Portal Pacjenta LUX MED
W Portalu Pacjenta umówisz i zarządzisz usługami w ramach abonamentu oraz NFZ
Co to jest kalendarz szczepień? Jakie szczepienia powinno się wykonać u dzieci?
Dbanie o odporność dziecka zaczyna się już w pierwszej dobie życia. Jeśli chcesz świadomie zaplanować kolejne wizyty w punkcie szczepień, pomocny będzie aktualny kalendarz szczepień dzieci. Ten artykuł, oparty na najnowszym Programie Szczepień Ochronnych (PSO), wyjaśnia, jak wygląda kalendarz szczepień oraz które szczepienia obowiązkowe i zalecane warto wykonać na kolejnych etapach rozwoju dziecka. Dzięki temu uporządkujesz terminy dawek i przygotujesz się do wizyt kontrolnych. To praktyczne wsparcie zarówno dla rodziców niemowląt, jak i starszych dzieci oraz nastolatków.
Spis treści
Co to jest kalendarz szczepień (PSO) i dlaczego jest tak ważny?
Każdego roku Główny Inspektor Sanitarny publikuje Program Szczepień Ochronnych (PSO) dla dzieci i młodzieży, zwany kalendarzem szczepień. To oficjalny dokument aktualizowany co roku, który określa, przed jakimi chorobami i w jakich terminach należy szczepić dzieci i młodzież w Polsce. PSO porządkuje zarówno szczepienia obowiązkowe, jak i zalecane, dlatego jest praktycznym drogowskazem dla rodziców i personelu medycznego.
Kalendarz szczepień stanowi zbiór najważniejszych informacji w zakresie realizacji szczepień ochronnych w populacji dzieci i młodzieży, zarówno obowiązkowych jak i zalecanych.
Szczepienia dla dzieci są najskuteczniejszą metodą zapobiegania wielu groźnym chorobom zakaźnym: chronią konkretne dziecko, a przy wysokim odsetku zaszczepienia pomagają też budować odporność zbiorowiskową, czyli pośrednio zabezpieczać osoby, które z różnych względów nie mogą zostać zaszczepione.
Szczepienia obowiązkowe a zalecane – czym się różnią?
Szczepienia obowiązkowe są bezpłatne, finansowane z budżetu państwa. Obecnie, obowiązkowe szczepienia dotyczą: gruźlicy, wirusowego zapalenia wątroby typu B, rotawirusów, błonicy, tężca, krztuśca, poliomyelitis, inwazyjnego zakażenia Haemophilus influenzae typu B (Hib), odry, świnki, różyczki, pneumokoków oraz ospy wietrznej (w grupach ryzyka).
Szczepienia zalecane są wskazane w celu rozszerzenia zakresu ochrony dziecka (m.in. przeciwko kleszczowemu zapaleniu mózgu, wirusowemu zapaleniu wątroby typu A czy inwazyjnym zakażeniom meningokokowym), ale nierefundowane lub objęte częściową refundacją w wybranych grupach. Warto podkreślić, że słowo „zalecane” nie oznacza „mniej ważne”. To szczepienia bardzo istotne medycznie, jednak nie wszystkie są finansowane dla całej populacji dzieci z budżetu państwa. Część z nich jest bezpłatna tylko w określonych programach lub grupach wiekowych, jak np. HPV.
Szczepionki z NFZ czy preparaty skojarzone (5w1, 6w1)? Co wybrać?
W ramach realizacji obowiązkowych szczepień przeciw błonicy, tężcowi, krztuścowi, poliomyelitis, Hib oraz WZW typu B, rodzice mogą zdecydować się na zastąpienie bezpłatnych szczepionek, preparatami wysoce skojarzonymi (odpłatnymi). Preparaty 5w1 i 6w1 chronią przed kilkoma chorobami, dlatego pozwalają ograniczyć liczbę zastrzyków. Pod pojęciem „szczepionka skojarzona” rozumieć należy produkt leczniczy zawierający składowe antygenowe kilku szczepionek, który zapewnia uodpornienie przeciwko wielu chorobom zakaźnym przy podaniu jednej iniekcji.
Realizacja PSO jest możliwa przy zastosowaniu szczepionek wysoce skojarzonych typu 5w1 czy 6w1, jednakże koszty w całości ponoszą rodzice pacjenta. Zaletą tego rozwiązania jest mniej bólu i stresu dla dziecka oraz zwykle łatwiejsze rozplanowanie wizyt szczepiennych. Trzeba jednak pamiętać, że jest to opcja odpłatna dla większości dzieci, a pozostałe obowiązkowe szczepienia, takie jak przeciw rotawirusom, pneumokokom czy MMR, nadal pozostają refundowane.
