Progesteron

Czym jest progesteron i za co odpowiada?

Progesteron to żeński hormon płciowy należący do grupy hormonów steroidowych. Powstaje z cholesterolu, a jego przemiany zachodzą między innymi z udziałem wątroby. U kobiet jest produkowany przede wszystkim przez ciałko żółte w jajniku po owulacji, natomiast w czasie ciąży głównym źródłem hormonu staje się łożysko. Mniejsze ilości progesteronu wytwarzają również kora nadnerczy i ośrodkowy układ nerwowy, a u mężczyzn – komórki Leydiga położone w jądrach. Opisywany hormon:

• przygotowuje błonę śluzową macicy do zagnieżdżenia zarodka,
• pomaga utrzymać ciążę,
• zmniejsza kurczliwość mięśnia macicy,
• zagęszcza śluz szyjkowy, utrudniając przenikanie plemników,
• ogranicza odpowiedź układu odpornościowego matki, dzięki czemu organizm nie odrzuca rozwijającego się płodu.

Progesteron wpływa także na funkcjonowanie ośrodkowego układu nerwowego, uczestnicząc między innymi w regulacji nastroju i snu. Jeśli nie dojdzie do zapłodnienia, stężenie hormonu gwałtownie spada, co prowadzi do złuszczenia błony śluzowej macicy i wystąpienia miesiączki.

Kiedy wykonać badanie progesteronu? Wskazania diagnostyczne

Badanie progesteronu wykonuje się przede wszystkim w diagnostyce zaburzeń płodności oraz w ocenie przebiegu cyklu miesiączkowego. Lekarze zlecają je również, aby:

• diagnozować niepłodność – badanie pozwala ocenić, czy stężenie progesteronu jest wystarczające do przygotowania błony śluzowej macicy do zagnieżdżenia zarodka,
• potwierdzić wystąpienie owulacji – oznaczenie progesteronu w drugiej fazie cyklu pomaga ocenić, czy doszło do uwolnienia komórki jajowej,
• zdiagnozować niewydolność ciałka żółtego – zbyt niskie stężenie hormonu po owulacji może utrudniać implantację zarodka i utrzymanie wczesnej ciąży,
• monitorować cykl podczas leczenia niepłodności, w tym w trakcie stymulacji owulacji lub jajników,
• diagnozować nieregularność miesiączki oraz krwawienia z dróg rodnych o niewyjaśnionej przyczynie,
• ocenić ciążę na wczesnym etapie – oznaczenie progesteronu może wspierać ocenę ryzyka poronienia, diagnostykę ciąży pozamacicznej oraz monitorowanie ciąży, zwłaszcza gdy pojawiają się plamienia lub ból podbrzusza.

Jak przygotować się do badania progesteronu?

Przygotowanie do badania progesteronu wpływa na wiarygodność otrzymanego wyniku. Przed pobraniem krwi warto pamiętać o kilku zasadach:

• na badanie najlepiej zgłosić się rano, na czczo (8–12 godzin od ostatniego posiłku),
• w dniu badania warto zadbać o odpowiednie nawodnienie, a bezpośrednio przed pobraniem odpocząć przez około 15 minut,
• należy poinformować personel medyczny o przyjmowanych lekach,
• warto przygotować informację o dacie ostatniej miesiączki oraz średniej długości cyklu, ponieważ termin badania zależy od wskazań lekarza (najczęściej przypada na około 21. dzień cyklu).

W którym dniu cyklu badać progesteron?

Termin wykonania badania progesteronu zależy od celu diagnostycznego oraz długości cyklu miesiączkowego. Ponieważ stężenie tego hormonu zmienia się w trakcie cyklu, odpowiedni moment pobrania krwi ma duże znaczenie dla prawidłowej interpretacji wyniku.

Najczęściej obowiązują następujące zasady:

• jeśli celem jest potwierdzenie owulacji – badanie wykonuje się mniej więcej w środku fazy lutealnej; przy cyklu 28-dniowym przypada to zwykle między 21. a 23. dniem cyklu, czyli około 7 dni po owulacji,
• przy nieregularnych cyklach – termin badania ustala się indywidualnie; najczęściej zaleca się wykonanie oznaczenia 4–11 dni przed spodziewaną miesiączką lub około 7 dni po owulacji,
• w ciąży lub w sytuacjach wymagających pilnej diagnostyki – badanie można wykonać w dowolnym terminie wskazanym przez lekarza.

