Złamanie kręgosłupa – tomografia komputerowa jako złoty standard w diagnostyce urazów

Złamanie kręgosłupa – co to dokładnie oznacza?

Złamanie kręgosłupa to przerwanie ciągłości kości jednego lub kilku kręgów. Uraz może obejmować także struktury stabilizujące (więzadła, krążki międzykręgowe, stawy międzykręgowe). W cięższych przypadkach dochodzi do ucisku lub uszkodzenia rdzenia kręgowego i korzeni nerwowych, co może powodować zaburzenia czucia i osłabienie siły mięśniowej.

To uraz potencjalnie groźny, ponieważ kręgosłup podtrzymuje ciało i chroni struktury nerwowe. Złamania można podzielić na:

• złamanie stabilne: struktury kręgosłupa zachowują wystarczającą stabilność, a ryzyko przemieszczenia odłamów i wtórnego uszkodzenia struktur nerwowych jest niewielkie,
• złamanie niestabilne: uszkodzenie kości i/lub więzadeł zaburza stabilność, co zwiększa ryzyko przemieszczenia odłamów i powikłań neurologicznych.

Zobacz także: Zesztywniające zapalenie stawów kręgosłupa

Rodzaje złamań kręgosłupa

Rodzaj złamania kręgosłupa zależy od siły urazu i kierunku działania obciążenia. Najczęściej wyróżnia się:

1. Złamanie kompresyjne kręgosłupa (zmiażdżeniowe) – pojawia się, gdy trzon kręgu „zapada się”, najczęściej w swojej przedniej części. Często towarzyszy urazom o mniejszej energii (np. upadkowi z niewielkiej wysokości), niejednokrotnie bywa także konsekwencją osteoporozy.
2. Złamanie wybuchowe – to efekt silniejszego urazu. Trzon kręgu ulega rozkruszeniu na fragmenty, a odłamy kostne mogą przemieścić się w stronę kanału kręgowego. To zwiększa ryzyko ucisku na rdzeń kręgowy i wystąpienia objawów neurologicznych, takich jak drętwienie, osłabienie siły mięśniowej czy zaburzenia czucia.
3. Złamanie zgięciowo-dystrakcyjne – powstaje przy gwałtownym zgięciu, często z uszkodzeniem struktur tylnych i więzadeł.
4. Złamanie rotacyjne – wynika ze skręcenia tułowia i może obejmować kości oraz więzadła.

Łagodniejszy przebieg częściej mają niewielkie, nieprzemieszczone złamania kompresyjne. Natomiast złamania wybuchowe, zgięciowo-dystrakcyjne i rotacyjne częściej wiążą się z niestabilnością oraz większym ryzykiem powikłań neurologicznych.

Zobacz film: Rezonans magnetyczny kręgosłupa – przygotowanie do badania i jego przebieg

Jakie mogą być przyczyny złamania kręgosłupa?

Do złamania kręgosłupa dochodzi najczęściej, gdy siła urazu przekracza wytrzymałość kości i struktur stabilizujących. Najczęstsze przyczyny to:

• urazy wysokoenergetyczne (np. wypadki komunikacyjne, upadki z wysokości),
• urazy sportowe (zwłaszcza w sportach kontaktowych i przy upadkach),
• urazy niskoenergetyczne u osób z osłabioną kością, szczególnie w osteoporozie; nawet niewielki upadek może wtedy spowodować złamanie, często o typie kompresyjnym.

Ryzyko zwiększają m.in. podeszły wiek, osteoporoza i choroby osłabiające kości, przebyte złamania, niedobory witaminy D i wapnia, długotrwałe unieruchomienie oraz przewlekłe stosowanie glikokortykosteroidów (steroidów).

Zobacz także: Rwa kulszowa - przyczyny, rozpoznanie i leczenie.

Złamany kręgosłup – charakterystyczne objawy

Objawy złamania kręgosłupa nie są identyczne w każdym przypadku. Zależą od tego, który odcinek uległ urazowi (szyjny, piersiowy czy lędźwiowy) i jak rozległe jest uszkodzenie. Najczęstszym i najbardziej oczywistym sygnałem jest silny, miejscowy ból nasilający się przy ruchu. W poważniejszych urazach mogą jednak dołączyć objawy neurologiczne. Typowe dolegliwości związane ze złamaniem kręgosłupa to:

• silny, punktowy ból kręgosłupa, pleców lub szyi nasilający się przy ruchu,
• tkliwość w miejscu urazu,
• ograniczenie ruchu, wzmożone napięcie mięśni, trudność w wyprostowaniu,
• czasem zniekształcenie lub wyraźna bolesność na określonym poziomie kręgosłupa.

Objawy alarmowe wymagające pilnej oceny obejmują:

• drętwienie, mrowienie kończyn,
• osłabienie siły mięśniowej (niedowład), problemy z chodzeniem,
• zaburzenia czucia, narastające trudności w poruszaniu się,
• zaburzenia kontroli oddawania moczu lub stolca.

