Biegunka podróżnych – jak leczyć i zapobiegać? Co jeść i pić przy biegunce?

Co to jest biegunka podróżnych (zemsta faraona)?

Biegunka podróżnych, potocznie określana jako „zemsta faraona”, to jedna z częstych dolegliwości zdrowotnych występujących podczas wyjazdów zagranicznych. Termin odnosi się do ostrej biegunki, która najczęściej rozwija się po spożyciu żywności lub wody skażonej drobnoustrojami, przede wszystkim bakteriami.

Choroba zwykle daje o sobie znać nagle: pojawiają się częste, luźne lub wodniste stolce, którym mogą towarzyszyć bóle brzucha, nudności, wymioty czy podwyższona temperatura ciała.

Co może powodować biegunkę podróżnych? Najczęstsze przyczyny

Jak już zostało wspomniane, za biegunkę podróżnych odpowiadają drobnoustroje obecne w skażonej żywności i wodzie. Najczęstszą przyczyną są bakterie, przede wszystkim niektóre szczepy Escherichia coli. Do zakażenia mogą prowadzić również Salmonella, Shigella czy Campylobacter.

Rzadziej źródłem problemu okazują się wirusy, takie jak norowirusy i rotawirusy, lub pasożyty, m.in. Giardia intestinalis. Ryzyko zakażenia wzrasta przede wszystkim podczas spożywania:

• nieprzegotowanej wody,
• napojów z lodem pochodzącym z niepewnego źródła, surowych lub niedogotowanych produktów,
• nieumytych owoców i warzyw,
• potraw przygotowywanych w niewłaściwych warunkach higienicznych.

Sprawdź także: Grypa żołądkowa - przyczyny, objawy, leczenie i domowe sposoby

Kto jest szczególnie narażony na zemstę faraona?

Największe ryzyko dotyczy osób podróżujących do krajów o niższych standardach sanitarno-higienicznych, gdzie możliwość spożycia żywności lub wody zanieczyszczonej drobnoustrojami chorobotwórczymi jest większa. Do regionów o najwyższym ryzyku należą m.in. niektóre kraje Afryki Subsaharyjskiej, Azji Południowej, Bliskiego Wschodu oraz Ameryki Łacińskiej.

Warto również pamiętać, że niektórzy podróżni są bardziej podatni na zakażenie i jego powikłania niż inni. Dotyczy to przede wszystkim małych dzieci, osób starszych, kobiet w ciąży, pacjentów z przewlekłymi chorobami przewodu pokarmowego oraz osób z osłabioną odpornością. Ryzyko wzrasta także, gdy podczas wyjazdu zaniedbuje się podstawowe zasady ostrożności i sięga po posiłki lub napoje z niesprawdzonych źródeł.

Warto jednak pamiętać, że nie każda biegunka pojawiająca się podczas urlopu jest wynikiem zakażenia. U części podróżnych dolegliwości mogą być związane z nagłą zmianą sposobu odżywiania, spożywaniem nieznanych wcześniej produktów, zmianami w mikrobiocie jelitowej czy stresem towarzyszącym podróży.

Zajrzyj do artykułu: Biegunka u dzieci i niemowląt

Charakterystyczne objawy biegunki podróżnych

Biegunka podróżnych zwykle pojawia się nagle i potrafi skutecznie pokrzyżować plany urlopowe. Jej głównym objawem są wspomniane częste, luźne lub wodniste stolce, którym często towarzyszą bóle i skurcze brzucha. Wiele osób skarży się także na nudności, wymioty, osłabienie czy stan podgorączkowy.

Charakterystyczna bywa również nagła i trudna do odroczenia potrzeba skorzystania z toalety. W większości przypadków dolegliwości mają łagodny przebieg i ustępują po kilku dniach.

Na szczególną uwagę zasługują objawy, takie jak: 

• wysoka gorączka,
• krew w stolcu,
• silny ból brzucha lub objawy odwodnienia (suchość w ustach, zawroty głowy lub wyraźne osłabienie).

Takie symptomy mogą świadczyć o cięższym przebiegu choroby i wymagają konsultacji z lekarzem.

Zobacz także: Ból w podbrzuszu

Na czym polega leczenie biegunki podróżnych?

Podstawą leczenia biegunki podróżnych pozostaje odpowiednie nawadnianie organizmu i uzupełnianie elektrolitów traconych w wyniku biegunki oraz wymiotów. W większości przypadków dolegliwości mają łagodny przebieg i ustępują samoistnie po kilku dniach. W takiej sytuacji zwykle wystarczają odpoczynek, lekkostrawna dieta oraz regularne przyjmowanie płynów nawadniających.

