Cystatyna C

Co to jest cystatyna C i jaką pełni rolę w organizmie?

Cystatyna C to niewielkie białko, którego oznaczenie wykorzystuje się między innymi u osób z przewlekłą chorobą nerek oraz wtedy, gdy wynik stężenia kreatyniny może nie odzwierciedlać rzeczywistej pracy tych narządów. W przeciwieństwie do kreatyniny jej stężenie w niewielkim stopniu zależy od masy mięśniowej, wieku czy sposobu odżywiania, dlatego u części pacjentów pozwala dokładniej wykryć nawet wczesne pogorszenie czynności nerek.

Cystatyna C składa się ze 120 aminokwasów i jest produkowana w stałym tempie przez wszystkie komórki jądrzaste organizmu. Występuje między innymi we krwi, ślinie, płynie mózgowo–rdzeniowym i mleku matki, jednak do badania wykorzystuje się próbkę krwi żylnej. Po przedostaniu się do krwi cystatyna C jest filtrowana przez nerki, a następnie niemal całkowicie rozkładana w ich kanalikach. Dlatego u zdrowych osób praktycznie nie występuje w moczu.

W organizmie cystatyna C pomaga kontrolować aktywność enzymów odpowiedzialnych za rozkład białek, chroniąc tkanki przed nadmiernym uszkodzeniem. Uczestniczy również w pracy układu odpornościowego, wspiera naturalną ochronę przed bakteriami, wirusami i grzybami, a także bierze udział w procesach chroniących komórki nerwowe i regulujących obumieranie zużytych komórek.

Kiedy należy wykonać badanie cystatyny C?

Badanie cystatyny C najczęściej zleca nefrolog (ewentualnie geriatra lub nefrolog dziecięcy), gdy chce dokładniej ocenić pracę nerek. Wykorzystuje się je przede wszystkim do rozpoznawania i monitorowania przewlekłej choroby, zwłaszcza na jej wczesnym etapie, kiedy inne parametry mogą jeszcze mieścić się w zakresie normy. Oznaczenie jest pomocne również wtedy, gdy wynik kreatyniny budzi wątpliwości lub nie odzwierciedla rzeczywistej czynności nerek.

Wskazaniem do wykonania badania mogą być także objawy sugerujące pogorszenie pracy nerek, takie jak:

• obrzęki (szczególnie w okolicy kostek i podudzi),
• częstomocz,
• mdłości,
• wymioty,
• utrata apetytu.

Lekarz może zalecić oznaczenie cystatyny C również osobom z:

• cukrzycą,
• nadciśnieniem tętniczym,
• chorobami sercowo–naczyniowymi,

ponieważ schorzenia te zwiększają ryzyko uszkodzenia nerek.

Ponadto badanie jest szczególnie przydatne u seniorów, dzieci, osób z otyłością, niedożywieniem, bardzo małą masą mięśniową oraz u pacjentów z marskością wątroby.

Jak przygotować się do badania i jak ono przebiega?

Badanie cystatyny C polega na pobraniu krwi żylnej, najczęściej z żyły w zgięciu łokciowym. Samo pobranie trwa kilka minut i nie wymaga specjalnego przygotowania poza przestrzeganiem podstawowych zaleceń.

• Do punktu pobrań należy zgłosić się rano, na czczo (po ok. 8–12 godzinach od ostatniego posiłku).
• Przeddzień badania zrezygnuj z intensywnego wysiłku fizycznego.
• W razie wątpliwości dotyczących przyjmowanych leków skonsultować się wcześniej z lekarzem.

Cystatyna C czy kreatynina – co jest lepszym wskaźnikiem GFR?

Stężenie cystatyny C w znacznie mniejszym stopniu niż kreatyniny zależy od takich czynników jak masa mięśniowa, płeć, wiek, dieta, stan odżywienia czy toczący się stan zapalny. Z tego względu oznaczenie cystatyny C może lepiej odzwierciedlać rzeczywistą pracę nerek, zwłaszcza u osób z otyłością, niedożywieniem, zanikiem mięśni lub marskością wątroby, u których wynik kreatyniny bywa mniej miarodajny.

Co więcej, stężenie cystatyny C zaczyna wzrastać już na wczesnym etapie pogarszania się filtracji nerkowej, często zanim podwyższy się poziom kreatyniny. Pozwala to wcześniej wykryć rozwijającą się niewydolność nerek i szybciej wdrożyć dalszą diagnostykę.

Normy cystatyny C dla dorosłych i dzieci

Prawidłowe stężenie cystatyny C u większości dorosłych mieści się zazwyczaj w granicach 0,6–1,3 mg/l, choć dokładne wartości referencyjne mogą się nieznacznie różnić w zależności od laboratorium i zastosowanej metody oznaczenia. Najczęściej przyjmuje się następujące zakresy:

• dzieci do 1. r.ż.: 0,59–1,97 mg/l,
• dorośli do 50. r.ż.: 0,53–0,92 mg/l (w niektórych laboratoriach 0,62–1,11 mg/l),
• dorośli po 50. r.ż.: 0,58–1,02 mg/l.

Ostateczna interpretacja zawsze należy do lekarza i powinna uwzględniać cały obraz kliniczny.

Podwyższona cystatyna C – co oznacza wynik i co go fałszuje?

Podwyższone stężenie cystatyny C najczęściej oznacza, że nerki nie filtrują krwi tak sprawnie, jak powinny. Im wyższy wynik, tym zwykle niższy współczynnik filtracji kłębuszkowej, co może świadczyć o pogorszeniu czynności nerek lub rozwijającej się niewydolności nerek.

Podwyższona cystatyna C to nie tylko sygnał ostrzegawczy dotyczący nerek, wiąże się ona również z większym ryzykiem chorób układu sercowo–naczyniowego, takich jak zawał serca, udar mózgu, niewydolność serca czy choroby tętnic obwodowych. Może także towarzyszyć zespołowi metabolicznemu i wiązać się z wyższym ryzykiem zgonu z różnych przyczyn.

Stężenie cystatyny C może wzrastać również w przebiegu:

• nadczynności tarczycy,
• reumatoidalnego zapalenia stawów,
• chorób nowotworowych,
• hiperhomocysteinemii,
• postępujących chorób wątroby.

Na wynik wpływają także niektóre leki. Glikokortykosteroidy mogą zwiększać stężenie cystatyny C, natomiast leki immunosupresyjne, jak np. cyklosporyna, mogą je obniżać. Do zaniżenia wyniku może prowadzić również niedoczynność tarczycy. Z tego powodu przed omówieniem wyniku z lekarzem warto poinformować go o wszystkich przyjmowanych lekach oraz chorobach przewlekłych, szczególnie dotyczących tarczycy.

Ile kosztuje badanie i jaki jest czas oczekiwania na wynik?

Cena badania zależy od wybranej placówki. Aktualny koszt badania znajdziesz w cenniku LUX MED. Czas oczekiwania na wynik może różnić się w zależności od laboratorium wykonującego oznaczenie. Po wykonaniu oznaczenia wynik wygodnie sprawdzisz w Portalu Pacjenta.