Portal Pacjenta LUX MED
W Portalu Pacjenta umówisz i zarządzisz usługami w ramach abonamentu oraz NFZ
Atopowe zapalenie skóry – przyczyny, objawy leczenie
Atopowe zapalenie skóry (AZS) to zapalna, przewlekła choroba skóry, tzw. dermatoza. Jej wystąpienie zależy od wielu czynników, zarówno genetycznych, jak i środowiskowych. Najczęściej rozwija się w dzieciństwie. Może ustąpić z wiekiem lub nawet trwać przez całe życie. Atopowe zapalenie skóry to podstępna choroba z uwagi na jej nawrotowy charakter, wiele czynników wywołujących i złożone leczenie. W jaki sposób lekarz stawia rozpoznanie i na czym polega leczenie atopowego zapalenia skóry? Wyjaśniamy.
Spis treści
Z tego artykułu dowiesz się:
- czym jest atopowe zapalenie skóry (AZS),
- jakie są najczęstsze przyczyny i czynniki zaostrzające AZS,
- jak rozpoznać objawy atopowego zapalenia skóry,
- gdzie najczęściej pojawiają się zmiany skórne u dzieci i dorosłych,
- na czym polega diagnostyka AZS,
- jakie są dostępne metody leczenia i pielęgnacji skóry.
Atopowe zapalenie skóry – co to jest?
Atopowe zapalenie skóry to przewlekła, zapalna choroba skóry, charakteryzująca się występowaniem nawrotów – okresami zaostrzeń i remisji. Określana jest również jako wyprysk atopowy. Należy do chorób związanych z atopią, czyli predyspozycją do nieprawidłowej odpowiedzi immunologicznej.
AZS ma swój początek najczęściej we wczesnym dzieciństwie, zwykle między 3. a 6. miesiącem życia, choć choroba może też wystąpić dopiero w dorosłym życiu.
Zajrzyj do artykułu: Zapalenie mieszków włosowych - przyczyny, objawy, metody leczenia
AZS a łuszczyca i łojotokowe zapalenie skóry – jak odróżnić?
Łuszczyca częściej daje wyraźnie odgraniczone, symetryczne zmiany na łokciach, kolanach czy skórze głowy i może współistnieć z dołkowaniem paznokci oraz bólami stawów.
Łojotokowe zapalenie skóry zwykle dotyczy miejsc bogatych w gruczoły łojowe (skalp, brwi, fałdy nosowo-wargowe, okolice za uszami) i ma tendencję do „tłustego” łuszczenia. Objawy mogą się nakładać, dlatego pewne rozróżnienie często wymaga oceny dermatologa, a w niektórych przypadkach pomocna może być dermatoskopia.
Jakie mogą być przyczyny atopowego zapalenia skóry?
Czynniki genetyczne odgrywają kluczową rolę w występowaniu atopowego zapalenia skóry. AZS jest uwarunkowane przez wiele genów. Zaburzenia genetyczne powodują predyspozycję do wystąpienia wyprysku atopowego, w tym m.in. nieprawidłową reakcję immunologiczną lub zaburzenia w budowie skóry.
Do rozwoju choroby przyczyniają się też lub ją nasilają czynniki środowiskowe, takie jak:
- warunki klimatyczne – niska wilgotność powietrza, niska temperatura,
- zanieczyszczenie środowiska – zwiększa częstotliwość występowania chorób alergicznych, aczkolwiek jest związek umiarkowany,
- dym tytoniowy,
- alergeny pokarmowe – nasilają objawy u części chorych – zwłaszcza u dzieci. Najczęściej stwierdza się alergię na mleko i jego produkty, jaja kurze, rybę, soję, pszenicę oraz orzeszki ziemne.
- alergeny wziewne – do głównych alergenów zalicza się roztocza kurzu domowego (Dermatophagoides farinae, Dermatophagoides pteronyssinus), alergeny pyłków roślin, alergeny pochodzenia zwierzęcego, bakteryjnego lub grzybiczego;
- czynniki hormonalne – miesiączka, ciąża, menopauza,
- czynniki psychosomatyczne – sytuacje stresowe w dużym stopniu wpływają na pogorszenie objawów chorobowych.
U części pacjentów obserwuje się zwiększoną produkcję immunoglobulin klasy E (IgE), jednak nie jest to cecha obecna u wszystkich chorych.
