Grypa u dzieci - przyczyny, objawy, leczenie

Grypa u dzieci – jak dochodzi do zakażenia?

Grypa u dzieci rozprzestrzenia się bardzo łatwo i szybko, zwłaszcza w dużych skupiskach ludzkich (np. w żłobkach, przedszkolach czy szkołach). Wirus przenosi się głównie drogą kropelkową. Kiedy chore dziecko kaszle, kicha albo mówi, wydzielane są drobne kropelki zawierające wirusa.

Te zakaźne drobiny mogą dostać się do dróg oddechowych osób znajdujących się w pobliżu. W rzadszych przypadkach grypą można się zarazić przez kontakt pośredni. Wirus „potrafi” przez pewien czas przetrwać na powierzchniach i przedmiotach. Dziecko może zachorować, gdy dotknie skażonej powierzchni, a następnie swoich ust lub nosa.

Objawy grypy u dzieci – jakie są najczęstsze?

Grypa zwykle zaczyna się nagle od wysokiej gorączki (która często osiąga wartość 39–40°C), niekiedy z dreszczami i potami. Towarzyszy temu ogólne złe samopoczucie malucha.

Do typowych objawów grypy należą:

• katar lub zatkany nos,
• bóle mięśni i ciała – dziecko może być osłabione i niechętne do wykonywania ruchów,
• bóle głowy,
• silne zmęczenie i osłabienie, apatia, senność,
• trudności w karmieniu, brak apetytu, nudności, wymioty czy biegunka.

Dziecko chore na grypę może być również wyjątkowo marudne, płaczliwe lub rozdrażnione.

Diagnoza grypy u dzieci – jak przebiega rozpoznanie zakażenia?

Pediatra rozpoznaje grypę u dziecka zazwyczaj na podstawie charakterystycznych objawów i badania fizykalnego. Zwłaszcza podczas trwania sezonowej epidemii symptomy oraz ewentualny kontakt z osobą chorą są przeważnie wystarczające do postawienia diagnozy.

Istnieją testy pozwalające potwierdzić zakażenie wirusem grypy. Najczęściej stosowane szybkie testy antygenowe polegają na pobraniu wymazu z nosa lub gardła dziecka i stwierdzeniu obecności antygenów wirusa w próbce. Bardziej czułe są testy molekularne, które wykrywają materiał genetyczny wirusa (np. metodą RT-PCR). Dostarczają dokładniejszych wyników niż standardowe testy antygenowe, aczkolwiek zlecane są raczej przy wątpliwych wynikach testu antygenowego lub gdy postawienie diagnozy ma duże znaczenie kliniczne. 

Zobacz także: Infekcja górnych dróg oddechowych u dzieci

Na czym polega leczenie grypy u dzieci?

Leczenie grypy ma przede wszystkim charakter objawowy i wspierający organizm dziecka w walce z infekcją. Do obniżania gorączki i łagodzenia bólu stosuje się leki przeciwgorączkowe oraz przeciwbólowe, takie jak paracetamol lub ibuprofen.

Warto pamiętać, że antybiotyki nie leczą grypy, ponieważ działają na bakterie, a nie na wirusy. Nie powinny być więc stosowane, chyba że dojdzie do nadkażenia bakteryjnego (np. zapalenia płuc wymagającego antybiotyku).

W niektórych przypadkach lekarz pediatra może zalecić leczenie przeciwwirusowe. Dostępne na receptę leki przeciwwirusowe mogą skrócić czas trwania grypy i zmniejszyć ryzyko powikłań, np. zapalenia płuc lub ucha środkowego. Najlepiej podać je w ciągu 48 godzin od wystąpienia pierwszych objawów, gdyż wtedy działają najskuteczniej. Jeśli jednak dziecko jest w grupie ryzyka ciężkiego przebiegu (np. ma astmę, cukrzycę) lub objawy są wyjątkowo nasilone, pediatra może włączyć leki przeciwwirusowe nawet po tym czasie.

Najczęstsze powikłania po grypie u dzieci

U większości zdrowych dzieci grypa ustępuje w ciągu około tygodnia bez trwałych następstw. Jednak w niektórych przypadkach mogą wystąpić powikłania, szczególnie u maluchów poniżej 5. roku życia lub dzieci cierpiących na choroby przewlekłe (np. astmę, cukrzycę).