Zobacz także: Pakiet Szczepień dla dzieci - Zdrowy Start Premium Plus z kwalifikacjami
Harmonogram szczepień obowiązkowych dla noworodków i niemowląt (1. rok życia)
Oto jak przedstawia się wykaz szczepień obowiązkowych dla dzieci w 1. roku życia:
- w pierwszej dobie po urodzeniu (najpóźniej w dniu wypisu dziecka z oddziału noworodkowego) podawane są szczepienia przeciwko:
- gruźlicy – szczepionka BCG,
- wirusowemu zapaleniu wątroby typu B (WZW typu B) – pierwsza dawka szczepienia podstawowego;
- w 2. miesiącu życia (po ukończeniu 6. tygodnia) podawane są szczepienia przeciwko:
- rotawirusom – pierwsza dawka szczepienia podstawowego,
- WZW typu B – druga dawka szczepienia podstawowego,
- błonicy, tężcowi, krztuścowi – pierwsza dawka szczepienia podstawowego,
- inwazyjnym zakażeniom Haemophilus influenzae typu b – pierwsza dawka szczepienia podstawowego,
- inwazyjnym zakażeniom Streptococcus pneumoniae – pierwsza dawka szczepienia podstawowego;
- w 4. miesiącu życia podawane są szczepienia przeciwko:
- rotawirusom – druga dawka szczepienia podstawowego w schemacie 2- lub 3-dawkowym,
- ostremu nagminnemu porażeniu dziecięcemu (poliomyelitis) – pierwsza dawka szczepienia podstawowego,
- błonicy, tężcowi, krztuścowi – druga dawka szczepienia podstawowego,
- inwazyjnym zakażeniom Haemophilus influenzae typu b – druga dawka szczepienia podstawowego,
- inwazyjnym zakażeniom Streptococcus pneumoniae – druga dawka szczepienia podstawowego;
- w 5-6 miesiącu życia (po upływie min. 8 tygodni od poprzedniej dawki) podawane są szczepienia przeciw:
- błonicy, tężcowi, krztuścowi – trzecia dawka szczepienia podstawowego,
- inwazyjnym zakażeniom Haemophilus influenzae typu b – trzecia dawka szczepienia podstawowego,
- ostremu nagminnemu porażeniu dziecięcemu (poliomyelitis) – druga dawka szczepienia podstawowego,
- rotawirusom – trzecia dawka szczepienia podstawowego w schemacie 2- lub 3-dawkowym,
- w 7 miesiącu życia podawane jest szczepienie przeciwko WZW typu B – trzecia dawka szczepienia podstawowego.
Ważne: w przypadku szczepienia przeciw rotawirusom obowiązuje wąskie okno czasowe. Pierwszą dawkę należy podać przed ukończeniem 12 tygodnia życia, a cały schemat trzeba zakończyć – zależnie od preparatu – przed 24 lub 32 tygodniem życia.
W ramach obowiązkowych szczepień przeciw pneumokokom dziecko otrzymuje bezpłatny preparat dostępny w danym roku w Programie Szczepień Ochronnych. To, czy będzie to szczepionka 10-, 13- czy 20-walentna, zależy od aktualnych decyzji i zakupów Ministerstwa Zdrowia na dany rok.
Kalendarz szczepień dla dzieci starszych i młodzieży (od 13. miesiąca do 19. lat)
Na kolejnych etapach rozwoju dziecka kalendarz szczepień dla dzieci obejmuje nie tylko dawki podstawowe, ale także szczepienia przypominające. Jest to szczególnie ważne w okresie pójścia do żłobka, przedszkola i szkoły, gdy zmiana środowiska oraz częstszy kontakt z innymi dziećmi zwiększają ryzyko zakażeń, a odporność przypominająca przeciw błonicy, krztuścowi i poliomyelitis odgrywa kluczową rolę.
Oto jak przedstawia się wykaz szczepień obowiązkowych dla dzieci od ukończenia 12 miesiąca życia:
- w 13-15 miesiącu życia, podawane są szczepienia przeciwko:
- odrze, śwince, różyczce – szczepienie podstawowe,
- inwazyjnym zakażeniom Streptococcus pneumoniae – trzecia dawka szczepienia podstawowego,
- w 16-18 miesiącu życia, podawane są szczepienia przeciwko:
- błonicy, tężcowi, krztuścowi – czwarta dawka szczepienia podstawowego,
- ostremu nagminnemu porażeniu dziecięcemu (poliomyelitis) – trzecia dawka szczepienia podstawowego,
- inwazyjnym zakażeniom Haemophilus influenzae typu b – czwarta dawka szczepienia podstawowego,
- w 6 roku życia podawane są szczepienia przeciwko:
- błonicy, tężcowi, krztuścowi – pierwsza dawka szczepienia przypominającego,
- ostremu nagminnemu porażeniu dziecięcemu (poliomyelitis) – szczepienie przypominające,
- odrze, śwince, różyczce – pierwsza dawka szczepienia przypominającego,
- w 14 roku życia podawane jest szczepienie przeciwko błonicy, tężcowi, krztuścowi (Tdap) – druga dawka szczepienia przypominającego,
- w 19 roku życia podawane jest szczepienie przeciwko błonicy i tężcowi (Td) – trzecia dawka szczepienia przypominającego.
Szczepienia zalecane – przed czym jeszcze warto chronić dziecko?