Atopowe zapalenie skóry – jak wygląda i jak je rozpoznać? Charakterystyczne objawy
AZS może dawać różny obraz kliniczny i zmieniać się w czasie. Dlatego też w rozpoznaniu liczy się nie tylko sama obecność zmian, ale też ich przebieg i nawracający charakter. Warto wiedzieć, jak wygląda atopowe zapalenie skóry oraz jakie sygnały najczęściej wskazują na ten problem.
Jednym z głównych objawów atopowego zapalenia skóry jest uporczywy świąd i zapalne zmiany skórne o charakterze wyprysku. W przebiegu choroby skóra może być sucha, zaczerwieniona, pogrubiona i się łuszczyć.
Początki AZS
Pierwsze objawy atopowego zapalenia skóry mogą być niepozorne: pojawia się suchość, uczucie ściągnięcia skóry, nawracające zaczerwienienie i narastający świąd. Z czasem dołączają zmiany wypryskowe, a drapanie nasila stan zapalny, przez co objawy łatwo się utrwalają.
To właśnie dlatego pierwsze objawy AZS warto potraktować poważnie, zwłaszcza gdy zmiany nawracają w typowych miejscach. Choroba może ujawnić się już w niemowlęctwie lub dzieciństwie, ale zdarza się też początek w wieku dorosłym.
A ile czasu trwa atopowe zapalenie skóry? Przebieg jest zwykle przewlekły i nawrotowy – okresy poprawy przeplatają się z zaostrzeniami.
Zmiany na twarzy, wokół oczu, na rękach i stopach – gdzie może wystąpić atopowe zapalenie skóry?
Zmiany mogą występować na różnych częściach ciała, ale zwykle pojawiają się w charakterystycznych lokalizacjach. AZS u niemowlaka charakteryzuje się występowaniem pęcherzyków, strupów i zmian wysiękowych na twarzy, kończynach, owłosionej skórze głowy oraz tułowiu.
Atopowe zapalenie skóry u dzieci do 11–12 roku życia pojawia się zwykle w zgięciach łokciowych i podkolanowych, na karku, nadgarstkach.
AZS u dorosłych, poza zmianami umiejscowionymi jak w postaci dziecięcej, wiąże się z występowaniem objawów na grzbietowych powierzchniach dłoni.
Zobacz film: Atopowe i łojotokowe zapalenie skóry u dziecka – jak je rozróżnić i leczyć?
Do jakiego lekarza zgłosić się z objawami AZS?
W przypadku wystąpienia zmian skórnych zaleca się konsultację lekarską – dermatologiczną lub w ramach podstawowej opieki zdrowotnej (POZ).
Jeśli istnieje podejrzenie istnienia schorzenia u dziecka, zaleca się zgłoszenie do pediatry.
Lekarz zbierze wywiad, a także zbada pacjenta i obejrzy zmiany skórne. Wykluczy inne przyczyny zmian skórnych m.in. choroby zapalne i zakażenia. W razie wątpliwości specjalista może skierować pacjenta na dodatkowe badania.
W przypadku podejrzenia istotnego udziału czynników alergicznych przydatna może być również konieczna konsultacja alergologiczna.
Na czym polega rozpoznanie atopowego zapalenia skóry u dzieci i dorosłych?
W rozpoznaniu AZS stosuje się kryteria diagnostyczne Hanifina i Rajki. Chorobę stwierdza się przy obecności minimum trzech z czterech głównych objawów i przynajmniej trzech dodatkowych kryteriów.
Tzw. duże kryteria diagnostyczne to:
- świąd skóry,
- przewlekły i nawrotowy przebieg,
- charakterystyczna lokalizacja zmian skórnych (w zależności od wieku),
- dodatni wywiad w kierunku rodzinnej atopii (występowanie chorób atopowych u najbliższych członków rodziny).
Do uzupełniających kryteriów zalicza się:
- wczesny początek wystąpienia zmian,
- podwyższony poziom IgE (u części pacjentów),
- suchość skóry,
- objaw Dennie-Morgana (dodatkowy fałd skórny poniżej dolnej powieki),
- świąd podczas pocenia,
- rumień twarzy,
- związek z alergenami pokarmowymi (u części pacjentów),
- rogowacenie przymieszkowe, rybia łuska (choroba powodująca nadmierne rogowacenie skóry),
- nietolerancję wełny,
- skłonność do nawrotowych zakażeń skóry,
- nawrotowe zapalenie spojówek,
- dodatnie testy alergiczne (u części pacjentów),
- natychmiastowe reakcje skórne (typ I),
- przebarwienia powiek i zacienienia wokół oczu,
- zaostrzenie zmian skórnych po stresie.