Do możliwych powikłań należą m.in.:

• zapalenie płuc – zakażenie dolnych dróg oddechowych,
• zaostrzenie chorób przewlekłych – np. pogorszenie objawów astmy lub nasilenie problemów kardiologicznych,
• nadkażenia bakteryjne – osłabiony chorobą organizm jest podatny na dodatkowe infekcje bakteryjne, np. zapalenie ucha środkowego lub zatok przynosowych,
• powikłania neurologiczne – rzadkie przypadki, gdy dochodzi do zapalenia mózgu, opon mózgowo-rdzeniowych lub innych zaburzeń układu nerwowego wskutek grypy.

Należy pamiętać, że grypa może być niebezpieczna. Choć w większości przebiega łagodnie, może prowadzić do hospitalizacji.

Domowe sposoby na grypę u dziecka – co stosować?

Istnieją domowe sposoby, które mogą pomóc ulżyć dziecku w chorobie. Należy zapewnić dziecku odpoczynek w domu (najlepiej w łóżku) i zadbać o odpowiednie nawodnienie. Maluch powinien pić dużo ciepłych napojów, aby nie doszło do odwodnienia.

W łagodzeniu objawów pomocne są inhalacje parowe z dodatkiem soli fizjologicznej, które ułatwiają oczyszczenie i udrożnienie dróg oddechowych. Warto również nawilżać powietrze w pokoju dziecka za pomocą nawilżacza, aby zmniejszyć wysuszenie oraz podrażnienie błon śluzowych dróg oddechowych.

Profilaktyka grypy u dzieci – jak zapobiec zakażeniu?

Najważniejszą metodą profilaktyki grypy jest szczepienie ochronne, które znacząco obniża ryzyko zakażenia i ciężkiego przebiegu choroby. Uzupełniająco, aby zapobiec zakażeniu, należy dbać o przestrzeganie zasad higieny, czyli m.in. regularne mycie rąk malucha oraz izolowanie go od osób z objawami infekcji. Ogólne wzmacnianie odporności poprzez zbilansowaną dietę, aktywność fizyczną i odpowiednią ilość snu wspiera organizm w walce z wirusami.

Kiedy należy udać się do lekarza?

Niektóre sytuacje w przebiegu grypy u dziecka wymagają pilnej konsultacji lekarskiej. Bez względu na pozostałe objawy, każde niemowlę poniżej 28 dni życia z gorączką ≥38°C powinno natychmiast zostać zbadane przez lekarza pediatrę.

Inne alarmujące sygnały, także u starszych dzieci, to przede wszystkim objawy ze strony układu oddechowego. Jeśli dziecko ma trudności z oddychaniem albo sinieją mu usta czy czubek nosa (lub ma krwiste/sine plamki na skórze), należy niezwłocznie szukać pomocy medycznej.

Niepokojące są także oznaki odwodnienia, np. gdy dziecko oddaje niewielką ilość lub nie oddaje wcale moczu, ma suchy język i błony śluzowe oraz brak łez przy płaczu. Do lekarza trzeba zgłosić się od razu, gdy pojawią się drgawki albo kontakt jest utrudniony. Dziecko jest niezwykle apatyczne, senne, trudne do wybudzenia czy nie reaguje na bodźce. Bardzo wysoka gorączka (powyżej 40°C) oraz krwioplucie również wymagają pilnej konsultacji lekarskiej.

Należy obserwować przebieg choroby. Jeśli objawy (takie jak gorączka czy kaszel) ustąpiły, a po 1–2 dniach wróciły ze zdwojoną siłą, może to wskazywać na powikłanie. Taki stan wymaga oceny lekarskiej. Nieustępująca, wysoka gorączka i inne ostre symptomy utrzymujące się przez 3 dni lub pogorszenie stanu dziecka także powinny skłonić rodzica do ponownej wizyty u pediatry.

Treść została przygotowana zgodnie z zasadami Evidence-Based Medicine – medycyny opartej na faktach i wiarygodnych źródłach.