Jak poradzić sobie z nerwiakiem Mortona i pokonać ból śródstopia, który utrudnia chodzenie?

Nerwiak Mortona – co to jest i dlaczego boli właśnie śródstopie?

Nerwiak Mortona to niezłośliwa zmiana zwyrodnieniowa nerwu międzykostnego podeszwowego, która powstaje na skutek uciskania przez tkankę łączną włóknistą drażnionego nerwu. Najczęściej lokalizuje się ona między trzecią a czwartą kością śródstopia – tam, gdzie anatomicznie znajduje się tzw. przestrzeń międzypalcowa. W warunkach przeciążenia lub długotrwałego drażnienia dochodzi tam do pogrubienia fragmentu nerwu, który zostaje uciśnięty przez otaczające więzadła i kości. W efekcie pojawia się stan zapalny nerwu a z czasem dolegliwości bólowe, które utrudniają codzienne funkcjonowanie.

Nerwiak Mortona to nie guz w tradycyjnym rozumieniu tego słowa, ale raczej przewlekłe podrażnienie nerwu, które prowadzi do jego przerostu i zmian zwyrodnieniowych. Choroba ta zdecydowanie częściej występuje u kobiet i często związana jest z noszeniem źle wyprofilowanego obuwia na wysokim obcasie.

Objawy, które wskazują na nerwiaka Mortona

Objawy nerwiaka Mortona bywają niejednoznaczne, pojawiają się i znikają a pacjenci często łączą je ze zmęczeniem stopy wywołanym noszeniem niewygodnego obuwia albo nawet niezauważonym drobnym urazem. Z tego też powodu łatwo je zignorować. Najczęstsze symptomy tego schorzenia to ból między palcami (zwłaszcza palca trzeciego i czwartego), pieczenie, mrowienie lub drętwienie w przedniej części stopy. W miarę postępu schorzenia dolegliwości stają się bardziej dokuczliwe i przewlekłe. Jeżeli ból pojawia się za każdym razem przy ucisku określonego miejsca w śródstopiu, utrudnia normalne chodzenie, jest to wyraźny sygnał alarmowy i powinien skłonić do wizyty u specjalisty.

Oprócz bólu, bardzo częste objawy nerwiaka Mortona to nieprawidłowe odczucia w stopie spowodowane uciskiem nerwu. Pacjenci opisują mrowienie lub drętwienie palców stopy, a także pieczenie w okolicy podeszwy stopy. Alarmujące jest nasilenie się tych doznań podczas noszenia butów na wysokim obcasie lub przy staniu na palcach. Wtedy przestrzenie między kośćmi śródstopia zmniejszają się i nerw jest mocniej uciskany, co potęguje ból i mrowienie. Po zdjęciu obuwia i odpoczynku ból ustępuje. 

Plan na dziś – co zrobić, żeby ból szybko odpuścił

Aby złagodzić przykre objawy nerwiaka Mortona i odczuć ulgę w ciągu kilku godzin warto w pierwszej kolejności skupić się na:

• zastosowaniu zimnych okładów w momencie odczuwania silnego bólu stopy,
• odpoczynku, np. w pozycji leżącej z nogami uniesionymi wysoko,
• unikaniu nadmiernego obciążania stóp,
• zmianie obuwia na szersze, z niższym obcasem i dobrą amortyzacją,
• masażu stóp i wykonywaniu ćwiczeń rozluźniających.

Być może te doraźne sposoby zmniejszą ból i dyskomfort, ale niestety nie wyleczą nerwiaka Mortona.

Zobacz również: Pakiet konsultacja fizjoterapeutyczna z kinesiotapingiem

7–14 dni: jak wrócić do chodzenia bez nakręcania bólu

Istotnym elementem terapii nerwiaka Mortona jest zastosowanie odpowiednio wyprofilowanych wkładek ortopedycznych, dopasowanych osobno do każdej ze stóp pacjenta. Mają one za zadanie odciążyć kości śródstopia, co przyczyni się do zmniejszenia ucisku. Zrobienie wkładek poprzedza precyzyjne badanie komputerowe stóp, które wykonuje fizjoterapeuta. W trakcie wizyty analizuje on naciski stóp na podłoże zarówno w pozycji stojącej, jak i podczas chodu. Tylko na tej podstawie można wykonać idealnie dopasowane wkładki, które spowodują odpowiednie rozłożenie nacisków stóp na podłoże.