Zobacz także: Łupież suchy – co warto wiedzieć?
Atopowe zapalenie skóry – jak i czym leczyć? Co stosować?
Leczeniem atopowego zapalenia skóry zajmuje się dermatolog, niekiedy przy współpracy z alergologiem. Leczenie tego schorzenia jest złożone i długotrwałe.
Opiera się na metodach farmakologicznych i niefarmakologicznych, zwłaszcza takich jak:
- pielęgnacja za pomocą emolientów, które wspierają funkcję bariery naskórkowej i zmniejszają utratę wody, zaleca się stosowanie emolientów kilka (2–3) razy dziennie, w ilości minimum 200 g tygodniowo u małych dzieci i 500 g tygodniowo u osób dorosłych,
- unikanie kosmetyków z konserwantami oraz substancjami zapachowymi i drażniącymi,
- u wybranych osób wyłącznie w przypadku potwierdzonej alergii stosowanie diety eliminacyjnej (wyłączenie z diety alergenów pokarmowych, które u danej osoby powiązane są z występowaniem objawów, takich jak mleko, jaja, soja, produkty pszenne) i ograniczenie ekspozycji na inne czynniki uczulające (np. sierść zwierząt, kurz, pyłki roślin),
- umiejętne radzenie sobie ze stresem,
- krótkie prysznice w letniej wodzie, osuszanie ciała delikatnym ręcznikiem; powinno się unikać długiego przebywania w chlorowanej wodzie, która może podrażniać skórę, nie należy też używać zwykłych mydeł ani płynów do kąpieli,
- fototerapia – naświetlanie powierzchni skóry specjalnie dobraną wiązką promieniowania ultrafioletowego; leczenie światłem u dzieci stosowane jest rzadziej i z ostrożnością,
- miejscowe leki przeciwzapalne, takie jak glikokortykosteroidy, inhibitory kalcyneuryny (takrolimus i pimekrolimus), a w przypadku nadkażenia zmian skórnych – antybiotyki,
- w przypadku niezadowalających efektów leczenia miejscowego stosuje się leki ogólnoustrojowe, których zadaniem jest redukcja reakcji zapalnych, w tym leki immunosupresyjne. Glikokortykosteroidy ogólne mogą być stosowane krótkotrwale w zaostrzeniach choroby,
- pomocnie przy ciężkim świądzie są leki przeciwhistaminowe,
- specjalistyczna odzież lecznicza,
- metoda mokrych opatrunków.
Zobacz także: Jak wygląda i co oznacza łupież różowy Giberta?
Atopowe zapalenie skóry – czy istnieje profilaktyka?
AZS należy do chorób wywoływanych przez wiele czynników, co sprawia, że nie istnieje skuteczna profilaktyka pierwotna tej choroby. W przypadku stwierdzenia schorzenia możliwe jest ograniczenie nawrotów zmian skórnych przez stosowanie odpowiedniego leczenia i regularnej pielęgnacji skóry (również w okresach remisji).
W wybranych przypadkach, szczególnie przy współistniejącej alergii, rozważa się tzw. odczulanie (immunoterapię swoistą), które u niektórych pacjentów pomaga zmniejszyć nasilenie objawów.
Należy pamiętać, że nieleczone zmiany skórne mogą ulegać zakażeniom wirusowym i bakteryjnym m.in. wirusem opryszczki zwykłej lub gronkowcem złocistym, powodując nasilenie dolegliwości.
Czy możliwe jest wyleczenie atopowego zapalenia skóry?
Szacuje się, że u części dzieci choroba ustępuje z wiekiem. U pozostałych osób pojawiają się nawroty, które mogą występować przez wiele lat, a nawet całe życie. Należy również zaznaczyć, że dzieci zmagające się z AZS mają większe ryzyko rozwoju astmy oskrzelowej. Często stwierdza się też występowanie alergicznego nieżytu błony śluzowej nosa tzw. kataru siennego.
Najczęstsze pytania o atopowe zapalenie skóry
Co wpływa na zaostrzenie atopowego zapalenia skóry?
