Lipaza

Co to jest lipaza i jaką pełni funkcję w organizmie?

Lipaza to enzym trawienny odpowiedzialny za rozkład tłuszczów dostarczanych z pożywieniem. Należy do grupy hydrolaz, a dokładniej hydrolaz acyloglicerolowych, czyli enzymów rozkładających trójglicerydy na mniejsze cząsteczki. Dzięki temu organizm może wchłonąć wolne kwasy tłuszczowe, mono- i diglicerydy oraz glicerol, który następnie trafia do wątroby i może zostać wykorzystany m.in. do produkcji glukozy.

Najważniejszym enzymem z omawianej grupy jest lipaza trzustkowa, wydzielana przez trzustkę w nieaktywnej postaci. Zyskuje ona biologiczną aktywność dopiero w dwunastnicy pod wpływem odpowiedniego pH oraz soli kwasów żółciowych, które z kolei ułatwiają trawienie tłuszczów poprzez ich emulgację.

Choć najczęściej mówi się właśnie o lipazie trzustkowej, w organizmie występują również inne lipazy, m.in. językowa, żołądkowa, jelitowa, lipaza lipoproteinowa, wątrobowa, hormonowrażliwa, fosfolipazy, esteraza cholesterolowa oraz sfingomielinazy. Każda z nich odpowiada za inny etap metabolizmu tłuszczów.

Kiedy należy wykonać badanie lipazy? Wskazania i objawy

W prawidłowych warunkach lipaza przedostaje się do krwi jedynie w niewielkich ilościach. Gdy dochodzi do uszkodzenia komórek trzustki lub utrudnionego odpływu enzymów z tego narządu, zaczyna ona przenikać do krwiobiegu, a jej stężenie może wyraźnie wzrosnąć. Z tego względu oznaczenie lipazy we krwi jest ważnym elementem diagnostyki chorób trzustki, a także pomocnym badaniem w ocenie niektórych schorzeń wątroby, pęcherzyka i dróg żółciowych oraz zaburzeń wchłaniania.

Lekarz najczęściej zleca badanie lipazy u osób z podejrzeniem ostrego zapalenia trzustki, zwłaszcza gdy pojawia się:

• silny ból w górnej części brzucha,
• nudności,
• wymioty,
• gorączka.

W porównaniu z amylazą aktywność lipazy wzrasta nieco później, ale utrzymuje się na podwyższonym poziomie przez dłuższy czas.

Przebieg badania lipazy we krwi

Badanie lipazy polega na pobraniu krwi żylnej, najczęściej z żyły w dole łokciowym.

Samo pobranie trwa zaledwie kilka minut i nie wymaga specjalnych przygotowań. Wyjątkiem są sytuacje nagłe, np. gdy lekarz podejrzewa ostre zapalenie trzustki. Wówczas krew pobierana jest niezależnie od pory dnia i bez konieczności pozostawania na czczo, w celu jak najszybszego postawienia diagnozy.

Po wykonaniu badania wynik można wygodnie sprawdzić po zalogowaniu się do Portalu Pacjenta.

Jak przygotować się do badania lipazy?

• Na pobranie krwi w celu zbadania poziomu lipazy najlepiej zgłosić się rano, na czczo (po 8–12 godzinach od ostatniego posiłku), po całonocnym wypoczynku.
• Przed badaniem można pić wyłącznie niegazowaną wodę.
• Na około 30 minut przed pobraniem krwi warto wypić jedną szklankę wody i przez kilkanaście minut odpocząć.
• Dzień przed planowanym badaniem należy unikać spożywania alkoholu oraz tłustych potraw.

Leki i czynniki fałszujące wynik badania

Na poziom lipazy we krwi mają wpływ niektóre leki, które mogą sztucznie zawyżać lub zaniżać wynik, co utrudnia jego prawidłową interpretację. Do substancji mogących fałszować wynik należą przede wszystkim:

• niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ),
• preparaty witaminy C,
• leki moczopędne (diuretyki),
• kortykosteroidy.

Szczególną ostrożność należy zachować w przypadku stosowania opioidowych leków przeciwbólowych, w tym kodeiny, a także heparyny – preparaty te mogą istotnie wpływać na aktywność enzymu i prowadzić do zafałszowania wyniku.

Jeśli przyjmujesz leki lub suplementy na stałe, nie odstawiaj ich samodzielnie. Poinformuj lekarza o przyjmowanych preparatach, specjalista zdecyduje o ewentualnej konieczności przerwania kuracji.

Poziom lipazy we krwi zależny jest również od sposobu odżywiania.