Antybiotykoterapię rozważa się przede wszystkim przy ciężkim przebiegu biegunki, a w wybranych przypadkach także przy bardziej nasilonych objawach.

Warto również pamiętać, że mimo dużej popularności probiotyków i prebiotyków, obecnie dostępne dowody dotyczące ich skuteczności w leczeniu ostrej biegunki podróżnych są ograniczone i nie pozwalają na ich rutynowe zalecanie.

Zobacz film: Szczepienia dla podróżujących

Co jeść w trakcie biegunki podróżnych?

W trakcie biegunki podróżnych najważniejsze jest regularne nawadnianie organizmu. Warto pić wodę butelkowaną, przegotowaną lub odpowiednio uzdatnioną, a także doustne płyny nawadniające, które pomagają uzupełnić utracone elektrolity. Płyny najlepiej przyjmować często, małymi łykami, zwłaszcza jeśli biegunce towarzyszą nudności lub wymioty.

Gdy apetyt zaczyna wracać, można sięgać po lekkostrawne, łagodne dla przewodu pokarmowego produkty, takie jak:

• biały ryż,
• kleik ryżowy,
• gotowane ziemniaki lub purée ziemniaczane,
• sucharki, tosty albo jasne pieczywo,
• banany,
• gotowana marchew,
• delikatne zupy lub buliony,
• gotowane chude mięso, np. kurczak lub indyk,
• jogurt naturalny, jeśli jest dobrze tolerowany.

W czasie trwania dolegliwości lepiej unikać potraw tłustych, smażonych, ostrych i ciężkostrawnych. Niewskazane są również alkohol, duże ilości kawy, napoje gazowane, surowe warzywa, nieobrane owoce, dania z niepewnego źródła oraz napoje z lodem, jeśli nie ma pewności, że został przygotowany z bezpiecznej wody.

Zobacz także: Jakie mogą być przyczyny bólu po lewej stronie brzucha?

Jak zapobiegać biegunce podróżnych? Jak się zabezpieczyć?

Podstawą profilaktyki biegunki podróżnych jest zachowanie ostrożności przy wyborze jedzenia i napojów oraz przestrzeganie podstawowych zasad higieny. Przed posiłkami należy dokładnie myć ręce wodą z mydłem lub, gdy nie jest to możliwe, korzystać ze środków do dezynfekcji na bazie alkoholu.

Podczas wyjazdów do krajów o niższym standardzie sanitarnym zaleca się wybieranie wody butelkowanej, przegotowanej lub odpowiednio uzdatnionej oraz unikanie napojów z lodem niewiadomego pochodzenia. Duże znaczenie ma także sposób przygotowywania żywności.

Najbezpieczniejsze są świeżo przygotowane, dobrze ugotowane i podawane na gorąco potrawy. Warto natomiast unikać surowych sałatek, niedogotowanego mięsa i owoców morza oraz produktów sprzedawanych w miejscach budzących wątpliwości pod względem higieny. Owoce i warzywa najlepiej dokładnie umyć wodą z pewnego źródła i samodzielnie obrać ze skórki.

Nie zaleca się rutynowego stosowania antybiotyków, probiotyków czy prebiotyków w celu zapobiegania biegunce podróżnych. W wybranych sytuacjach, np. u osób szczególnie narażonych na ciężki przebieg zakażenia lub podróżujących do regionów o podwyższonym ryzyku niektórych chorób zakaźnych, lekarz może zlecić dodatkowe działania profilaktyczne przed wyjazdem.

Kiedy skonsultować się z lekarzem przy biegunce podróżnych?

Z lekarzem należy się skontaktować, gdy dolegliwości są bardzo nasilone, utrzymują się dłużej niż kilka dni lub towarzyszy im wysoka gorączka, krew w stolcu, silny ból brzucha czy uporczywe wymioty.

Niepokojącym sygnałem są również wspomniane już objawy odwodnienia, takie jak zawroty głowy, suchość w ustach, znaczne osłabienie czy wyraźnie zmniejszona ilość oddawanego moczu.

Wzmożoną ostrożność powinny zachować osoby najbardziej narażone na powikłania, czyli małe dzieci, seniorzy, kobiety w ciąży oraz pacjenci z chorobami przewlekłymi. W ich przypadku nawet pozornie niegroźna biegunka może szybciej prowadzić do odwodnienia i pogorszenia stanu zdrowia, dlatego nie warto zwlekać z konsultacją medyczną. 

Treść została przygotowana zgodnie z zasadami Evidence-Based Medicine – medycyny opartej na faktach i wiarygodnych źródłach.