Cukrzyca – rodzaje, objawy, przyczyny i sposoby leczenia

Cukrzyca to choroba społeczna. Wyróżnia się kilka typów cukrzycy, w tym cukrzycę typu 1, typu 2 i cukrzycę ciężarnych. Omawiana choroba przewlekła wymaga od pacjenta dużego zaangażowania w proces leczenia. Terapia opiera się w dużej mierze na prowadzeniu zdrowego trybu życia i przyjmowaniu leków.

Cukrzyca – co to za choroba?

Pod pojęciem cukrzycy kryje się grupa chorób metabolicznych, dla których cechą charakterystyczną jest hiperglikemia, czyli stan podwyższonego poziomu glukozy we krwi. W zależności od podłoża hiperglikemii wyróżnia się dwa podstawowe rodzaje cukrzycy. Mianowicie:

• cukrzycę typu 1 – dla jej określenia używa się też terminu „cukrzyca insulinozależna”. Za jej powstanie odpowiada zniszczenie komórek β wysp trzustkowych (tzw. wysepek Langerhansa), które produkują insulinę. W konsekwencji dochodzi do utraty zdolności tych struktur do wydzielania insuliny;
• cukrzycę typu 2 – dla jej określenia używa się też terminu „cukrzyca insulinoniezależna” lub „wieku dorosłego”. Za jej powstanie odpowiada oporność organizmu na insulinę i względny jej niedobór;
• inne specyficzne typy cukrzycy (cukrzyca o znanej etiologii, wtórna).

Osobną kategorię stanowi także cukrzyca ciążowa, która stwierdzana jest u zdrowych dotychczas kobiet. Cukrzyca w ciąży stanowi zagrożenie dla rozwijającego się w łonie dziecka. Może skutkować np. przedwczesnym porodem, większym ryzykiem cięcia cesarskiego, makrosomią płodu, czyli jego nadmiernym wzrostem, wielowodziem, wadami wrodzonymi. Wystąpienie cukrzycy ciążowej zwiększa ryzyko rozwoju w przyszłości cukrzycy typu 2.

Zobacz także: Cukrzyca u dzieci – objawy, badania, normy

Jakie są objawy cukrzycy?

Cukrzyce typu 1 i 2 różnią się pod względem przebiegu i towarzyszących im objawów. Początek cukrzycy typu 1 jest zazwyczaj gwałtowny. Jej typowymi objawami są: wzmożone pragnienie, oddawanie dużej ilości moczu, czyli wielomocz i spadek masy ciała. Może występować także silny głód, senność, osłabienie, odwodnienie, zaburzenia elektrolitowe, wymioty, ból brzucha. Cukrzyca typu 2 może przez długi okres przebiegać bezobjawowo. Znaczna część przypadków choroby charakteryzuje się nieuchwytnym początkiem. Objawami pojawiającymi się na początku rozwoju choroby mogą być nykturia, wielomocz, osłabienie i wzmożone pragnienie, następnie mogą pojawić się takie dolegliwości jak: złe gojenie się ran, drętwienie kończyn, stany zapalne narządów moczowo-płciowych. U chorych pojawiają się niekiedy: zaburzenia wzroku, nadmierne wypadanie włosów, nawracająca czyraczność, zmiany ropne na skórze.

Zobacz film: Cukrzyca - co powinieneś o niej wiedzieć?

Jakie są przyczyny cukrzycy?

Cukrzyca jest chorobą częściowo uwarunkowaną genetycznie. Należy jednak zaznaczyć, że nawet w przypadku dziedzicznej skłonności do powstania cukrzycy typu 1 niezbędne jest wystąpienie determinantu środowiskowego, np. infekcji (głównie wirusowych), stresu, niektórych związków chemicznych.

W przypadku cukrzycy typu 2 mówi się o zestawieniu czynników genetycznych ze stylem życia. Do jej powstania predysponują zwłaszcza: nadmierna masa ciała, stres, zły sposób odżywiania, brak aktywności fizycznej.

W etiologii cukrzycy wymienia się takie stany, jak m.in.: zaburzenia działania komórek β uwarunkowane genetycznie, cukrzycę noworodkową, choroby wewnątrzwydzielniczej części trzustki, endokrynopatie.

Z kolei czynniki ryzyka cukrzycy ciążowej obejmują: wiek matki (częściej po 35 r.ż.), otyłość, ciążę przebiegającą z wielowodziem, urodzenie dziecka o masie ciała powyżej 4,5 kg, obciążony wywiad rodzinny w kierunku cukrzycy.

Zobacz także: Co to jest insulinooporność? Leczenie, dieta

Jakie są objawy cukrzycy?

Cukrzyce typu 1 i 2 różnią się pod względem przebiegu i towarzyszących im objawów.

Początek cukrzycy typu 1 jest zazwyczaj gwałtowny, a jej typowymi objawami są:

• wzmożone pragnienie,
• oddawanie dużej ilości moczu, czyli wielomocz,
• spadek masy ciała
• silny głód,
• senność,
• osłabienie,
• odwodnienie,
• zaburzenia elektrolitowe,
• wymioty,
• ból brzucha.

