Co warto wiedzieć o chorobie Scheuermanna i roli rehabilitacji okrągłych pleców?

Co to jest choroba Scheuermanna i kogo najczęściej dotyka?

Choroba Scheuermanna to zaburzenie fizjologicznego procesu kostnienia trzonów kręgów, w wyniku czego dochodzi do ich deformacji. Trzony kręgów w przebiegu tego schorzenia rosną wolniej z przodu, niż z tyłu, co prowadzi do charakterystycznego wygięcia kręgosłupa piersiowego (kifozy). Uszkodzone zostają też krawędzie kręgów. W rezultacie dochodzi do sklinowacenia kręgów - zamiast prawidłowego, prostokątnego kształtu – kręgi nabierają kształtu klina.

Choroba Scheuermanna dotyczy młodzieży, główne chłopców (choć zmiany mogą wystąpić również u dziewcząt) w czasie dojrzewania i gwałtownego przyspieszenia tempa wzrostu. Schorzenie wykazuje predyspozycje genetyczne i niektóre badania sugerują, że może być dziedziczone w sposób autosomalny dominujący. To oznacza, że choroba ujawnia się, gdy pacjent posiada tylko jedną uszkodzoną kopię danego genu odziedziczoną od matki lub ojca. Jednakże dokładny mechanizm genetyczny nie jest jeszcze w pełni poznany. Na jej rozwój mają również wpływ czynniki mechaniczne, takie jak przeciążenie kręgosłupa.

Choroba kręgosłupa Scheuermanna dotyczy głównie odcinka piersiowego, rzadziej piersiowo-lędźwiowego i lędźwiowego.

Należy odróżnić kifozę czynnościową od strukturalnej występującej w przebiegu choroby Scheuermanna. Tą pierwszą można skorygować prostując się, podczas gdy ta druga nie poddaje się biernej korekcji.

Zobacz także: Schorzenia kręgosłupa – objawy i leczenie - Grupa LUX MED

Jakie objawy daje choroba Scheuermanna?

Choroba Scheuermanna rozwija się powoli, dlatego jej początkowe objawy są często niezauważalne lub przypisywane innym przyczynom. Z tego powodu pierwsze symptomy bywają bagatelizowane, choć choroba cały czas postępuje.

Wczesne objawy choroby to przede wszystkim:

• ból w odcinku piersiowym kręgosłupa, nasilający się podczas aktywności fizycznej i zmniejszający lub zanikający po odpoczynku,
• subtelnie zaokrąglone plecy, sztywność i zmniejszona ruchomość w obszarze dotkniętym chorobą,
• zmęczenie lub dyskomfort po długim siedzeniu lub staniu,
• subtelne zmiany w postawie,
• wysunięcie barków do przodu.

Wraz z zaawansowaniem procesu chorobowego, pacjenci mogą odczuwać coraz silniejsze objawy, takie jak: 

• wyraźne zaokrąglenie i uwypuklenie górnej części pleców (“garb”), 
• wysunięcie i pochylenie głowy do przodu,
• przewlekły, tępy ból pleców, nasilający się zwłaszcza po dłuższym siedzeniu lub staniu,
• uwypuklenie i wypchnięcie brzucha do przodu.

W przebiegu choroby Scheuermanna często pojawiają się także guzki Schmorla, czyli przemieszczenia jądra miażdżystego krążka w trzon kręgu, które są charakterystycznym objawem radiologicznym choroby i u niektórych mogą być źródłem dyskomfortu lub bólu kręgosłupa.

Pacjenci z chorobą Scheuermanna nie są w stanie świadomie korygować swojej postawy, a deformacje kręgosłupa się utrwalają wraz z postępem choroby. Z czasem choroba ta prowadzi do ograniczenia w ruchomości kręgosłupa. Osoby nią dotknięte mają trudności w wykonywaniu codziennych czynności.

Objawy neurologiczne w przebiegu kifozy młodzieńczej rzadko występują. Niektórzy pacjenci zgłaszają drętwienie kończyn i zaburzenia czucia. Mogą one wskazywać na zaawansowaną deformację lub współistniejąca dyskopatię. W przypadku wystąpienia objawów neurologicznych wskazana jest pilna konsultacja lekarska.

Zobacz także: Dyskopatia kręgosłupa – jakie daje objawy i jak ją leczyć? - Grupa LUX MED

Diagnostyka obrazowa: RTG i guzki Schmorla

Diagnoza choroby Scheuermanna opiera się przede wszystkim na szczegółowym wywiadzie i badaniu fizykalnym pacjenta. Lekarz ocenia ustawienie łopatek, ewentualne asymetrie barków lub tułowia i zakres ruchomości kręgosłupa. Następnie wykonuje się badania RTG w projekcji przednio-bocznej i bocznej. U osoby chorej badanie to może uwidocznić kręgi w kształcie klinów oraz uszkodzenie krawędzi kręgów oraz guzki Schmorla.

W zaawansowanych stadiach choroby zalecane jest również wykonanie tomografii komputerowej (TK) lub rezonansu magnetycznego (MRI). Te badania pozwalają dokładniej ocenić zmiany strukturalne kręgosłupa, takie jak klinowate trzony kręgowe, zwężenie przestrzeni międzykręgowych czy obecność guzków Schmorla.