Wkładki ortopedyczne można również zamówić w internecie. Nie jest to jednak dobre rozwiązanie. Nie są one odpowiednio dopasowane, tym samym nie są w stanie przywrócić prawidłowego obciążenia stopy i znieść dolegliwości bólowe wywołane nerwiakiem Mortona.

Ważnym elementem leczenia nerwiaka Mortona jest również rehabilitacja,  mobilizacja stawów stopy, która mają na celu zwiększenie elastyczności tkanek i wykonywania ćwiczeń wzmacniających mięśnie stóp i podudzi. Podolog lub fizjoterapeuta może zastosować także specjalistyczne plastrowanie (kinesiotaping), które odciąża i stabilizuje okolice śródstopia. Zalecane są ćwiczenia wzmacniające mięśnie stopy i łydki a także zabiegi fizykalne jak ultradźwięki czy laser, które redukują stan zapalny. Na czas leczenia należy przerwać bieganie, skakanie, długie marsze, a także ograniczyć długotrwałe stanie, aby odciążyć stopę.

Kiedy zgłosić się do specjalisty i jak wygląda diagnostyka nerwiaka Mortona?

Kiedy metody zachowawcze nie przynoszą ulgi w bólu, pojawia się obrzęk stopy, rumień, lub gorączka warto skonsultować się z lekarzem. Specjalistą, który zajmuje się diagnostyką i leczeniem nerwiaka Mortona jest przede wszystkim ortopeda  i chirurg stopy (lub czasami w razie potrzeby reumatolog). Podolog może wspierać leczenie poprzez profilaktykę, dobór wkładek ortopedycznych, rehabilitację stóp i zabiegi zachowawcze.

Specjalista w trakcie wizyty przeprowadza wnikliwy wywiad medyczny oraz szczegółowe badania kliniczne. Nasilanie się bólu podczas ucisku między III i IV kością śródstopia jest charakterystycznym objawem potwierdzającym nerwiaka Mortona. W celu uściślenia diagnozy wykonuje się dodatkowo badania obrazowe, takie jak, USG stopy, a czasami również rezonans magnetyczny.

Drabinka leczenia nerwiaka Mortona - gdy domowe działania nie wystarczają

Chwilową ulgę w dolegliwościach bólowych przy nerwiaku Mortona przynoszą leki przeciwbólowe i przeciwzapalne.

Znaczną poprawę bólu uzyskać można po podaniu zastrzyku z glikokortykosteroidu w okolicę chorego nerwu. Steryd szybko redukuje stan zapalny nerwu oraz otaczających go tkanek, co może zmniejszyć ból w krótkim czasie. Zabieg jest stosunkowo prosty i mało inwazyjny. Przed wkłuciem podawane jest miejscowe znieczulenie, by zminimalizować dyskomfort. Skuteczność zastrzyków sterydowych w nerwiaku Mortona jest wysoka, a wielu pacjentów odczuwa znaczną ulgę już po jednym zastrzyku, jednak efekt może być tymczasowy i nie u wszystkich utrzymuje się długo. Należy jednak pamiętać, że steryd nie usuwa przyczyny nerwiaka Mortona, a jedynie łagodzi stan zapalny. Dlatego poprawa po zastrzyku powinna być wykorzystana na dalszą rehabilitację stopy i innych działań zmniejszających ryzyko nawrotu dolegliwości.

Jeżeli zastrzyki sterydowe nie przynoszą trwałej poprawy, wówczas rozważa się leczenie operacyjne. Zabieg polega na usunięciu zmienionego fragmentu nerwu. Chirurg wykonuje niewielkie nacięcie najczęściej na grzbiecie stopy i wycina pogrubiały odcinek nerwu wraz z otaczającą tkanką włóknistą. Taka operacja zazwyczaj trwa kilkadziesiąt minut i może być przeprowadzana w znieczuleniu miejscowym, przewodowym lub ogólnym, w zależności od przypadku. Skuteczność takiej operacji jest wysoka i u większości pacjentów dolegliwości ustępują na stałe, choć u niektórych mogą utrzymywać się niewielkie objawy, takie jak mrowienie czy drętwienie.

Zapobieganie nawrotom nerwiaka Mortona – jak nie wrócić do punktu wyjścia

Nerwiak Mortona to schorzenie, które może nawracać. Aby temu zapobiec warto:

• unikać noszenia ciasnych butów, a także butów na wysokim obcasie,
• nosić prawidłowo dopasowane buty z szerokimi noskami,
• nosić odpowiednie obuwie z amortyzacją podczas uprawiania sportów,
• pilnować przerw podczas wykonywania pracy stojącej,
• nosić dobrze dopasowane wkładki ortopedyczne.