Cukrzyca typu 2 może przez długi okres przebiegać bezobjawowo. Znaczna część przypadków choroby charakteryzuje się nieuchwytnym początkiem.

Objawami pojawiającymi się na początku rozwoju cukrzycy typu 2 mogą być:

• nykturia,
• wielomocz,
• osłabienie i wzmożone pragnienie,
• napady „wilczego głodu” po posiłku,
• drętwienie kończyn,
• łatwość  i szybkość w powstawaniu siniaków,
• nawracające infekcje intymne i grzybicze,
• sucha skóra i świąd,
• zaburzenia wzroku,
• nadmierne wypadanie włosów,
• sucha skóra i świąd.

W przypadku wystąpienia powyższych objawów, szczególnie jeśli są one nasilone lub utrzymują się przez dłuższy czas, zaleca się konsultację z lekarzem. Wczesne rozpoznanie cukrzycy jest kluczowe dla zapobiegania powikłaniom zdrowotnym.

Zobacz także: Cukrzyk w rodzinie – jak go wesprzeć?

Stan przedcukrzycowy – czy to już cukrzyca

Stan przedcukrzycowy nie jest jeszcze cukrzycą i można go cofnąć poprzez zmiany w diecie i zwiększenie aktywności fizycznej. Zanim jednak wprowadzi się modyfikacje stylu życia warto skonsultować się z dietetykiem. Jednak nie w każdym przypadku zmiana stylu życia wywoła poprawę stanu zdrowia. U osób ze zwiększonym ryzykiem zachorowania na cukrzycę typu 2, wdraża się leczenie farmakologiczne. Jednym z leków, które może przepisać diabetolog, jest metformina. Jest to związek chemiczny, który oddziałuje na wątrobę, ograniczając ilość produkowanej endogennie glukozy. W wielu przypadkach zażywanie  tego leku doprowadza do unormowania glikemii.

Zobacz także: Insulinooporność – czego nie jeść? Rola diety w leczeniu insulinooporności

Jakie są powikłania cukrzycy?

Należy zaznaczyć, że cukrzyca jest chorobą obarczoną szeregiem groźnych powikłań. Wśród nich wymienia się powikłania ostre, czyli nagle pojawiające się stany zaburzenia metabolicznego, jak np. śpiączka cukrzycowa, kwasica ketonowa oraz stany hipoglikemiczne spowodowane nieprawidłowym leczeniem. Drugi rodzaj to powikłania przewlekłe, które są konsekwencją zmian zachodzących w naczyniach i narządach w miarę rozwoju cukrzycy.

Do powikłań przewlekłych zalicza się mikroangiopatie – zmiany w małych naczyniach, np. retinopatię, neuropatię (polineuropatię cukrzycową), nefropatię cukrzycową – oraz makroangiopatie – zmiany zachodzące w dużych oraz w średnich tętnicach, np. chorobę wieńcową, nadciśnienie tętnicze, zawał serca, choroby naczyń obwodowych i mózgowych, stopę cukrzycową.

Cukrzyca predysponuje także do rozwoju innych poważnych chorób oczu, dlatego tak ważne są regularne badania okulistyczne. Cukrzyca przyspiesza wystąpienie zaćmy o 5-10 lat. Uważa się też, że choroba może sprzyjać rozwojowi zwyrodnienia plamki związanego z wiekiem (AMD).

Dlatego też nie należy lekceważyć niepokojących objawów ocznych przy cukrzycy, takich jak np. nagłe pogorszenie  widzenia. Może ono sygnalizować progresję stanu chorobowego w oku lub świadczyć o wylewie krwi do siatkówki czy ciała szklistego.

Jak wygląda diagnostyka cukrzycy?

Diagnostyką cukrzycy i innych zaburzeń w zakresie tolerancji glukozy zajmuje się diabetolog, a u najmłodszych - diabetolog dziecięcy. Specjalista ten na początkowym etapie wizyty przeprowadza wywiad kliniczny pytając pacjenta o rodzaj objawów i czas ich wystąpienia. Bardzo ważne dla niego są również informacje dotyczące chorób przewlekłych pacjenta i zażywanych leków.

W diagnostyce cukrzycy konieczne jest wykonanie badań takich jak:

• badanie poziomu glukozy we krwi - wykonuje się je na czczo i po posiłku,
• doustny test tolerancji glukozy (OGTT),
• badanie poziomu przeciwciał przeciwwyspowych, w momencie, kiedy lekarz podejrzewa u pacjenta cukrzycę typu 1,
• badanie poziomu insuliny we krwi.

Wszystkie te wyniki pozwalają stwierdzić lub wykluczyć cukrzycę. Niektóre z tych oznaczeń są również konieczne w monitorowaniu postępów leczenia cukrzycy.

Jakie są kryteria rozpoznania cukrzycy?