Zobacz także: Zesztywniające zapalenie stawów kręgosłupa – objawy, leczenie, badania - Grupa LUX MED

Czy choroba Scheuermanna jest uleczalna? Przebieg i rokowania

Ponieważ choroba Scheuermanna powstaje na skutek trwałej zmiany kształtu trzonów kręgowych, nie da się więc jej cofnąć bez interwencji chirurgicznej. Można natomiast zatrzymać postęp choroby i uśmierzyć przewlekłe bóle kręgosłupa regularnie wykonywaną rehabilitacją, wykonując ćwiczenia korekcyjne, fizykoterapię oraz odpowiednią edukację posturalną.

Celem leczenia choroby Scheuermanna w fazie wzrostu jest korygowanie deformacji kręgosłupa i zapobieganie jej postępowi, a po zakończeniu tego procesu - zapobieganie zwyrodnieniom i niwelowanie objawów bólowych.

Zobacz także: Ból kręgosłupa – o czym może świadczyć? Leczenie

Jakie konsekwencje niesie nieleczona choroba Scheuermanna?

Nieleczona lub nieodpowiednio leczona choroba Scheuermanna może doprowadzić do rozwoju artrozy, czyli zmian zwyrodnieniowych kręgosłupa.

U osób z dużymi zniekształceniami klatki piersiowej mogą wystąpić trudności z oddychaniem, zmniejszona pojemność płuc i ograniczenie wytrzymałości fizycznej.

Choroba Scheuermanna, szczególnie u młodzieży, może wpływać na samoocenę i zdrowie psychiczne z powodu wyglądu pleców.

Zobacz także: Ból z tyłu pleców na wysokości płuc

Choroba Scheuermanna u dorosłych – co warto wiedzieć?

Choroba Scheuermanna u dorosłych manifestuje się głównie sztywnością kręgosłupa i przewlekłym bólem odcinka piersiowego lub lędźwiowego wynikającym z przeciążeń kompensacyjnych.

Większość dorosłych dowiaduje się o przebytej w młodości chorobie, kiedy to zgłaszają się do ortopedy  lub fizjoterepeuty  z powodu bólu pleców.

Zobacz także: Ból głowy od kręgosłupa – objawy. Jakie badania wykonać?

Jak leczyć chorobę Scheuermanna? Rehabilitacja i ćwiczenia

Najczęściej stosowanymi metodami leczenia choroby Scheuermanna są fizjoterapia, kinezyterapia, a u rosnących dzieci z dużą deformacją – gorsetowanie ortopedyczne. Wszystkie one powinny być wykonywane w gabinecie rehabilitacyjnym, pod ścisłym nadzorem wykwalifikowanego fizjoterapeuty.

Należy też pamiętać, że ćwiczenia na kręgosłup w chorobie Scheuermanna są stosowane powszechnie, ale nie są w stanie wyleczyć choroby. Regularnie wykonywane spowalniają postępy choroby, ale nie prowadzą do całkowitego jej wyhamowania. Ćwiczenia mają na celu rozciąganie przykurczonych przez garbienie mięśni klatki piersiowej oraz wzmacnianie i stabilizację prostowników grzbietu i mięśni głębokich.

Zobacz także: Spanie na plecach – jakie są korzyści?

Kiedy konieczna jest operacja?

Operację rozważa się jedynie w najcięższych przypadkach choroby Scheuermanna, gdy deformacja jest znaczna lub powoduje poważne dolegliwości bólowe bądź objawy neurologiczne.  Z powodu licznych powikłań z nią związanych i stopnia inwazyjności zabiegu, traktuje się to jako ostateczność, gdy leczenie zachowawcze nie przynosi oczekiwanych efektów. Wskazaniami do zabiegu mogą być bardzo duże kąty skrzywienia (zazwyczaj powyżej 70-75 stopni), silny ból niepoddający się rehabilitacji, ucisk na narządy wewnętrzne oraz towarzyszące chorobie zaburzenia neurologiczne.

Styl życia: czego nie wolno, a co jest zalecane?

Choroba Scheuermanna - czego nie wolno robić i co jest zakazane:

• dźwiganie dużych ciężarów w pionie (np. martwy ciąg szczególnie wykonywany bez nadzoru osoby kompetentnej),
• uprawianie sportów o dużej kompresji osiowej, takiej jak skoki, czy zapasy – zwłaszcza w fazie aktywnej choroby.
• wykonywanie obciążających ćwiczeń, powodujących nadmierną kompresję lub skręcenie kręgosłupa pod obciążeniem, które mogą zwiększać ból i pogłębiać deformację kręgosłupa,  
• siedzenia przez dłuższy czas w jednej pozycji, gdyż może to nasilać sztywność i przykurcze mięśniowe.

Wiele osób zastanawia się również jak spać, aby zmniejszyć objawy choroby Scheuermanna. Otóż zaleca się spanie na średnio-twardym materacu, najlepiej na plecach, aby zmniejszyć napięcie w dolnej części kręgosłupa. Należy również unikać spania na wysokich poduszkach, które wymuszają zgięcie głowy.

Osoby cierpiące z powodu choroby Scheuermanna, które wykonują pracę siedzącą powinny dbać o częste przerwy i prawidłowe dopasowanie fotela.

Zobacz także: Ból szyi i karku – co może oznaczać? – przyczyny i leczenie

Podsumowanie

Chociaż choroba Scheuermanna jest nieuleczalna, to jednak odpowiednio przeprowadzona terapia pozwala na prawidłowe, codzienne funkcjonowanie. Podstawą procesu leczniczego jest odpowiednio dobrana fizjoterapia, unikanie pozycji wywołujących dolegliwości bólowe oraz doraźne stosowanie leków przeciwbólowych. Wczesna diagnoza i wdrożenie odpowiedniego leczenia oraz ćwiczeń mogą znacząco spowolnić postęp i złagodzić objawy choroby Scheuermanna.