Standardowa lista szczepień obowiązkowych nie wyczerpuje wszystkich możliwości ochrony dziecka przed groźnymi chorobami zakaźnymi. W praktyce warto omówić z lekarzem także szczepienia zalecane dla dzieci, które poszerzają zakres ochrony i mogą mieć istotne znaczenie zależnie od wieku dziecka, trybu życia oraz ryzyka zakażenia.
- Meningokoki (typu B oraz A, C, W, Y) – to bakterie, które mogą wywołać bardzo ciężkie zakażenia, w tym sepsę i zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych. W ochronie najmłodszych szczególne znaczenie ma szczepienie już w 1. roku życia. Warto pamiętać, że szczepienie przeciw meningokokom typu B oraz przeciw meningokokom A, C, W, Y realizuje się osobnymi preparatami.
- Grypa – szczepienie przeciw grypie jest zalecane wszystkim dzieciom od ukończenia 6. miesięcy. Tradycyjne szczepionki podawane domięśniowo można stosować już od 6. miesiąca życia, natomiast szczepionki donosowe, które nie wymagają zastrzyku, są przeznaczone dla dzieci dopiero po ukończeniu 24. miesiąca życia (od 2 lat).
- Ospa wietrzna – u dzieci uczęszczających do żłobków i klubów malucha szczepienie przeciw ospie wietrznej jest obowiązkowe i bezpłatne. Dla pozostałych dzieci, które nie chorowały wcześniej na ospę wietrzną i nie były szczepione, jest to szczepienie zalecane, zwykle odpłatne.
- Kleszczowe zapalenie mózgu (KZM) – to szczepienie jest szczególnie warte rozważenia u dzieci, które dużo czasu spędzają na terenach zielonych, w parkach, lasach, na działce czy podczas wyjazdów wakacyjnych. Szczepionka jest zalecana osobom narażonym na kontakt z kleszczami, zwłaszcza przebywającym na obszarach o zwiększonym ryzyku zakażenia.
- HPV (wirus brodawczaka ludzkiego) – to szczepienie chroni przed zakażeniami, które mogą prowadzić do rozwoju nowotworów, między innymi raka szyjki macicy, ale także innych nowotworów związanych z HPV. W Polsce działa bezpłatny program szczepień przeciw HPV dla dziewcząt i chłopców po ukończeniu 9. roku życia do ukończenia 14. roku życia, dlatego warto porozmawiać o nim z lekarzem jeszcze przed okresem dojrzewania.
Wybór szczepień zalecanych najlepiej omówić podczas wizyty kwalifikacyjnej, biorąc pod uwagę wiek dziecka, stan zdrowia, planowane wyjazdy, uczęszczanie do żłobka lub przedszkola oraz codzienną ekspozycję na zakażenia.
Podsumowanie
Podsumowując, kalendarz szczepień pomaga zaplanować ochronę dziecka na różnych etapach rozwoju – od pierwszych dni życia aż po okres nastoletni. Dzięki temu rodzice mogą lepiej kontrolować terminy kolejnych dawek i świadomie dbać o profilaktykę chorób zakaźnych. Warto pamiętać, że przed każdym szczepieniem obowiązkowym i zalecanym dziecko musi przejść badanie kwalifikacyjne u lekarza pediatry lub lekarza POZ, co pozwala ocenić jego aktualny stan zdrowia i zwiększa bezpieczeństwo całej procedury. Podczas takiej wizyty można także wyjaśnić wątpliwości dotyczące szczepień i ustalić najlepszy termin ich wykonania.
FAQ - Najczęściej zadawane pytania o kalendarz szczepień
Czy można opóźnić szczepienie dziecka?
Szczepienie można odroczyć tylko z wyraźnych wskazań medycznych, na przykład w czasie ostrej choroby przebiegającej z gorączką lub przy zaostrzeniu choroby przewlekłej. Sam lekki katar czy niewielka infekcja bez pogorszenia stanu ogólnego zwykle nie są powodem do rezygnacji ze szczepienia. Ostateczną decyzję podejmuje lekarz podczas badania kwalifikacyjnego.
Co to jest NOP i czy należy się go bać?
NOP, czyli Niepożądany Odczyn Poszczepienny, to czasowe zaburzenie stanu zdrowia, które może wystąpić po podaniu szczepionki. Większość takich odczynów ma łagodny przebieg, najczęściej jest to ból, zaczerwienienie lub obrzęk w miejscu wkłucia, czasem także gorączka czy rozdrażnienie. Poważne NOP-y zdarzają się rzadko, a typowe reakcje poszczepienne są zwykle krótkotrwałe i ustępują samoistnie.
Gdzie znajdę aktualny kalendarz szczepień?
Aktualny kalendarz szczepień najlepiej sprawdzać na stronach Głównego Inspektoratu Sanitarnego, Ministerstwa Zdrowia, pacjent.gov.pl oraz na portalu Szczepienia.info. To tam publikowane są bieżące wersje Programu Szczepień Ochronnych i najważniejsze informacje dla rodziców.