Po urazie z bólem kręgosłupa, szczególnie przy objawach neurologicznych, konieczna jest szybka konsultacja lekarska i diagnostyka obrazowa.

Jak zdiagnozować, czy kręgosłup jest złamany?

Rozpoznanie opiera się na badaniu lekarskim (w tym neurologicznym) i badaniach obrazowych. Lekarz ocenia mechanizm urazu, miejsce bólu i zakres ruchu, a także sprawdza siłę mięśni, czucie i odruchy, aby wykryć ewentualne zajęcie struktur nerwowych.

W diagnostyce obrazowej:

• RTG bywa badaniem wstępnym, ale ma ograniczoną czułość i nie zawsze pozwala dokładnie ocenić uraz,
• tomografia komputerowa kręgosłupa (TK)  jest podstawowym badaniem oceniającym kości w urazach – pokazuje linię złamania, stopień zapadnięcia kręgu, przemieszczenie odłamów i pomaga ocenić stabilność, szczególnie po urazach o dużej energii lub przy podejrzeniu złamania niestabilnego,
• rezonans magnetyczny (MRI) wykonuje się przy podejrzeniu uszkodzenia rdzenia kręgowego, więzadeł lub krążków międzykręgowych, zwłaszcza gdy występują objawy neurologiczne.

Po urazie kręgosłupa nie można polegać na własnej ocenie sytuacji ani „przeczekiwać” bólu. O tym, czy doszło do złamania i jakie powinno być dalsze postępowanie, decyduje lekarz (na podstawie badania klinicznego oraz badań obrazowych).

Na czym polega leczenie złamanego kręgosłupa? Od czego zależy wybór metody terapeutycznej?

Leczenie złamania kręgosłupa dobiera się indywidualnie. Zależy przede wszystkim od rodzaju i stabilności złamania, stopnia przemieszczenia odłamów, nasilenia bólu oraz obecności objawów neurologicznych. Znaczenie mają także wiek pacjenta i choroby współistniejące (np. osteoporoza), które mogą wpływać na gojenie.

Leczenie zachowawcze stosuje się najczęściej w złamaniach stabilnych, bez istotnego przemieszczenia i bez deficytów neurologicznych. Może obejmować:

• czasowe unieruchomienie i ograniczenie obciążenia (np. kołnierz ortopedyczny, gorset lub ortezę),
• leczenie przeciwbólowe,
• rehabilitację wdrożoną etapowo, ukierunkowaną na bezpieczny powrót do sprawności, poprawę stabilizacji i naukę bezpiecznych wzorców ruchu.

Leczenie operacyjne rozważa się częściej w złamaniach niestabilnych, z dużym przemieszczeniem, zwężeniem kanału kręgowego lub gdy u pacjenta występują objawy neurologiczne. Może polegać na:

• stabilizacji (zespoleniu) uszkodzonego odcinka,
• odbarczeniu struktur nerwowych.

Im większe ryzyko niestabilności lub uszkodzenia struktur nerwowych, tym większe znaczenie ma szybka, dokładna ocena urazu i zaplanowanie leczenia przez lekarzy (co często wymaga współpracy ortopedy i neurochirurga).

Zobacz także: Dyskopatia – co to za choroba? Przyczyny i sposoby leczenia dyskopatii

Podejrzenie złamania w obrębie kręgosłupa – kiedy udać się do lekarza?

Z konsultacji lekarskiej należy skorzystać po urazie, po którym pojawia się ból pleców lub szyi, zwłaszcza jeśli doszło do upadku z wysokości, wypadku komunikacyjnego lub silnego uderzenia. Szczególnej czujności wymagają sytuacje, w których ból jest bardzo silny, z czasem się nasila albo wyraźnie ogranicza możliwość poruszania się. To sygnały, których nie powinno się ignorować i które powinny skłonić do pilnej konsultacji lekarskiej.

Nie należy zwlekać z wezwaniem pomocy medycznej, jeśli występują objawy alarmowe:

• drętwienie lub mrowienie kończyn (zaburzenia czucia) i osłabienie siły mięśniowej (niedowład),
• problemy z chodzeniem, chwiejność lub trudność w utrzymaniu równowagi,
• zaburzenia kontroli oddawania moczu lub stolca,
• szybko narastający ból po urazie lub ból połączony z wyraźnym ograniczeniem ruchu.

Jeżeli po urazie istnieje podejrzenie złamania kręgosłupa, należy stosować następujące zasady bezpieczeństwa:

• nie poruszaj poszkodowanego, jeśli nie ma bezpośredniego zagrożenia życia,
• wezwij pogotowie,
• unikaj samodzielnego transportu, szczególnie gdy występują objawy neurologiczne lub ból jest bardzo silny.

Takie postępowanie zmniejsza ryzyko pogłębienia urazu i powikłań neurologicznych do czasu oceny przez zespół medyczny. 

Treść została przygotowana zgodnie z zasadami Evidence-Based Medicine – medycyny opartej na faktach i wiarygodnych źródłach.