Wymioty u dzieci i niemowląt

Wymioty u dziecka – najczęstsze przyczyny

Wymioty to nie choroba, lecz objaw, który może towarzyszyć bardzo wielu stanom – od łagodnych, po potencjalnie zagrażających zdrowiu. Najczęściej występują w przebiegu infekcji żołądkowo-jelitowych (tzw. „jelitówek”), wywoływanych przez wirusy (najczęściej rotawirusy, norowirusy, adenowirusy) lub bakterie (np. Salmonella, Campylobacter). Częstą przyczyną są również błędy dietetyczne, przejedzenie, refluks żołądkowo-przełykowy, a u niektórych dzieci także choroba lokomocyjna.

Nie można jednak zapominać o mniej typowych źródłach dolegliwości. Wymioty mogą pojawić się w przebiegu migreny dziecięcej, po przyjęciu niektórych leków, zakażeniach układu moczowego czy zapaleniach ucha. W rzadkich przypadkach bywają objawem chorób chirurgicznych, takich jak zapalenie wyrostka robaczkowego, wgłobienie jelita lub niedrożność przewodu pokarmowego. U części dzieci przyczyną mogą być zaburzenia metaboliczne, np. kwasica ketonowa w cukrzycy.

Kontekst kliniczny jest kluczowy – wiek dziecka, obecność gorączki, biegunki, bólu brzucha czy bólu głowy pozwalają zawęzić rozpoznanie i ocenić, czy konieczna jest pilna konsultacja lekarska.

Wymioty u noworodka

W pierwszych tygodniach życia należy odróżnić fizjologiczne ulewania od rzeczywistych wymiotów. Ulewanie to cofanie niewielkiej ilości pokarmu po karmieniu, związane z niedojrzałością zwieracza przełyku i połykaniem powietrza. Zazwyczaj nie jest objawem choroby i ustępuje samoistnie.

Niepokój powinny jednak wzbudzić chlustające wymioty, zwłaszcza jeśli pojawiają się po każdym karmieniu, zawierają żółto-zieloną treść (żółć), krew lub prowadzą do utraty masy ciała. Takie objawy mogą świadczyć o przerostowym zwężeniu odźwiernika, które rozwija się zwykle między 2. a 6. tygodniem życia. Inne groźne przyczyny to wrodzone wady przewodu pokarmowego (np. zarośnięcie dwunastnicy, niedrożność jelit) czy zakażenia uogólnione (sepsa, zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych).

Noworodek, który wymiotuje i wykazuje apatię, gorączkę lub nie przybiera na wadze, wymaga natychmiastowej diagnostyki.

Zobacz także: Noworodki i niemowlęta – najczęstsze pytania rodziców

Wymioty u niemowlaka

W drugim półroczu życia przyczyny wymiotów ulegają zmianie. Dominują infekcje żołądkowo-jelitowe oraz refluks żołądkowo-przełykowy, który często daje o sobie znać nasilonym ulewaniem i niepokojem podczas karmienia. Częste są także błędy żywieniowe – zbyt szybkie rozszerzanie diety lub podawanie pokarmów trudnych do strawienia.

Wymioty mogą towarzyszyć również zakażeniom poza układem pokarmowym – zapaleniu ucha, infekcjom dróg moczowych czy zapaleniu płuc. Objawy, które powinny szczególnie zaniepokoić rodziców, to wymioty z żółcią, silny, napadowy ból brzucha, tzw. galaretowate stolce czy napadowy płacz z podkurczaniem nóg – mogą one świadczyć o wgłobieniu jelit, które wymaga pilnej interwencji chirurgicznej.

Kluczowa jest obserwacja nawodnienia: suche usta, rzadsze oddawanie moczu, zapadnięte ciemiączko lub ospałość to sygnały, że dziecko traci zbyt dużo płynów.

Zajrzyj do artykułu: Kalendarz szczepień dzieci, niemowląt i noworodków

Wymioty u starszych dzieci

U przedszkolaków i dzieci szkolnych dominują wirusowe zakażenia przewodu pokarmowego i zatrucia pokarmowe. Częstą przyczyną bywa choroba lokomocyjna, a także reakcje na stres – sprawdzian, występ czy nową sytuację w szkole.

Wymioty mogą również towarzyszyć migrenie dziecięcej, której charakterystyczne objawy to ból głowy, światłowstręt i poprawa po śnie. Z kolei narastający ból brzucha z gorączką, szczególnie w prawym dole biodrowym, powinien nasunąć podejrzenie zapalenia wyrostka robaczkowego.

Nie wolno też zapominać o poważniejszych, choć rzadkich przyczynach – jak kwasica ketonowa w przebiegu cukrzycy czy wzmożone ciśnienie śródczaszkowe.

Wymioty u dziecka – o czym mogą świadczyć?

