Tlenoterapia: wskazania medyczne, korzyści dla organizmu i zasady stosowania

Co to jest tlenoterapia?

Tlenoterapia to metoda leczenia polegająca na podawaniu pacjentowi powietrza lub czystego tlenu o zwiększonym stężeniu. Zabieg ten ma na celu dotlenienie organizmu, ponieważ brak tlenu utrudnia funkcjonowanie narządów wewnętrznych.

W ramach terapii pacjent otrzymuje dawkę o wyższych parametrach niż naturalna zawartość tlenu w powietrzu atmosferycznym (21%), co pozwala wyrównać niedobory gazu we krwi.

Wskazania do tlenoterapii – kiedy leczenie tlenem jest konieczne?

Wskazania do tlenoterapii obejmują przede wszystkim ostrą i przewlekłą niewydolność oddechową oraz inne stany nagłe.

Leczenie tlenem stosuje się:

• przy chorobach układu oddechowego i krążenia, takich jak przewlekła obturacyjna choroba płuc (POChP), astma oskrzelowa, zwłóknienie płuc, niewydolność serca czy zawał mięśnia sercowego,
• w stanach nagłych i przewlekłych chorobach prowadzących do niedotlenienia, w tym przy ciężkich urazach wielonarządowych, wstrząsie, zatruciach tlenkiem węgla czy ciężkich infekcjach dróg oddechowych.

Każdorazowe rozpoczęcie procedury wymaga indywidualnej kwalifikacji medycznej i ścisłej współpracy z lekarzem prowadzącym.

Niedotlenienie organizmu – jakie są objawy?

Sygnałem do wdrożenia leczenia poprzez tlenoterapię mogą być objawy niewydolności oddechowej i niedotlenienia organizmu (hipoksji).

Należą do nich między innymi:

• duszność,
• przyspieszony oddech,
• sinica (zasinienie ust i palców),
• tachykardia,
• zawroty głowy,
• nadmierna senność.

Próg saturacji krwi, który może wymagać wdrożenia leczenia to najczęściej poniżej 88%. Optymalny poziom natlenienia u danego pacjenta zawsze powinien potwierdzić lekarz, ponieważ np. dla osób z przewlekłą chorobą płuc norma mieści się w przedziale od 88% do 92%.

Na co pomaga tlenoterapia i jak wpływa na organizm?

Tlenoterapia poprawia jakość życia pacjentów, ogólną kondycję organizmu oraz transport tlenu przez hemoglobinę. Leczenie tą metodą bezpośrednio zwiększa ilość tego pierwiastka w płucach i krwioobiegu.

Stosowanie tlenoterapii wpływa na organizm wielotorowo:

• zmniejsza hipotonię mięśni oddechowych, obciążenie serca oraz redukuje płytkie i szybkie oddechy,
• obniża nadmierną pracę mięśni oddechowych,
• wspomaga dotlenienie organizmu i utrzymanie funkcji poznawczych,
• chroni komórki oraz narządy przed skutkami niedotlenienia,
• wspiera funkcjonowanie organizmu w stanach niedotlenienia tkanek, a także mózg, układ nerwowy i regenerację tkanek.

W rezultacie metoda ta pomaga zapobiegać powikłaniom przy niewydolności oddechowej oraz stanom zagrażającym życiu.

Metody i rodzaje tlenoterapii

Tlenoterapię dzieli się na czynną i bierną. Pierwsza z nich polega na mechanicznym wtłaczaniu gazu do dróg oddechowych za pomocą respiratora. Z kolei w przypadku metody biernej pacjent samodzielnie wdycha powietrze wzbogacone tlenem.

Zabieg wykorzystuje sprzęt medyczny dostarczający zwiększone stężenie pierwiastka bezpośrednio do dróg oddechowych:

• maski z rezerwuarem,
• wąsy tlenowe.

Odrębną formą leczenia jest tlenoterapia hiperbaryczna. Jest to zabieg przeprowadzany w specjalnej komorze, w której ciśnienie jest wyższe niż atmosferyczne. Taka metoda wspiera proces regeneracji mózgu oraz rehabilitację po udarach lub urazach neurologicznych.

Przeczytaj też: Udar mózgu – przyczyny, objawy, rozpoznanie i leczenie

Jak bezpiecznie stosować tlenoterapię?

Leczenie tlenoterapią wymaga dużej ostrożności ze względu na przeciwwskazania oraz konieczność odpowiedniego monitorowania. Musi być przeprowadzana pod ścisłym nadzorem personelu medycznego.

W przypadku pacjentów z przewlekłymi chorobami układu oddechowego domowa tlenoterapia jest najskuteczniejsza, gdy jest stosowana przez co najmniej 15 godzin dziennie.

Podczas podawania tlenu z przepływem przekraczającym 2-4 litry trzeba stosować nawilżacz napełniony wodą destylowaną. Zapobiega to wysychaniu przewodów nosowych i gardła, zmniejszając ryzyko podrażnień, krwawień z nosa i ogólnego dyskomfortu.

Podczas korzystania ze sprzętu do tlenoterapii należy też stosować się do podstawowych zasad bezpieczeństwa:

• unikaj źródeł ognia,
• nie pal tytoniu i e-papierosów,
• nie stosuj kosmetyków na bazie tłuszczów i wazeliny.

Jakie są przeciwwskazania do tlenoterapii?

Tlenoterapii nie powinno stosować się w przypadku nieleczonej odmy opłucnowej oraz przyjmowania leków cytostatycznych i antracyklin.

Ponadto niewłaściwe dawkowanie gazu niesie ze sobą ryzyko nadmiernego natlenienia  organizmu.

Szczególną ostrożność należy zachować u pacjentów z POChP (Przewlekła Obturacyjna Choroba Płuc), zwłaszcza tych z przewlekłą hiperkapnią. Przepływ tlenu powinien być starannie kontrolowany, zazwyczaj zaczynając od 1-2 l/min przez kaniulę nosową, a frakcja tlenu w mieszaninie oddechowej (FiO2) nie powinna przekraczać 28-30%, przy ścisłym monitorowaniu objawów narkozy dwutlenkiem węgla przez personel medyczny.

Nieprawidłowo prowadzona terapia może wywołać działania niepożądane. Do najczęstszych skutków ubocznych tlenoterapii należą:

• ból ucha i bóle zamostkowe,
• krwawienie oraz suchość nosa,
• obrzęk płuc,
• podrażnienie krtani,
• poranne bóle głowy,
• retinopatia u wcześniaków,
• uszkodzenie ośrodkowego układu nerwowego,
• przewlekłe zmęczenie.

Sprawdź również: Przewlekła Obturacyjna Choroba Płuc (POChP) - poznaj jej objawy i sposoby leczenia

Podsumowanie

Leczenie tlenem wspomaga walkę z niedotlenieniem organizmu. Zastosowanie tlenoterapii ułatwia oddychanie i poprawia jakość życia pacjentów z niewydolnością oddechową. Rozpoczęcie terapii wymaga kwalifikacji medycznej, a jej przebieg kontroluje lekarz.

Treść została przygotowana zgodnie z zasadami Evidence-Based Medicine – medycyny opartej na faktach i wiarygodnych źródłach.