Warto pamiętać, że progesteron jest wydzielany pulsacyjnie, dlatego pojedynczy wynik nie zawsze odzwierciedla jego rzeczywiste stężenie. W niektórych sytuacjach, zwłaszcza podczas oceny fazy lutealnej, ginekolog może zalecić wykonanie kilku oznaczeń w kolejnych dniach, aby uzyskać bardziej wiarygodny obraz pracy ciałka żółtego.

Normy progesteronu – jak interpretować wyniki?

Stężenie progesteronu zmienia się w zależności od fazy cyklu miesiączkowego oraz przebiegu ciąży. Dodatkowo poziom hormonu może naturalnie ulegać znacznym wahaniom nawet w ciągu kilku godzin, dlatego pojedynczy wynik nie zawsze odzwierciedla jego rzeczywiste stężenie. Z tego względu interpretacja badania zawsze wymaga uwzględnienia dnia cyklu miesiączkowego lub wieku ciąży.

Wynik badania najczęściej podawany jest w nanogramach na mililitr (ng/ml) lub w nanomolach na litr (nmol/l). W razie potrzeby wartości można przeliczyć, przyjmując, że 1 ng/ml odpowiada około 3,18 nmol/l.

Orientacyjne wartości progesteronu u kobiet niebędących w ciąży wynoszą:

• faza folikularna – 0,8–1,2 ng/ml (2,5–3,8 nmol/l),
• faza lutealna – 5,0–20,0 ng/ml (15,9–63,6 nmol/l).

W pierwszym trymestrze ciąży stężenie progesteronu jest fizjologicznie wyższe i najczęściej mieści się w zakresie 9,3–33,2 ng/ml, jednak wartości mogą się różnić w zależności od laboratorium, zastosowanej metody oznaczenia oraz etapu ciąży.

Zakresy referencyjne zawsze należy odnosić do wartości podanych na wyniku badania. Sam wynik progesteronu nie pozwala potwierdzić ani wykluczyć prawidłowo rozwijającej się ciąży, dlatego powinien być interpretowany łącznie z objawami pacjentki, oznaczeniem β-hCG oraz – jeśli są wskazania – z wynikiem badania ultrasonograficznego. Ostatecznej oceny wyniku zawsze dokonuje lekarz.

Progesteron u mężczyzn

Progesteron w organizmie mężczyzny jest wytwarzany przede wszystkim przez komórki Leydiga w jądrach oraz przez korę nadnerczy. Bierze udział w syntezie androgenów, w tym testosteronu, wpływa na przekształcanie testosteronu w dihydrotestosteron oraz podtrzymuje równowagę między hormonami płciowymi. Dzięki temu uczestniczy w prawidłowym funkcjonowaniu męskiego układu rozrodczego i może mieć znaczenie dla zdrowia prostaty.

Badanie stężenia progesteronu u mężczyzn wykonuje się przede wszystkim w diagnostyce:

• wrodzonego przerostu nadnerczy,
• zaburzeń czynności przysadki mózgowej lub podwzgórza,
• zaburzeń hormonalnych wpływających na płodność i funkcjonowanie układu rozrodczego,
• nieprawidłowości związanych z gospodarką androgenową.

Obniżone stężenie progesteronu może współwystępować z takimi objawami, jak:

• obniżenie libido,
• zaburzenia erekcji,
• zmniejszenie masy i siły mięśniowej.

Orientacyjne wartości referencyjne progesteronu u mężczyzn wynoszą 0,2–1,4 ng/ml (około 0,6–4,5 nmol/l). Podobnie jak w przypadku kobiet, zakresy referencyjne mogą się różnić w zależności od laboratorium oraz zastosowanej metody oznaczenia, dlatego wynik zawsze powinien zostać zinterpretowany przez lekarza w odniesieniu do zgłaszanych objawów i wyników pozostałych badań.

Jaka jest cena badania progesteronu?

Cena badania progesteronu zależy od wybranej placówki. Aktualne ceny badań laboratoryjnych dostępne są w cenniku LUX MED.

Badanie progesteronu można wygodnie kupić online lub umówić jego wykonanie w wybranej placówce LUX MED. Wynik jest zwykle dostępny w ciągu kilku dni roboczych od pobrania próbki krwi. Można go sprawdzić online po zalogowaniu do Portalu Pacjenta.