W diagnostyce znaczenie ma wiele szczegółów, takich jak:

• czas trwania i częstość epizodów,
• wygląd wymiocin (żółć, krew, treść pokarmowa),
• pora dnia (wymioty poranne mogą sugerować wzrost ciśnienia śródczaszkowego lub hipoglikemię),
• czynniki wyzwalające (jazda samochodem, intensywny kaszel, stres).

Objawy towarzyszące pomagają zawęzić rozpoznanie: biegunka i gorączka wskazują na infekcję wirusową, a pieczenie przy oddawaniu moczu – na zakażenie dróg moczowych.

Szczególnie niepokojące są tzw. „czerwone flagi”, takie jak:

• żółto-zielone wymioty (żółć),
• krew w wymiocinach,
• silny ból brzucha lub twardy, rozdęty brzuch,
• objawy odwodnienia,
• zaburzenia świadomości, senność, sztywność karku,
• uporczywe wymioty utrzymujące się ponad dobę bez poprawy,
• wymioty po urazie głowy.

Każdy z tych objawów wymaga pilnej konsultacji lekarskiej.

Skutki wymiotów u dziecka

Najczęstszym powikłaniem wymiotów jest odwodnienie. Dzieci, zwłaszcza niemowlęta, mają niewielkie rezerwy płynów, dlatego nawet kilka epizodów może prowadzić do zaburzeń elektrolitowych i osłabienia. Objawami odwodnienia są: suchy język, brak łez przy płaczu, zapadnięte oczy, senność i rzadkie oddawanie moczu.

Innym zagrożeniem jest hipoglikemia, szczególnie u najmłodszych dzieci, które przez kilka godzin nie przyjmują pokarmów. Uporczywe wymioty mogą prowadzić również do aspiracji treści do dróg oddechowych, podrażnienia przełyku, zaburzeń elektrolitowych, a w wyjątkowych przypadkach do cięższych powikłań. Przy dłuższym przebiegu może dojść do spadku masy ciała i przejściowych problemów z apetytem.

Co podać dziecku na wymioty? Jak mu pomóc?

Podstawą leczenia jest nawadnianie doustne. Najlepiej stosować roztwory elektrolitowe (ORS) dostępne w aptekach – podawane często, małymi porcjami, np. łyżeczka co kilka minut.

Zbyt szybkie podanie większej ilości płynu może nasilić wymioty. U niemowląt karmionych piersią należy kontynuować karmienie, oferując krótsze, częstsze przystawienia.

Należy unikać soków owocowych, napojów gazowanych i słodkich płynów, które mogą nasilać biegunkę i wymioty. Do jedzenia można wracać stopniowo, zgodnie z apetytem dziecka – najlepiej zaczynając od lekkostrawnych produktów (ryż, banan, sucharki).

Leki przeciwwymiotne u dzieci stosuje się wyłącznie po zaleceniu lekarskim, ponieważ mogą maskować objawy poważnych schorzeń lub powodować działania niepożądane. W przypadku choroby lokomocyjnej można rozważyć leki profilaktyczne dobrane do wieku dziecka, po konsultacji z pediatrą lub farmaceutą.

Ważny jest też odpoczynek, przebywanie w chłodnym, dobrze wietrzonym pomieszczeniu i podawanie chłodnych płynów, gdy nudności są nasilone.

Kiedy należy skonsultować się z pediatrą?

Nie należy zwlekać z konsultacją lekarską, jeśli:

• wymioty są uporczywe,
• poprawa nie następuje w ciągu 2-3 dni,
• pojawiają się cechy odwodnienia: suchy język, wybitnie wzmożone pragnienie, płacz bez łez, chrypa aż do bezgłosu, rzadkie i skąpe oddawanie moczu czy też niezmoczenie pieluszki przez 3 lub więcej godzin, zapadnięte ciemiączko,
• występuje gorączka powyżej 38°C u niemowląt do 3. miesiąca życia lub powyżej 39°C u starszych dzieci,
• pojawia się u dziecka apatia, senność lub nadmierne rozdrażnienie, całkowita niechęć do jedzenia i picia,
• występują nasilone bóle brzucha lub odbytu,
• dziecko choruje na cukrzycę, astmę, niewydolność nerek czy inną chorobę przewlekłą lub wrodzoną.[2] 

W razie wątpliwości lepiej skonsultować się z pediatrą, który oceni, czy dziecko wymaga dodatkowej diagnostyki lub obserwacji w szpitalu.

Podsumowanie

Wymioty u dzieci to częsty, ale zróżnicowany objaw. Większość przypadków ma łagodny przebieg i ustępuje samoistnie, jednak niektóre wymagają pilnej interwencji. Kluczem do bezpiecznego postępowania jest obserwacja, odpowiednie nawadnianie oraz szybka reakcja, gdy pojawią się objawy alarmowe.

Treść została przygotowana zgodnie z zasadami Evidence-Based Medicine – medycyny opartej na faktach i wiarygodnych źródłach.