Koślawość kolan. Jak rozpoznać u dziecka? Ćwiczenia korekcyjne i metody leczenia

Na czym polega koślawość kolan? Co to za wada postawy?

Koślawość kolan to wada postawy, która najczęściej diagnozuje się w wieku dziecięcym. Polega ona na nieprawidłowym ustawieniu stawów kolanowych w taki sposób, że kolana „schodzą się” do środka, a podudzia i kości udowe ustawiają się bardziej na zewnątrz. Koślawe kolana powodują zaburzenie biomechaniki całego układu ruchu. Gdy kolana ustawiają się nienaturalnie do wewnątrz, dochodzi do nieprawidłowego przenoszenia obciążeń, nieprawidłowego ustawienia stóp i miednicy, co z czasem może prowadzić do bólu, przeciążeń oraz wtórnych wad postawy.

U dzieci pewien stopień koślawości kolan może być etapem prawidłowego rozwoju, u dorosłych zaś jest to już utrwalona wada postawy. Warto wiedzieć jak rozpoznać koślawość kolan i kiedy jest to problem, z którym warto zwrócić się do specjalisty. Lekarzem zajmującym się diagnostyką i leczeniem wad postawy u dzieci jest ortopeda dziecięcy.

Koślawość kolan – główne przyczyny

Koślawość kolan u dzieci jest naturalnym etapem rozwoju, który zazwyczaj pojawia się w wieku około 2-3 lat i zazwyczaj ustępuje w wieku przedszkolnym (często między 6 a 8 rokiem życia). Warto jednak monitorować jej przebieg, ponieważ jeśli ta wada postawy utrzymuje się po 7. roku życia, zaleca się konsultację z ortopedą lub wizytę u fizjoterapeuty, aby uniknąć poważnych konsekwencji zdrowotnych.

U dorosłych przyczyny koślawości kolan są różnorodne. Jako dominujące przyczyny wymienia się zwyrodnienia stawów kolanowych, przebyte urazy, konsekwencje nieleczonej koślawości w dzieciństwie, nadwagę i otyłość oraz choroby metaboliczne.

Koślawości kolan mogą sprzyjać wady stóp takie jak płaskostopie, które zmienia biomechanikę kończyn dolnych.  Często to nie jedna przyczyna powoduje powstanie tej wady postawy. Do koślawości kolan może przyczyniać się  nieprawidłowa masa ciała, brak aktywności fizycznej i nieprawidłowe wzorce ruchu.

Zrozumienie przyczyn i czynników mających wpływ na koślawość kolan pomaga dobrać odpowiednie leczenie i skorygować tą wadę postawy. W niektórych przypadkach  wystarczy dobranie indywidualnych wkładek ortopedycznych do butów lub zmiana codziennych nawyków.

Zobacz także: Ból kolana - przyczyny, rodzaje, sposoby leczenia

Jak wygląda koślawe kolano? Objawy koślawości kolan u dzieci i dorosłych

Koślawe kolana charakteryzują się nienaturalnym zbliżeniem się ku sobie stawów kolanowych. Jednocześnie zauważyć można, że przy złączonych kolanach i wyprostowanych nogach występuje przerwa między stopami, a oś kończyny „ucieka” do środka.

Koślawość kolan u dzieci manifestuje się w postaci:

• nieprawidłowego ustawienia stóp,
• nieprawidłowego chodu,
• szybkiej męczliwości stóp,
• “uciekania kolan do środka” podczas chodzenia po schodach.

Koślawość kolan u dorosłych wygląda nieco inaczej niż u dzieci. Dorośli często odczuwają ból przeciążeniowy, który skutkuje ograniczeniem aktywności fizycznej. U większości dzieci natomiast do pewnego wieku koślawość kolan jest fizjologiczna, zwykle nie powoduje bólu i często bywa zauważana głównie wizualnie.  Zdarza się też tak, że dzieci z koślawością kolan częściej potykają się i można u nich zauważyć nieskoordynowany chód. Te ostatnie objawy są częstym powodem wizyty u pediatry.

Zobacz także: Krzywica. Przyczyny i leczenie

Koślawość kolan – jak przebiega leczenie?

Leczenie koślawości kolan zależy od wieku, przyczyny i nasilenia objawów chorobowych. Koślawość kolan u dzieci jest częścią naturalnego rozwoju, ale w przypadku nasilenia lub asymetrii, konieczna może być interwencja specjalistyczna. Dlatego tak ważne są regularne wizyty u lekarza i obserwacja tej wady postawy u dziecka. U dorosłych natomiast częściej stosuje się leczenie zachowawcze, w tym fizjoterapię.

Postępowanie w przypadku koślawości kolan obejmuje kilka prostych elementów, które mogą przynieść dobre efekty w łagodzeniu objawów i wspomaganiu korekcji wady:

• unikanie długiego stania,
• ograniczenie pozycji obciążających stawy kolanowe ,
• ćwiczenia korekcyjne ukierunkowane na wzmacnianie osłabionych mięśni,
• w razie konieczności wsparcie ortopedyczne takie jak ortezy lub wkładki,
• redukcja masy ciała,
• dostosowanie aktywności fizycznej do możliwości chorego.

