Selen w organizmie człowieka – rola, źródła i zapotrzebowanie

Co to jest selen? Charakterystyka i znaczenie biologiczne

Selen jest mikroelementem egzogennym, co oznacza, że musi być dostarczany organizmowi wraz z dietą. W organizmie występuje przede wszystkim jako składnik selenoprotein – wyspecjalizowanych białek uczestniczących w licznych procesach metabolicznych. Szczególną rolę odgrywa w reakcjach antyoksydacyjnych oraz przemianach hormonów tarczycy.

Funkcje selenu w organizmie człowieka

Selen uczestniczy w działaniu enzymów odpowiedzialnych za ochronę komórek przed stresem oksydacyjnym. Jest także niezbędny do prawidłowego funkcjonowania dejodynaz – enzymów biorących udział w przemianie tyroksyny (T4) do aktywnej trójjodotyroniny (T3).

Ponadto bierze udział w procesach związanych z funkcjonowaniem układu odpornościowego oraz utrzymaniem równowagi oksydacyjno-redukcyjnej organizmu.

Zajrzyj do artykułu: Jak wzmocnić odporność dziecka?

Rola selenu w funkcjonowaniu układu odpornościowego

Selen uczestniczy w procesach związanych z aktywnością komórek układu immunologicznego. Jest składnikiem enzymów chroniących tkanki przed skutkami stresu oksydacyjnego, który może towarzyszyć stanom zapalnym i infekcjom.

Badania wskazują, że niedobór selenu może wpływać na osłabienie odpowiedzi immunologicznej organizmu. Nie oznacza to jednak, że suplementacja tego mikroelementu u osób bez niedoboru prowadzi do dodatkowego zwiększenia odporności lub zapewnia ochronę przed zakażeniami. Dlatego podstawowym sposobem utrzymywania prawidłowego poziomu selenu pozostaje odpowiednio zbilansowana dieta.

Znaczenie selenu dla metabolizmu hormonów tarczycy

Selen uczestniczy w przemianach hormonów tarczycy poprzez udział w funkcjonowaniu enzymów odpowiedzialnych za aktywację hormonów. Z tego względu odpowiednia podaż tego mikroelementu jest istotna dla prawidłowego przebiegu procesów metabolicznych zależnych od tarczycy.

W niektórych schorzeniach tarczycy lekarz może rozważyć ocenę podaży selenu oraz ewentualne postępowanie dietetyczne lub suplementacyjne. Decyzja taka powinna jednak zawsze wynikać z indywidualnej oceny stanu zdrowia pacjenta.

Udział selenu w mechanizmach antyoksydacyjnych

Selen wchodzi w skład enzymów antyoksydacyjnych, które pomagają neutralizować wolne rodniki powstające w organizmie podczas naturalnych procesów metabolicznych. Dzięki temu uczestniczy w ochronie komórek przed stresem oksydacyjnym. Znaczenie tych mechanizmów jest przedmiotem licznych badań naukowych. Obecny stan wiedzy nie pozwala jednak stwierdzić, że suplementacja selenu u osób bez niedoboru zapobiega starzeniu się organizmu lub chroni przed rozwojem określonych chorób przewlekłych.

Zobacz film: Czy stan jelit może mieć wpływ na Twoją odporność?

Gdzie występuje selen? Naturalne źródła w pożywieniu

Głównym źródłem selenu są produkty wysokobiałkowe. Pierwiastek ten nie występuje w organizmie jako wolny, niezależny minerał. Jest „wbudowywany” bezpośrednio w strukturę białek (w formie aminokwasów: selenocysteiny i selenometioniny).

Oznacza to, że wraz z produktami bogatymi w białko do organizmu trafia selen w najbardziej przyswajalnej formie.

Źródła selenu w diecie

Jednym z najbogatszych źródeł selenu są orzechy brazylijskie. Pierwiastek ten znajduje się również w produktach, takich jak ryby morskie, a także owoce morza, jaja, podroby (zwłaszcza wątroba), czerwone mięso i drób.

Osoby stosujące dietę roślinną mogą pozyskiwać selen z pełnoziarnistych produktów zbożowych, a także z czosnku, grzybów i suchych nasion roślin strączkowych.

Zobacz także: Anemia – objawy, leczenie, przyczyny i dieta

Ile wynosi dzienne zapotrzebowanie na selen? Co warto wiedzieć o dawkowaniu i suplementacji?

Zapotrzebowanie na selen zależy od wieku, stanu fizjologicznego i ogólnej kondycji zdrowotnej organizmu.

Zalecana dawka

Dla zdrowych osób dorosłych zalecane dzienne spożycie selenu wynosi średnio 55 do 70 mikrogramów na dobę. Zapotrzebowanie wzrasta u kobiet w ciąży oraz w okresie karmienia piersią, osiągając wartości od 60 do 75 mikrogramów na dobę. Wiąże się to z koniecznością zapewnienia prawidłowego rozwoju tarczycy i układu nerwowego płodu oraz niemowlęcia.

Interakcje selenu z innymi składnikami odżywczymi

Selen współuczestniczy w wielu procesach metabolicznych zachodzących z udziałem innych składników odżywczych, m.in. cynku i jodu. Prawidłowe funkcjonowanie organizmu zależy jednak od całokształtu sposobu żywienia, a nie od spożycia pojedynczych mikroelementów w izolacji.

Bezpieczeństwo suplementacji

Choć selen jest niezbędny dla organizmu, jego nadmiar może działać niekorzystnie. Dla osób dorosłych ustalono tolerowany górny poziom spożycia na poziomie 400 mikrogramów dziennie ze wszystkich źródeł, w tym żywności i suplementów. Przekraczanie tych wartości może zwiększać ryzyko wystąpienia działań niepożądanych, dlatego suplementacja powinna być stosowana rozważnie.

Suplementacja selenu – kiedy warto udać się do lekarza?

Przed rozpoczęciem suplementacji selenu warto skonsultować się z lekarzem, szczególnie w przypadku:

• chorób tarczycy,
• chorób przewlekłych,
• ciąży lub karmienia piersią,
• regularnego przyjmowania leków,
• stosowania innych suplementów diety.

Specjalista pomoże ocenić, czy suplementacja jest rzeczywiście potrzebna.

Treść została przygotowana zgodnie z zasadami Evidence-Based Medicine – medycyny opartej na faktach i wiarygodnych źródłach.