkich chorób neurologicznych, takich jak zespół Guillaina-Barrégo.

Na czym polega leczenie kampylobakteriozy?

Leczenie kampylobakteriozy u dzieci i dorosłych opiera się przede wszystkim na terapii objawowej, obejmującej:

• intensywne nawadnianie,
• uzupełnianie elektrolitów,
• lekkostrawną dietę,
• odpoczynek.

W przypadku wystąpienia ciężkich objawów konieczna jest pilna konsultacja z lekarzem chorób zakaźnych lub internistą.

W łagodzeniu dolegliwości pomocne mogą być leki przeciwgorączkowe, a także diosmektyt, który działa łagodnie zapierająco oraz absorbuje toksyny i bakterie. Antybiotykoterapię stosuje się jedynie w ograniczonych przypadkach – lekarz decyduje się na nią wyłącznie przy ciężkim przebiegu choroby, wysokiej gorączce, obecności krwi w kale, długotrwałych objawach lub u pacjentów z obniżoną odpornością.

Jak przebiega diagnostyka zakażenia?

Proces diagnostyczny zakażenia opiera się przede wszystkim na szczegółowym wywiadzie klinicznym oraz badaniach laboratoryjnych kału. Podczas wizyty lekarz skupia się na zebraniu informacji dotyczących występujących objawów, nawyków żywieniowych oraz potencjalnych źródeł kontaktu z bakterią.

Ostateczne potwierdzenie obecności patogenu umożliwiają testy laboratoryjne próbki kału. Warto zaznaczyć, że rozszerzona diagnostyka jest szczególnie wskazana w przypadku przewlekłych bólów brzucha, wystąpienia postaci pozajelitowych choroby, polineuropatii oraz reaktywnego zapalenia stawów, które może pojawić się jako następstwo infekcji przewodu pokarmowego.

Aby prawidłowo przygotować materiał do badania, należy zaopatrzyć się w aptece w jałowy pojemnik, pobrać próbkę wielkości orzecha włoskiego i niezwłocznie dostarczyć ją do laboratorium w wyznaczonym terminie.

Dowiedz się więcej, jak pobrać kał do badania

Profilaktyka – jak zminimalizować ryzyko zakażenia?

Skuteczna ochrona przed kampylobakteriozą wymaga rygorystycznego przestrzegania zasad higieny w kuchni oraz unikania spożywania wody z niepewnych źródeł. Fundamentalnym elementem profilaktyki jest bezwzględne zapobieganie tzw. zakażeniom krzyżowym podczas codziennego przygotowywania posiłków.

Wysoka temperatura skutecznie zabija patogeny, dlatego tak ważna jest odpowiednia obróbka termiczna mięsa. Pamiętaj, aby do krojenia surowego drobiu zawsze używać osobnych desek, noży i pojemników, co uniemożliwi przeniesienie się bakterii na inne produkty spożywcze. Dodatkowo należy dbać o jakość wody pitnej oraz unikać picia niepasteryzowanego mleka.

Fundamentem higieny pozostaje dokładne mycie rąk – czynność tę należy wykonywać każdorazowo przed jedzeniem, po każdym kontakcie z surowym mięsem oraz po skorzystaniu z toalety.

Podsumowanie

Kampylobakterioza to powszechna choroba zakaźna objawiająca się uciążliwą biegunką i bólami brzucha, której można uniknąć dzięki dbałości o higienę i właściwą obróbkę żywności. W przypadku zaobserwowania niepokojących symptomów ze strony układu pokarmowego warto skonsultować się z internistą lub lekarzem od chorób zakaźnych. 

Treść została przygotowana zgodnie z zasadami Evidence-Based Medicine – medycyny opartej na faktach i wiarygodnych źródłach.