Jak rozpoznać ból brzucha związany ze schorzeniami trzustki? Jakie mogą być jego przyczyny?

Czym jest trzustka i jaką funkcję pełni w organizmie człowieka?

Trzustka to niewielki, podłużny gruczoł o różowym zabarwieniu, położony w górnej części jamy brzusznej, za żołądkiem. Jej kształt przypomina nieco rybę, co potwierdza budowa anatomiczna organu, w której wyróżnia się głowę, trzon i ogon. Prawidłowa długość tego narządu mieści się w przedziale 15–23 cm. Mimo swoich niewielkich rozmiarów trzustka pełni dwie ważne funkcje w organizmie człowieka:

1. Funkcja zewnątrzwydzielnicza – polega na produkcji soku trzustkowego, który zawiera enzymy trawienne niezbędne do rozkładu białek, tłuszczów i węglowodanów. Sok ten jest wydzielany do dwunastnicy (pierwszej części jelita cienkiego), gdzie bierze udział w procesie trawienia.
2. Funkcja wewnątrzwydzielnicza – trzustka produkuje hormony, takie jak insulina i glukagon, które regulują stężenie glukozy we krwi. Insulina obniża poziom cukru, a glukagon podwyższa. Zaburzenia w produkcji tych substancji prowadzą do chorób metabolicznych, np. cukrzycy.

Trzustka to jeden z najważniejszych organów w organizmie. Jej prawidłowe funkcjonowanie jest niezbędne dla utrzymania homeostazy, czyli równowagi wewnętrznej organizmu.

Zobacz także: Torbiel na trzustce – objawy, przyczyny, zalecane badania.

Czy trzustka boli? Czym charakteryzuje się ból trzustki?

Schorzenia trzustki mogą stać się źródłem silnego bólu. To dolegliwości występujące w górnej części brzucha, promieniujące do pleców, a w szczególności do lewej łopatki. Pacjenci często opisują je jako obręcz uciskającą całą okolicę nadbrzusza. 

Ten opasujący ból może być ostry, kłujący, tępy lub pulsujący. Często nasila się po posiłku, szczególnie po spożyciu tłustych potraw i uniemożliwia przyjęcie wygodnej pozycji. Może być – w zależności od przyczyny – krótkotrwały lub przewlekły i nawracający.

Dolegliwościom, które wskazują na nieprawidłowości w działaniu trzustki, towarzyszą też inne objawy, m.in. nudności i wymioty, wzdęcia, utrata apetytu, spadek masy ciała, żółte zabarwienie skóry i oczu, gorączka lub stolce o jasnożółtym zabarwieniu.

Najczęstsze przyczyny bólu brzucha od trzustki – na jakie choroby może wskazywać taki dyskomfort?

Ból okolicy trzustki to objaw, którego lepiej nie ignorować, ponieważ może on świadczyć o różnych schorzeniach tego narządu. Wśród najczęstszych przyczyn tej dolegliwości wymienia się:

Ostre zapalenie trzustki (OZT)

Ostre zapalenie trzustki to nagły stan zapalny. Typowe objawy OZT to silny ból w nadbrzuszu, często promieniujący do pleców, nudności i wymioty, gorączka oraz przyspieszone tętno.

Zobacz także: Zapalenie trzustki – rodzaje. Przyczyny i objawy zapalenia trzustki

Przewlekłe zapalenie trzustki

W przewlekłym zapaleniu trzustki ból jest zwykle tępy, głęboki i uporczywy, zlokalizowany w nadbrzuszu (często bardziej po lewej stronie) i typowo promieniuje do pleców, czasem jak „pas” dookoła brzucha. Często nasila się po jedzeniu (zwłaszcza tłustym) lub spożyciu alkoholu i bywa łagodniejszy w pozycji pochylonej do przodu.

Torbiel trzustki

Torbiel trzustki nie jest jednorodną jednostką chorobową, lecz szerokim spektrum zmian.

W przypadku torbiel rzekomych dolegliwości bólowe częściej mają związek czasowy z epizodem zapalnym i mogą przybierać charakter bardziej nasilony lub napadowy, z promieniowaniem do pleców.

W nowotworach torbielowatych ból jest na ogół mniej swoisty – najczęściej tępy, przewlekły, zlokalizowany w nadbrzuszu, niekiedy o charakterze opasującym lub promieniujący w kierunku kręgosłupa.

Nowotwór trzustki

W przebiegu raka trzustki ból brzucha może wynikać z kilku współistniejących mechanizmów. Guz może uciskać sąsiednie narządy, a także drażnić nerwy w okolicy trzustki. Charakterystycznym elementem jest udział splotu trzewnego. To pęczek nerwów znajdujący się za trzustką – jego ucisk lub uszkodzenie może powodować ból w jamie brzusznej i plecach.

Kto jest narażony na choroby trzustki? Czynniki ryzyka

Na choroby trzustki narażone są m.in. osoby nadużywające alkoholu i palące papierosy. To częste czynniki ryzyka, które zwiększają prawdopodobieństwo wystąpienia zarówno ostrego zapalenia trzustki, jak i gruczolakoraka tego narządu.

Nie bez znaczenia jest profil metaboliczny pacjenta. Otyłość, insulinooporność i niewyrównana cukrzyca typu 2 stanowią istotne obciążenie dla miąższu narządu. Ryzyko wzrasta również u osób z nieleczoną kamicą żółciową, w przebiegu której migracja złogów może doprowadzić do groźnej w skutkach blokady przewodu Wirsunga.

Innym elementem są czynniki środowiskowe, w tym ekspozycja na niektóre substancje chemiczne i zaawansowany wiek pacjentów.

Ból okolicy trzustki – na czym polega diagnoza?

Aby ustalić przyczynę opasującego bólu nadbrzusza, konieczne jest przeprowadzenie odpowiednich czynności diagnostycznych. W badaniu krwi często sprawdzane są poziomy amylazy i lipazy, czyli enzymów produkowanych przez trzustkę. Ich podwyższony poziom może świadczyć o uszkodzeniu tego narządu. Celem morfologii krwi jest potwierdzenie lub wykluczenie stanu zapalnego.

Oprócz tego wykonuje się USG jamy brzusznej, które pozwala ocenić wielkość i strukturę trzustki, a także wykryć obecność kamieni żółciowych lub innych zmian w tym obszarze. Czasami istnieją wskazania do wykonania innych badań obrazowych (m.in.

tomografii komputerowej jamy brzusznej, rezonansu magnetycznego jamy brzusznej) w zależności od podejrzewanego schorzenia. Decyduje o tym lekarz.

Specjalistą, który diagnozuje i leczy choroby trzustki, jest gastroenterolog (gastrolog).

Ból brzucha od trzustki – kiedy do lekarza?

W przypadku podejrzenia choroby trzustki nie warto zwlekać z konsultacją, ponieważ część stanów może szybko się pogarszać.

Pilnie skontaktuj się z lekarzem lub udaj się na SOR, jeśli wystąpi:

• nagły, silny ból brzucha (zwłaszcza w nadbrzuszu), utrzymujący się lub narastający, często promieniujący do pleców,
• uporczywe wymioty, niemożność przyjmowania płynów, objawy odwodnienia,
• gorączka lub wyraźne pogorszenie stanu ogólnego.

Utrzymujący się ból w górnej części brzucha, niezamierzona utrata masy ciała, brak apetytu oraz żółtaczka powinny skłonić do możliwie szybkiej diagnostyki – mogą występować m.in. w przebiegu raka trzustki.

Treść została przygotowana zgodnie z zasadami Evidence-Based Medicine – medycyny opartej na faktach i wiarygodnych źródłach.