W przypadkach znacznej koślawości kolan oraz w sytuacjach kiedy wada nasila się, a leczenie zachowawcze nie przynosi efektów, może być rozważana  interwencja chirurgiczna.

Zobacz także: Fizjoterapeutyczne metody pielęgnacji niemowląt

Bardzo dobre efekty w leczeniu koślawości kolan można uzyskać za pomocą indywidualnie dobranych i regularnie wykonywanych ćwiczeń fizycznych. O tym, jakie rodzaje ćwiczeń są zalecane przeczytasz poniżej.

Ćwiczenia na koślawe kolana

Podstawą leczenia koślawości kolan jest stabilizacja stawu kolanowego, żeby nie “uciekał do środka”. Nie bez znaczenia dla korekty tej wady postawy jest wzmocnienie pośladków i mięśni stabilizujących biodra oraz praca nad prawidłowym ułożeniem stopy.

Ćwiczenia, które ma wykonywać chory powinny być bardzo dokładnie opisane, aby nie dochodziło do popełniania błędów podczas ich wykonywania. Nieodpowiednio powtórzone ćwiczenia na koślawość kolan mogą zamiast poprawy zaostrzyć stan chorobowy.

Podczas wykonywania ćwiczeń korekcyjnych pacjent nie powinien odczuwać bólu, a w razie pojawienia się dyskomfortu i dolegliwości bólowych konieczna jest konsultacja ze specjalistą. Efekty fizjoterapii koślawych kolan uzależnione są od regularności ćwiczeń i cierpliwości pacjenta. Jeśli mimo odpowiednio prowadzonej terapii nie obserwuje się poprawy lub pojawiają się niepokojące objawy, lekarz może zalecić dalszą diagnostykę obrazową, najczęściej RTG (a w uzasadnionych przypadkach także  rezonans magnetyczny kolana.)

Dla dzieci

Ćwiczenia na koślawość kolan u dzieci mają charakter zabawy. Rehabilitant uczy najmłodszych prawidłowych wzorców ruchowych, np. techniki siadania po turecku, w taki sposób, by nie obciążać nadmiernie kolan.

Podobnie jak u dorosłych, ćwiczenia dla dzieci mają na celu wzmocnienie mięśni pośladków, z tą różnicą, że wykonuje się je w krótszych seriach, aby zachować motywację dziecka.

Dla dorosłych

Ćwiczenia korekcyjne są podstawową metodą leczenia koślawości kolan u dorosłych. Ich celem jest rozciąganie napiętych mięśni i wzmacnianie osłabionych. Ogromne znaczenie ma dobór i właściwa technika wykonywania ćwiczeń oraz nauka prawidłowego chodu i obciążania kończyn podczas stania.

Dorośli, którzy mają problem z koślawością kolan powinni w szczególności wykonywać ćwiczenia stabilizujące i wzmacniające mięśnie pośladka średniego i rotatorów zewnętrznych  biodra.

Ćwiczenia należy dostosować do własnych możliwości i stopniowo zwiększać obciążenie. Warto pamiętać, że zbyt duża ilość obciążenia na raz może prowadzić do pogorszenia techniki i zahamowania postępów leczenia koślawości kolan.

Koślawe kolana – kiedy zgłosić się do specjalisty?

Nie każda koślawość kolan oznacza poważną patologię, ale są objawy u dzieci i dorosłych, które powinny skłonić do pilnej konsultacji ortopedycznej. Wśród nich znajdują się:

• bóle w okolicy kolan po wysiłku,
• trudności w chodzeniu,
• szybką męczliwość nóg,
• narastające dolegliwości bólowe kolan, bioder i stóp,
• asymetria stawów kolanowych,
• obrzęk lub widoczna deformacja kolana,
• pogorszenie się ustawienia kolana mimo stosowania ćwiczeń,
• częste potykanie się.

Z koślawością kolan należy zwrócić się do lekarza ortopedy lub fizjoterapeuty. Specjalista Wykonując badanie oceni chód, zakresy ruchomości stawów oraz stopień koślawości kolan i zaleci w razie potrzeby odpowiednie ćwiczenia.

Zobacz także: Wada postawy – co to jest? Sposoby leczenia i zapobiegania wadom postawy

Podsumowanie

O ile koślawość kolan u dzieci jest naturalnym etapem rozwoju, o tyle u nastolatków i dorosłych stanowi wadę, której nie należy bagatelizować.

Kluczowe znaczenie dla skorygowania wad postawy ma wczesna diagnostyka i dostosowanie terapii do indywidualnych potrzeb pacjenta.

W wielu przypadkach odpowiednio dobrane leczenie zachowawcze lub chirurgiczne umożliwia szybki powrót do sprawności i prawidłowego funkcjonowania stawów.

Warto również zwrócić uwagę na profilaktykę, aby zminimalizować ryzyko wystąpienia deformacji stawów kolanowych w przyszłości.