Zaostrzenie AZS mogą nasilać przede wszystkim czynniki drażniące i uszkadzające barierę skórną, takie jak suche powietrze, przegrzewanie organizmu, pot, stres, drażniące kosmetyki, detergenty, niektóre tkaniny oraz infekcje. U części pacjentów objawy pogarszają także alergeny lub kontakt z czynnikami uczulającymi, ale nie u każdego chorego mają one takie samo znaczenie.
Z czym można pomylić atopowe zapalenie skóry?
Atopowe zapalenie skóry może przypominać inne choroby dermatologiczne, zwłaszcza kontaktowe zapalenie skóry, łojotokowe zapalenie skóry, łuszczycę czy świerzb. Podobieństwo dotyczy przede wszystkim zaczerwienienia, świądu i suchości skóry. Dlatego rozpoznanie powinno uwzględniać nie tylko wygląd zmian, ale też ich umiejscowienie, czas trwania i historię objawów.
Czy słońce pomaga na AZS?
U części osób umiarkowana ekspozycja na słońce może łagodzić objawy AZS, ale nie jest to regułą. U innych pacjentów promieniowanie słoneczne, wysoka temperatura i pot mogą nasilać świąd oraz pogarszać stan skóry. Dlatego nie należy traktować słońca jako uniwersalnej metody leczenia. Skóra z AZS nadal wymaga ochrony przeciwsłonecznej i obserwacji reakcji organizmu.
Treść została przygotowana zgodnie z zasadami Evidence-Based Medicine – medycyny opartej na faktach i wiarygodnych źródłach.
Treści, które tu znajdziesz, mają charakter wyłącznie informacyjno-edukacyjny i nie mogą zastąpić porady medycznej. Nie powinny też służyć do samodzielnego stawiania diagnozy. Jeśli masz pytania dotyczące swojego stanu zdrowia, skorzystaj z konsultacji lekarskiej. Zanim użyjesz jakiegokolwiek leku, zapoznaj się z treścią ulotki dołączonej do opakowania. Jeśli jesteś w ciąży, karmisz piersią, masz alergię na leki, chorujesz przewlekle lub stosujesz inne leki (stale lub okresowo), przed użyciem leku skonsultuj się z lekarzem lub farmaceutą.
Udostępnij:
Zobacz także
Jak wygląda grzybica paznokci? Sposoby leczenia
Grzybica paznokci stanowi istotny problem epidemiologiczny, terapeutyczny i społeczny. Choroba ta nierzadko towarzyszy grzybicy skóry. Częściej dotyczy paznokci u stóp niż rąk. Objęty grzybicą paznokieć ulega pobruzdowaniu, traci różowe zabarwienie, łatwo się kruszy. Zmianom ulega również otaczający go naskórek.
Łupież czerwony mieszkowy – rzadkie i uciążliwe schorzenie skóry
Łupież czerwony mieszkowy, znany również jako pityriasis rubra pilaris (PRP) lub choroba Devergie, to przewlekła dermatoza o niejednorodnym przebiegu i niejasnej przyczynie. Choć jest rzadkim schorzeniem, może znacząco pogorszyć jakość życia pacjenta – zarówno z powodu uciążliwych objawów, jak i trudności w postawieniu właściwej diagnozy. Nierzadko mylony jest z łuszczycą, atopowym zapaleniem skóry czy innymi chorobami z kręgu rumieniowo-złuszczających chorób skóry. Poniższy artykuł omawia obraz kliniczny, diagnostykę, przyczyny i leczenie tej dermatozy.
Trądzik ropowiczy – jak zatrzymać stan zapalny, zanim pozostawi blizny?
Trądzik ropowiczy jest jedną z postaci klinicznych trądziku pospolitego. Może dotknąć osobę w każdym wieku, lecz najczęściej dotyka nastolatków wchodzących w okres dojrzewania. Mechanizm choroby jest wieloczynnikowy, wymienić tu można między innymi zmiany hormonalne, nadmierną produkcję łoju (łojotok), reakcje zapalne i immunologiczne. Typowym objawem trądziku ropowiczego, obok zaskórników, grudek i krost, są bolące, ropne cysty. Występują one nie tylko na twarzy, ale także na klatce piersiowej i plecach. Nierzadko po wyleczonych zmianach skórnych pozostają nieestetyczne, głębokie blizny oraz przebarwienia. Leczenie tej dolegliwości jest często długotrwałe i może wymagać podania antybiotyku.
