CA 72-4

Co to jest badanie CA 72-4?

CA 72-4 (Carbohydrate Antigen 72-4) to marker nowotworowy oznaczany w surowicy krwi. Jest związany z TAG-72 (tumor-associated glycoprotein 72), czyli mucynopodobną glikoproteiną o dużej masie cząsteczkowej, wynoszącej około 220-400 kDa.

W prawidłowych tkankach osób dorosłych antygen praktycznie nie występuje, dlatego jego stężenie we krwi jest zwykle bardzo niskie. Może być on wytwarzany przez komórki niektórych nowotworów nabłonkowych i uwalniany do krążenia, co nie oznacza jednak, że podwyższony wynik wskazuje na nowotwór konkretnego narządu.

CA 72-4 ma niską swoistość narządową, dlatego określenia „marker nowotworowy żołądka” lub „marker raka żołądka” są pewnym uproszczeniem. Największe znaczenie ma obserwowanie zmian stężenia markera u pacjentów z już rozpoznaną chorobą, zawsze w połączeniu z pozostałymi wynikami i całokształtem obrazu klinicznego.

Kiedy wykonać badanie markera CA 72-4? Wskazania i objawy

Badanie CA 72-4 wykonuje się w szczególności u pacjentów z rozpoznaną chorobą nowotworową. Onkolog może zlecić je przed rozpoczęciem terapii, aby ustalić wyjściowe stężenie markera, a następnie powtarzać je w trakcie chemioterapii lub po leczeniu chirurgicznym. Porównanie kolejnych wyników pomaga ocenić odpowiedź na leczenie, a w późniejszym okresie może być jednym z elementów kontroli pod kątem wznowy.

U osób, u których nie rozpoznano wcześniej choroby nowotworowej, utrzymujące się dolegliwości ze strony układu pokarmowego nie są podstawą do samodzielnego wykonania diagnostyki, ale powinny skłonić do konsultacji lekarskiej. Dotyczy to zwłaszcza takich objawów jak:

• wczesne uczucie sytości po niewielkim posiłku,
• przewlekła zgaga, wzdęcia, niestrawność lub bóle brzucha,
• nawracające nudności, wymioty,
• trudności w przełykaniu,
• długotrwałe biegunki, zaparcia,
• krew w stolcu lub czarne, smoliste stolce,
• niezamierzona utrata masy ciała.

Objawy te mogą mieć wiele różnych przyczyn, dlatego o zakresie diagnostyki decyduje lekarz, np. gastrolog, onkolog, a jeżeli nieprawidłowości dotyczą jajnika – ginekolog.

Jak przygotować się do badania CA 72-4?

Oznaczenie CA 72-4, czasem zapisywane jako 72/4, wykonuje się z próbki krwi żylnej. Badanie zwykle nie wymaga szczególnego przygotowania ani pozostawania na czczo. Jeśli jednak podczas tego samego pobrania wykonywane są również inne oznaczenia, należy zastosować się do zaleceń dotyczących całego zestawu badań.

Przed pobraniem krwi nie należy samodzielnie odstawiać leków. Warto natomiast zabrać wcześniejsze wyniki CA 72-4, ponieważ w monitorowaniu leczenia istotne jest porównywanie kolejnych oznaczeń.

Normy CA 72-4 – prawidłowe stężenie antygenu

Za prawidłowe stężenie CA 72-4 często uznaje się wynik od 0 do 6,9 U/ml, czyli do 6,9 kU/l. W części laboratoriów górna granica może wynosić np. 6,0 U/ml, ponieważ zakres referencyjny zależy od metody i aparatury. Wiążący jest przedział podany na otrzymanym wyniku. Prawidłowe CA 72-4 nie wyklucza nowotworu, zwłaszcza we wczesnym stadium, ponieważ nie każdy guz wydziela ten antygen w ilości wykrywalnej we krwi.

Interpretacja wyników badania CA 72-4

Wiarygodność CA 72-4 zależy od celu badania i kontekstu klinicznego. Czułość określa, jak często wynik jest dodatni u osób z daną chorobą, a swoistość, jak często pozostaje prawidłowy u osób bez niej. Zwiększenie czułości badania może wiązać się z obniżeniem swoistości, a tym samym z większą liczbą wyników fałszywie dodatnich. W przypadku raka żołądka czułość CA 72-4 wynosi około 50%, a swoistość około 90%, choć w części opracowań przekraczała 95%.

Jednorazowe oznaczenie CA 72-4 nie pozwala potwierdzić ani wykluczyć nowotworu. Wynik powinien zawsze ocenić lekarz po zbadaniu pacjenta i zapoznaniu się z całością jego dokumentacji. Rozpoznanie wymaga odpowiednio dobranych badań obrazowych i potwierdzenia histopatologicznego. Pacjent nie powinien więc podejmować prób samodzielnej interpretacji swoich wyników.

Co ważne, CA 72-4 nie służy do badań przesiewowych. Podwyższony wynik nie stanowi dowodu obecności raka i wymaga konsultacji z lekarzem, natomiast prawidłowy wynik nie wyklucza choroby nowotworowej.

O czym świadczy podwyższone CA 72-4?

Podwyższone CA 72-4 najczęściej analizuje się w kontekście raka żołądka, w którym marker ten ma znaczenie pomocnicze, oraz śluzowych nowotworów jajnika. Jego wzrost może ponadto występować w raku:

• jelita grubego,
• przełyku,
• trzustki,
• piersi,
• trzonu macicy,
• niedrobnokomórkowym płuca.

Nie oznacza to jednak, że za pomocą testu CA 72-4 można wykryć konkretny nowotwór lub określić, z którego narządu pochodzi zmiana. Dotyczy to również raka jelita grubego, w którego diagnostyce markery nowotworowe mają jedynie znaczenie pomocnicze.

W raku żołądka wyższe wartości CA 72-4 częściej obserwuje się przy bardziej zaawansowanej chorobie, zajęciu węzłów chłonnych oraz przerzutach, zwłaszcza do otrzewnej lub wątroby. Nie istnieje poziom markera, który samodzielnie potwierdzałby stopień zaawansowania choroby lub obecność przerzutów. CA 72-4, podobnie jak inne markery nowotworowe przewodu pokarmowego, ma wyłącznie znaczenie pomocnicze.

Nienowotworowe przyczyny odchyleń od normy

Nieznacznie podwyższone stężenie markera może towarzyszyć niektórym chorobom zapalnym i innym stanom nienowotworowym, m.in.:

• zapaleniu trzustki,
• marskości wątroby,
• przewlekłemu zapaleniu wątroby,
• chorobom płuc, w tym POChP i zapaleniu płuc,
• chorobom reumatycznym,
• wrzodom żołądka,
• chorobie Leśniowskiego-Crohna,
• wrzodziejącemu zapaleniu jelita grubego,
• polipom jelitowym,
• łagodnym chorobom jajników, w tym torbielom,
• łagodnym zmianom gruczołu piersiowego,
• ciąży.

W chorobach zapalnych wzrost CA 72-4 jest zazwyczaj niewielki, jednak sama wysokość wyniku nie pozwala wiarygodnie ustalić jego przyczyny. Nie ma również jednej wartości, od której wynik staje się jednoznacznie niepokojący.

Cena badania i czas oczekiwania na wynik

Cena badania CA 72-4 zależy od wybranej placówki, a czas oczekiwania na wynik – od laboratorium. Aktualne informacje o kosztach znajdziesz w cenniku.