Bradykardia, czyli wolne bicie serca  – kiedy wymaga leczenia?

Co to jest bradykardia i jakie są normy tętna?

Bradykardia oznacza zbyt wolne bicie serca, czyli sytuację, w której wartość tętna znajduje się poniżej normy. U zdrowego dorosłego człowieka prawidłowe tętno spoczynkowe wynosi od 60 do 100 uderzeń na minutę. Za ten standardowy rytm bicia serca odpowiada układ bodźcoprzewodzący. Struktura ta generuje impulsy nerwowe i przekazuje sygnały elektryczne – wywołuje synchroniczny skurcz mięśnia sercowego. Bradykardia zatokowa oznacza zaburzenie wytwarzania impulsów elektrycznych w sposób rytmiczny i regularny.

Przeczytaj też: Jaki jest prawidłowy puls? Jakie mogą być przyczyny jego zaburzeń?

Bradykardia fizjologiczna a patologiczna – kiedy tętno 50 to norma?

Wyjątkiem, kiedy niższe tętno jest normalne, są sportowcy. U osób uprawiających sport wyczynowo tętno na poziomie 50 uderzeń na minutę jest normą i zdarza się, że wynosi nawet 30 uderzeń na minutę. Należy jednak pamiętać, że wartości poniżej tego zakresu u jakiejkolwiek osoby, nawet u wyczynowego sportowca, powinny zostać ocenione przez lekarza kardiologa, ponieważ mogą wskazywać na problem zdrowotny.

Taki stan wynika ze zwiększonej wydolności układu krążenia oraz zwiększonego napięcia nerwu błędnego i określa się go jako bradykardię fizjologiczną. Ten sam mechanizm układu nerwowego wywołuje zjawisko, jakim jest nocna bradykardia podczas snu. W obu tych przypadkach spowolnienie akcji serca stanowi objaw zjawiska fizjologicznego, a nie choroby.

Główne przyczyny bradykardii – co spowalnia pracę serca?

Pracę serca spowalniają choroby układu krążenia, zaburzenia metaboliczne oraz działanie niektórych leków. Główne przyczyny bradykardii to choroba niedokrwienna serca (choroba wieńcowa) oraz choroby tarczycy, w szczególności jej niedoczynność.

Spadek tętna wywołują również:

• nieprawidłowości w układzie bodźcoprzewodzącym serca,
• uszkodzenie węzła zatokowego (dysfunkcja węzła zatokowo-przedsionkowego),
• bloki serca (zaburzenia przewodzenia, bloki przedsionkowo-komorowe),
• przebyte zapalenie mięśnia sercowego,
• zaburzenia elektrolitowe (jonowe) – zwłaszcza hiperkaliemia, czyli nadmiar potasu we krwi.

Czynnikiem wpływającym na rytm serca jest również obturacyjny bezdech senny (OBS). Schorzenie to jest często związane z epizodami bradykardii, szczególnie podczas samego bezdechu. W trakcie przerw w oddychaniu dochodzi do hipoksji i hiperkapnii, a to może aktywować odruch wagalny, prowadząc do znacznego zwolnienia akcji serca. U pacjentów z ciężkim OBS bezdechy mogą trwać kilkanaście sekund, a towarzysząca im bradykardia bywa bardzo nasilona.

U pacjentów geriatrycznych stan ten wynika ze zmian neurodegeneracyjnych nerwu błędnego. Ryzyko zwiększa także niewłaściwe stosowanie leków, ich przedawkowanie lub interakcje.

Przeczytaj też: Bezdech senny – co to takiego? Jakie są jego przyczyny, objawy i leczenie?

Jakie są objawy bradykardii?

Objawy bradykardii obejmują przewlekłe uczucie zmęczenia, zawroty głowy oraz omdlenia, ale schorzenie to może przebiegać całkowicie bezobjawowo. Występowanie dolegliwości zależy od przyczyny choroby oraz stopnia nasilenia zmian.

Zbyt wolnemu biciu serca mogą towarzyszyć:

• ból w klatce piersiowej (dyskomfort),
• duszności,
• nietolerancja wysiłku fizycznego,
• osłabienie i senność,
• stany przedomdleniowe i utraty przytomności,
• zaburzenia koncentracji.

Bezpośrednią przyczyną złego samopoczucia jest niedostateczna ilość tlenu docierająca do narządów, w tym wolniejszy przepływ krwi przez mózg.

Czy bradykardia jest niebezpieczna? Skutki nieleczonej choroby

Stopień niebezpieczeństwa bradykardii zależy od jej podłoża, jednak zbyt wolne bicie serca stanowi zagrożenie i wymaga diagnostyki, leczenia oraz stałej kontroli kardiologa.

Nie należy bagatelizować tego stanu ani próbować leczyć go domowymi sposobami. Stany nagłe, takie jak omdlenia, duszności czy ból w klatce piersiowej, wymagają natychmiastowej pomocy medycznej.

Aby skutecznie oszacować ryzyko i zapobiec potencjalnym powikłaniom, konieczne jest szybkie ustalenie podłoża spowolnienia akcji serca.

Przeczytaj też: Co to jest omdlenie? Jakie są przyczyny i sposoby leczenia tej dolegliwości?

Diagnostyka bradykardii – jak rozpoznać problem?

Podczas konsultacji medycznej lekarz kardiolog przeprowadza wywiad, który może pomóc ustalić przyczynę problemu. Następnie przechodzi do badań fizykalnych. W przypadku podejrzenia zaburzenia, jakim jest bradykardia, pacjent może zostać skierowany na wykonanie EKG spoczynkowego, które pozwoli na ocenę rytmu serca.

Badanie Holter EKG w diagnostyce kardiologicznej

W diagnostyce kardiologicznej, szczególnie przy bradykardii okresowej, może być zastosowane także badanie Holter EKG, które trwa 24 godziny i polega na ciągłym monitorowaniu rytmu serca. Całodobowa rejestracja pozwala na ocenę związku między codziennymi czynnościami pacjenta a zapisem EKG. Badanie to pomaga w potwierdzeniu rozpoznania bradykardii oraz w wykluczeniu innych groźnych zaburzeń rytmu serca.

Sprawdź, jak się przygotować do założenia holtera.

Leczenie bradykardii – kiedy konieczny jest stymulator serca?

Leczenie bradykardii może obejmować konieczność zmian w farmakoterapii oraz zmianę stylu życia. W określonych przypadkach stosuje się podawanie leków alternatywnych, takich jak adrenalina, glukagon czy teofilina.

Gdy wdrożone leczenie nie przynosi oczekiwanych skutków, lekarz może zdecydować o konieczności wykonania zabiegu – wszczepienia rozrusznika serca. Urządzenie to odpowiada za stymulowanie pracy serca w momencie, gdy naturalny rytm spadnie poniżej zadanej wartości.

Podsumowanie

Bradykardia to spowolnienie akcji serca poniżej 60 uderzeń na minutę. U wyczynowych sportowców stan ten ma charakter fizjologiczny i świadczy o wysokiej wydolności organizmu. Jeśli zwolnieniu tętna towarzyszą objawy niedotlenienia, takie jak omdlenia czy duszności, pacjent wymaga natychmiastowej konsultacji z lekarzem kardiologiem. Podstawą rozpoznania patologicznych zaburzeń rytmu serca jest odpowiednia diagnostyka, opierająca się na spoczynkowym badaniu EKG oraz całodobowym monitorowaniu Holter EKG.

Treść została przygotowana zgodnie z zasadami Evidence-Based Medicine – medycyny opartej na faktach i wiarygodnych źródłach.