Cukrzyca jest diagnozowana na podstawie charakterystycznych objawów klinicznych i oznaczenia tzw. przygodnej glikemii. Badanie to polega na oznaczeniu poziomu glukozy bez wcześniejszego przygotowania się pacjenta. Wynik na poziomie ≥ 200 mg/dl (≥ 11,1 mmol/l) pozwala na rozpoznanie cukrzycy.

Jeśli u pacjenta nie występują objawy cukrzycy lub przygodny pomiar wskazuje na prawidłowy poziom glukozy, to nie można jej jednoznacznie wykluczyć. Trzeba wykonać dwukrotne badanie glukozy we krwi na czczo. Jeśli wyniki przekraczają 126 mg/dl (≥ 7,0 mmol/l), hemoglobina glikowana[6]  (HbA1c) jest wyższa niż 6,5% lub  doustnym teście tolerancji glukozy glikemia w 120 minucie wynosi ≥ 200 mg/dl (≥ 11,1 mmol/l) można u pacjenta rozpoznać cukrzycę.

Na czym polega leczenie cukrzycy?

Leczenie cukrzycy wygląda nieco inaczej w poszczególnych jej typach. Przykładowo leczenie cukrzycy typu 2 opiera się na zmianie trybu życia i zmniejszaniu czynników podwyższających ryzyko zachorowania na choroby układu krążenia. Ważnym elementem jest aktywność fizyczna, która w znacznym stopniu przyczynia się do utraty wagi oraz obniża insulinooporność. Poza tym istotne jest stosowanie odpowiedniej diety cukrzycowej, opartej na produktach o niskim indeksie glikemicznym. Dodatkowo stosowane są leki dla prawidłowego stężenia glukozy we krwi.

W przypadku cukrzycy typu 1 zdrowy styl życia jest równie ważny, lecz podstawę leczenia stanowi insulinoterapia. Preparaty insuliny podaje się podskórnie za pomocą penów (piór) insulinowych, strzykawek lub przy użyciu pompy insulinowej. Cukrzyca ciążowa wymaga najczęściej stosowania samej diety, rzadziej konieczne jest włączenie insuliny.

Do pobrania  - Dieta w cukrzycy typu 2

Zobacz także: Jak prawidłowo podawać insulinę?

Jak powinna wyglądać dieta przy cukrzycy?

Dieta odgrywa podstawową rolę w leczeniu cukrzycy i innych zaburzeń metabolicznych charakteryzujących się podwyższonym stężeniem glukozy. W dietoterapii zaleca się stosowanie zasad zdrowego odżywiania, tj. regularne jedzenie pełnowartościowych, dobrze zbilansowanych posiłków, ograniczenie cukrów prostych i tłuszczów pochodzenia zwierzęcego oraz zwiększenie ilości bogatych w błonnik, pełnoziarnistych produktów zbożowych, warzyw i owoców.

Dieta dla osób cierpiących z powodu cukrzycy powinna być jednocześnie dostosowana indywidualnie do ich potrzeb. W tym celu można skorzystać z pomocy dietetyka, który będzie nieocenionym wsparciem w zmianie dotychczasowych nawyków żywieniowych.

Dieta cukrzyka powinna składać się z produktów o niskim indeksie glikemicznym (Ig), czyli takich, po których spożyciu poziom cukru we krwi wzrasta powoli. Im wyższy wskaźnik Ig, tym szybciej glukoza dostaje się do krwiobiegu. Produkty z niższym indeksem glikemicznym, które powinny się znaleźć w diecie osób chorych na cukrzycę to m.in.: rośliny strączkowe, chudy nabiał oraz drób, warzywa zielone, owoce jagodowe oraz pieczywo i makarony pełnoziarniste.Przyrządzając potrawy należy unikać rozgotowania poszczególnych składników, ponieważ one mają znacznie wyższy indeks glikemiczny.

Dobrze dobrane produkty w diecie, dostarczą do organizmu wielu składników odżywczych, wzmocnią odporność, a co za tym idzie poprawią jakość życia i kondycję.

Zobacz także: Dieta w cukrzycy - zalecenia dla cukrzyków

Podsumowanie

Chociaż cukrzyca to przewlekłe schorzenie wymagające ciągłego monitorowania to jednak dzięki postępom medycyny można znacznie spowolnić jej przebieg.

Osoby, które zauważają u siebie niepokojące objawy powinny jak najszybciej zgłosić się do lekarza, bowiem wczesna diagnoza jest kluczowa do ustalenia rozpoznania i włączenia odpowiedniego leczenia.

Terapia cukrzycy opiera się na  monitorowaniu poziomu glukozy we krwi, odpowiednim planie żywieniowym, regularnym wizytach u lekarza oraz wsparciu psychologicznym. Kluczowe jest również unikanie czynników przyczyniających się do wzrostu poziomu cukru, takich jak stres, infekcje, nieodpowiednia dieta czy brak aktywności fizycznej.

Dieta cukrzycowa powinna być dostosowana do indywidualnych potrzeb, a aktywność fizyczna zwiększa wrażliwość organizmu na insulinę.