Kwas foliowy

Czym jest kwas foliowy (witamina B9) i jaka jest jego rola w organizmie?

Określenie witamina B9 odnosi się do grupy rozpuszczalnych w wodzie związków nazywanych folianami. Ich naturalnym źródłem jest żywność, natomiast kwas foliowy stanowi formę syntetyczną, stosowaną przede wszystkim w suplementach i produktach wzbogacanych.

Ponieważ organizm człowieka nie wytwarza folianów w ilości pokrywającej zapotrzebowanie, muszą być one regularnie dostarczane wraz z dietą, a w określonych sytuacjach również w postaci suplementacji.

Witamina B9 uczestniczy przede wszystkim w:

• syntezie DNA i RNA, a tym samym w prawidłowym przebiegu podziałów komórkowych,
• tworzeniu i dojrzewaniu komórek krwi.

Naturalne foliany przed wchłonięciem muszą zostać odpowiednio przekształcone w przewodzie pokarmowym. W porównaniu z nimi syntetyczny kwas foliowy jest bardziej stabilny i przeciętnie lepiej przyswajalny. Po wchłonięciu część zasobów folianów jest magazynowana, głównie w wątrobie, jednak zapasy te wystarczają zwykle jedynie na kilka miesięcy.

Kiedy należy wykonać badanie poziomu kwasu foliowego?

Badanie na poziom kwasu foliowego wykonuje się, gdy istnieje podejrzenie niedoboru lub występują czynniki, które mogą wpływać na podaż, wchłanianie albo wykorzystanie witaminy B9 w organizmie.

Oznaczenie może zostać zalecone:

• kobietom planującym ciążę, ciężarnym i karmiącym piersią,
• osobom z nieprawidłowymi parametrami krwi lub wskazaniami neurologicznymi,
• pacjentom z niektórymi chorobami przewodu pokarmowego i zaburzeniami wchłaniania,
• osobom stosującym diety eliminacyjne, w tym dietę wegetariańską lub wegańską,
• osobom regularnie spożywającym alkohol oraz przyjmującym leki wpływające na gospodarkę folianową lub poddawanym dializoterapii.

Jeśli wynikowi towarzyszą nieprawidłowości w parametrach krwi, lekarz może zlecić konsultację hematologiczną. O dalszym postępowaniu nie decyduje jednak pojedynczy wynik, lecz cały obraz kliniczny.

Jak przygotować się do badania kwasu foliowego?

Na wynik badania mogą wpływać m.in. niedawno spożyty posiłek oraz przyjmowane suplementy, dlatego przed pobraniem warto pamiętać o kilku podstawowych zasadach.

Przygotowanie do badania kwasu foliowego:

• Zachowaj 8–12 godzin przerwy od ostatniego posiłku. Dzień wcześniej jedz jak zwykle, unikając bardzo obfitej kolacji.
• Rano możesz wypić szklankę niegazowanej wody. Zrezygnuj z kawy, herbaty, soków i napojów słodzonych.
• Nie spożywaj alkoholu w dniu poprzedzającym pobranie, a rano nie pal papierosów ani nie żuj gumy.
• Przygotuj informacje o przyjmowanych lekach i suplementach oraz wcześniejsze wyniki oznaczenia, jeśli je masz.

Leki, suplementy i alkohol a wynik badania

Na wynik badania kwasu foliowego mogą wpływać:

• Suplementy zawierające witaminę B9, w tym preparaty multiwitaminowe – przyjęte w dniu badania lub krótko przed nim mogą podwyższyć stężenie folianów w surowicy. Jeśli lekarz lub laboratorium zaleci ich odstawienie na 2–3 dni przed pobraniem, należy zastosować się do tych zaleceń. W przypadku preparatów zaleconych przez lekarza przerwę w suplementacji trzeba wcześniej z nim uzgodnić.
• Niektóre leki, w tym wybrane preparaty przeciwzapalne, przeciwpadaczkowe i antybiotyki – nie należy samodzielnie zmieniać ich dawkowania ani przerywać leczenia. Stosowaną farmakoterapię trzeba wcześniej omówić z lekarzem.
• Alkohol – w okresie poprzedzającym badanie należy z niego zrezygnować. Regularne spożywanie alkoholu może zaburzać wchłanianie i metabolizm folianów oraz zwiększać ich wydalanie przez nerki.

Na wiarygodność wyniku wpływa również jakość pobranej próbki. Jeśli podczas pobierania krwi lub transportu dojdzie do uszkodzenia krwinek, czyli hemolizy, uwolnione z nich foliany mogą sztucznie podwyższyć oznaczone stężenie.

Normy kwasu foliowego we krwi – jak interpretować wyniki?

Interpretację uzyskanego wyniku należy odnosić do przedziałów referencyjnych podanych na sprawozdaniu z badania laboratoryjnego. Ich wartości mogą się różnić w zależności od metody analitycznej i odczynników stosowanych w danym laboratorium.

Orientacyjnie przyjmuje się, że stężenie folianów w surowicy powyżej 3 ng/ml, czyli około 6,8 nmol/l, wskazuje na ich wystarczający poziom. W niektórych laboratoriach dolna granica normy wynosi 4 ng/ml, dlatego wartość należy porównać z zakresem referencyjnym podanym na wyniku.

Na oznaczenie wpływa bieżąca podaż folianów z dietą i suplementami, więc pojedynczy wynik nie zawsze odzwierciedla długoterminowe zasoby witaminy B9.

W przypadku wartości granicznych lekarz interpretuje go z uwzględnieniem m.in. morfologii krwi, stężenia witaminy B12 i obrazu klinicznego. Wartość poniżej lub powyżej zakresu referencyjnego lekarz ocenia z uwzględnieniem powodu wykonania badania, sposobu żywienia oraz przyjmowanych leków i suplementów. Sam wynik nie powinien być podstawą do rozpoczęcia suplementacji ani samodzielnej zmiany stosowanej dawki.

O czym może świadczyć niski poziom kwasu foliowego?

Obniżone stężenie folianów bywa wiązane m.in. z:

• niedostateczną podażą witaminy B9 w diecie,
• zaburzeniami wchłaniania,
• zwiększonym zapotrzebowaniem w okresie ciąży,
• regularnym spożywaniem alkoholu.

Pojedynczy wynik nie stanowi jednak podstawy do rozpoznania. Znaczenie odchylenia ocenia lekarz, biorąc pod uwagę morfologię krwi, stężenie witaminy B12 oraz cały obraz kliniczny.

Przebieg badania, czas oczekiwania i cena

Badanie krwi na kwas foliowy polega na pobraniu w gabinecie zabiegowym niewielkiej próbki krwi z żyły w okolicy zgięcia łokciowego. Materiałem wykorzystywanym do oznaczenia jest surowica krwi. Wynik badania jest dostępny w ciągu 1 dnia roboczego. Status analizy oraz pełną dokumentację można sprawdzić elektronicznie w Portalu Pacjenta.

Cena badania kwasu foliowego może różnić się w zależności od placówki. Informację, ile kosztuje badanie kwasu foliowego w wybranej lokalizacji, można znaleźć w aktualnym cenniku usług LUX MED.