Zapalenie zatok szczękowych – główne przyczyny, objawy i leczenie

Czym jest zapalenie zatok szczękowych i gdzie do niego dochodzi?

Zapalenie zatok szczękowych to stan zapalny błony śluzowej wewnątrz parzystych jam, które znajdują się w kościach szczęki. Wchodzą one w skład zatok przynosowych i są spośród nich największe, a ich ujścia znajdują się bezpośrednio w jamie nosowej.

Lewa i prawa zatoka szczękowa od wewnątrz wyścielone są nabłonkiem oddechowym. Komórki tego nabłonka pokrywają rzęski. Ich ruch pomaga w usuwaniu zanieczyszczeń wyłapanych w śluzie. Ze względu na specyficzną budowę i lokalizację, struktury te są szczególnie podatne na stany zapalne. Schorzenie to może mieć postać ostrą lub przewlekłą i często stanowi powód wizyt u lekarza internisty.

Jakie są główne przyczyny zapalenia zatok szczękowych?

Do głównych przyczyn zapalenia zatok szczękowych należą:

• infekcje wirusowe górnych dróg oddechowych,
• zakażenia bakteryjne,
• alergie,
• zaburzenia drożności ujścia zatok.

Wirusy (adenowirusy, rinowirusy, wirus RSV oraz wirusy grypy i paragrypy) są najczęstszą przyczyną ostrej postaci zapalenia zatok szczękowych. Wynika to z tego, że przenoszą się drogą kropelkową oraz przez kontakt bezpośredni.

Z kolei bakteryjne zapalenie zatok wywołują najczęściej bakterie Haemophilus influenzae oraz Streptococcus pneumoniae, jednak ten rodzaj infekcji występuje rzadziej niż zakażenia wirusowe.

Do infekcji dochodzi, gdy zablokowanie ujścia zatok powoduje gromadzenie się gęstej wydzieliny w ich wnętrzu. Ograniczony dostęp tlenu i wzrost ciśnienia sprzyjają namnożeniu patogenów. W rezultacie zalegająca wydzielina prowadzi do wtórnego nadkażenia bakteryjnego.

Do zamknięcia ujść zatoki w jamie nosowej prowadzą:

• obrzęk,
• polipy,
• nowotwory,
• wady anatomiczne.

Sam obrzęk błony śluzowej nosa jest wywoływany przez reakcje alergiczne (w tym alergie wziewne), niealergiczny nieżyt nosa oraz działanie czynników drażniących. Z kolei do wad anatomicznych sprzyjających chorobie należy m.in. skrzywienie przegrody nosa.

Rozwój zapalenia zatok przyspieszają konkretne czynniki ryzyka:

• astma oskrzelowa,
• mukowiscydoza,
• palenie papierosów,
• refluks żołądkowo-przełykowy (GERD),
• alergie wziewne,
• wady anatomiczne (np. skrzywienie przegrody nosowej),
• problemy stomatologiczne i ingerencje implantologiczne.

Sprawdź również: Przeziębienie a grypa – poznaj ich objawy, sposoby leczenia i profilaktykę

Zębopochodne zapalenie zatok – kiedy problem leży w jamie ustnej?

Problemy stomatologiczne przyczyniają się do infekcji poprzez przenikanie bakterii z korzeni górnych zębów bezpośrednio do dna zatoki.

Korzenie górnych zębów trzonowych znajdują się w bezpośrednim sąsiedztwie anatomicznym dna zatoki szczękowej. Oddziela je jedynie cienka warstwa błony śluzowej lub kości.

Stan zapalny o podłożu stomatologicznym mogą wywołać:

• niedokładne leczenie kanałowe,
• paradontoza,
• perforacja dna zatoki,
• powikłania po ekstrakcji zęba,
• powikłania po implantacji zębów,
• próchnica,
• zapalenie miazgi zęba,
• ropnie okołozębowe,
• przetoka między jamą ustną a zatoką.

Aby zapobiec rozwojowi zapalenia zatoki szczękowej, pacjent po zabiegu powinien obserwować swój organizm i zwracać uwagę na niepokojące objawy, które nie ustępują w oczekiwanym czasie pooperacyjnym. Należą do nich:

• nieustępujący ból twarzy,
• ropna wydzielina z nosa,
• gorączka.