• Długotrwała dieta obfitująca w tłuszcze może podnosić aktywność lipazy.
• Restrykcyjne głodówki mogą wpłynąć na obniżenie lipazy.

Lipaza – normy laboratoryjne dla dorosłych i dzieci

Wynik badania lipazy zawsze należy odnosić do zakresu wartości referencyjnych podanego przez laboratorium wykonujące oznaczenie. Poszczególne placówki medyczne mogą stosować różne metody analityczne, dlatego normy nieznacznie się między sobą różnią.

Orientacyjne wartości referencyjne:

• noworodki – < 34 U/l
• dzieci (1–12 lat) – < 31 U/l
• młodzież (12–18 lat) – < 55 U/l
• dorośli – < 60 U/l

Interpretacja wyników badania lipazy

Jeśli wynik badania nie mieści się w zakresie wartości referencyjnych, nie oznacza to od razu choroby. Nie należy wyciągać pochopnych wniosków ani interpretować wyniku samodzielnie. W przypadku niepokojących wyników należy umówić się na wizytę u lekarza internisty, który oceni je w kontekście zgłaszanych dolegliwości, historii choroby oraz pozostałych badań.

Sprawdź: Pakiet badań laboratoryjnych na wątrobę - Zdrowa wątroba

Podwyższona lipaza (hiperlipazemia) – przyczyny

Podwyższona aktywność lipazy we krwi, określana jako hiperlipazemia, może wskazywać na choroby trzustki. Nie oznacza to jednak, że każda nieprawidłowa wartość świadczy o zapaleniu tego narządu. Wynik zawsze wymaga interpretacji lekarza, w połączeniu z objawami oraz pozostałymi badaniami.

Największe znaczenie diagnostyczne ma wyraźny wzrost aktywności lipazy. W przypadku ostrego zapalenia trzustki jej stężenie zwykle przekracza trzykrotnie górną granicę normy, a niekiedy osiąga wartości nawet 5–10 razy wyższe. Jest to skutek uwalniania przez uszkodzone komórki narządu enzymu do krwiobiegu.

Ostre zapalenie trzustki jest stanem wymagającym pilnej diagnostyki i leczenia, jednak podwyższona lipaza może również towarzyszyć:

• zaostrzeniu przewlekłego zapalenia trzustki,
• nowotworom tego narządu,
• niedrożności przewodu trzustkowego.

Na wyniki badania wpływają także schorzenia niezwiązane bezpośrednio z trzustką. Wzrost aktywności lipazy obserwuje się między innymi u osób z:

• kamicą żółciową,
• niedrożnością dróg żółciowych,
• przewlekłą chorobą lub niewydolnością nerek (szczególnie u pacjentów poddawanych hemodializom).

Przyczyną mogą być również:

• niedrożność lub uszkodzenie jelit,
• perforacja przewodu pokarmowego,
• zapalenie otrzewnej,
• niektóre choroby przewodu pokarmowego, np. celiakia, choroba Leśniowskiego-Crohna oraz wrzodziejące zapalenie jelita grubego.

Podwyższony wynik lipazy może być także związany z makrolipazemią – rzadkim, zwykle niegroźnym zaburzeniem powodującym dłuższe utrzymywanie się enzymu we krwi.

Niska lipaza (hipolipazemia) – co oznacza?

Obniżona aktywność lipazy, określana jako hipolipazemia, u zdrowych noworodków jest zjawiskiem fizjologicznym. U osób dorosłych wynik poniżej normy najczęściej świadczy o tym, że trzustka nie produkuje wystarczającej ilości enzymów trawiennych. Zazwyczaj jest to powiązane z uszkodzeniem znacznej części miąższu narządu i rozwojem niewydolności zewnątrzwydzielniczej.

Niska lipaza może występować również między innymi przy:

• mukowiscydozie,
• cukrzycy,
• zespołowi Shwachmana-Diamonda,
• zaawansowanej marskości wątroby.

Niedobór lipazy daje charakterystyczne objawy, pacjenci często skarżą się na przewlekłe biegunki tłuszczowe – stolce stają się jasne, tłuste i trudne do spłukania. Z czasem mogą pojawić się również niedobory witamin A, D, E i K, które do prawidłowego wchłaniania wymagają obecności tłuszczów. U części osób obserwuje się także niezamierzoną utratę masy ciała oraz zmiany skórne, takie jak żółtaki.

Jaka jest cena badania lipazy?

Cena badania lipazy zależy od wybranej placówki i rodzaju usługi. Aktualny cennik znajdziesz na stronie LUX MED. Sprawdź dostępne terminy, kup badanie online lub umów wizytę w dogodnej dla siebie placówce LUX MED.