W przypadku wystąpienia tych dolegliwości poinformuj stomatologa wykonującego zabieg.

Przeczytaj też: Podniesienie dna zatoki szczękowej (sinus lift) – co to jest, kiedy jest potrzebne i jak przebiega zabieg?

Jakie są objawy zapalenia zatok szczękowych?

Zapalenie zatok szczękowych może objawiać się:

• ogólnym osłabieniem,
• stanami podgorączkowymi lub gorączką,
• pogorszeniem lub ogólną utratą węchu i smaku.

Ból zatok szczękowych ma charakter rozpierający i świdrujący. Może się on nasilać podczas pochylania głowy, wysiłku fizycznego oraz kaszlu. Z kolei opuchlizna twarzy od zatok objawia się obrzękiem powiek oraz bólem, uciskiem i tkliwością w okolicy policzka. Sam obrzęk zatok wywołuje również uczucie pełności w policzku oraz ból i zatkanie w uszach.

Niedrożna zatoka szczękowa może też powodować uczucie zatkania nosa i problemy z oddychaniem. Dolegliwości mogą być jednostronne lub dotyczyć obu stron twarzy.

Ostre, wirusowe zapalenie zatok szczękowych charakteryzuje się nagłym wystąpieniem dolegliwości. Taka infekcja zazwyczaj ustępuje w czasie 7–10 dni.

Diagnostyka – jak rozpoznać chorobę zatok?

W procesie rozpoznania zapalenia zatok najważniejsze jest odróżnienie postaci ostrej od przewlekłej. Przewlekłe zapalenie zatoki szczękowej definiuje się jako stan zapalny utrzymujący się przez 12 tygodni lub dłużej.

Kryteria diagnostyczne obejmują obecność co najmniej dwóch z następujących objawów:

• ropną wydzielinę z nosa lub jego niedrożność,
• ból lub ucisk twarzy,
• osłabienie lub utratę węchu.

Diagnostykę zapalenia zatok szczękowych przeprowadza otolaryngolog lub stomatolog, opierając się na:

• szczegółowym wywiadzie lekarskim,
• badaniu fizykalnym,
• badaniu laryngologicznym.

Proces rozpoznania może obejmować również endoskopię nosa i zatok.

Jak oczyścić zatoki szczękowe w domu?

Domowe metody leczenia zatok obejmują:

• płukanie nosa roztworem NaCl,
• inhalacje,
• odpowiednie nawodnienie,
• stosowanie suszonych ziół i herbat.

Sposoby te mogą poprawić komfort pacjenta i wspierają proces oczyszczania dróg oddechowych. Trzeba jednak pamiętać, że wszelkie działania na własną rękę należy skonsultować z lekarzem, ponieważ istnieją pewne przeciwwskazania do domowego płukania zatok. Nie można tego robić m.in. w przypadku całkowitej niedrożności nosa, ostrego zapalenia ucha lub niedawno przebytej operacji zatok.

Zobacz, jak radzić sobie z bólem zatok.

Jakie są powikłania nieleczonego zapalenia zatok szczękowych?

Niewłaściwe podejście do leczenia zapalenia zatok szczękowych lub całkowity jego brak może prowadzić do poważnych powikłań. Utrzymujący się stan zapalny może prowadzić do:

• zapalenia kości i szpiku kostnego,
• zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych,
• ropnia mózgu,
• stanu zapalnego tkanek oczodołu,
• zapalenia ścian zatoki.

Wszelkie poważne objawy przy zapaleniu zatok wymagają pilnej konsultacji z lekarzem pierwszego kontaktu, lekarzem otolaryngologiem lub zgłoszenia się na Szpitalny Oddział Ratunkowy (SOR).

Podsumowanie

Zapalenie zatok szczękowych może mieć podłoże laryngologiczne lub stomatologiczne. Diagnostyka na jak najwcześniejszym etapie pozwala na wdrożenie odpowiedniego leczenia i uniknięcie niebezpiecznych powikłań. Jeśli objawy utrzymują się przez dłuższy czas, umów się na wizytę u lekarza pierwszego kontaktu. 

Treść została przygotowana zgodnie z zasadami Evidence-Based Medicine – medycyny opartej na faktach i wiarygodnych źródłach.