Katar u dziecka – przyczyny, objawy, leczenie

Najczęstsze przyczyny kataru u dziecka

Katar, czyli stan zapalny błony śluzowej nosa, może mieć różne podłoże. Najczęściej pojawia się w przebiegu infekcji wirusowej, ale często towarzyszy alergii lub wynika z czynników środowiskowych. Do najczęstszych przyczyn kataru u dzieci zaliczamy:

Infekcje wirusowe

Wirusy odpowiedzialne za przeziębienie (np. rinowirusy, adenowirusy, koronawirusy) atakują błonę śluzową nosa, powodując obrzęk i nadprodukcję wydzieliny. Zazwyczaj objawy utrzymują się 7–10 dni i ustępują samoistnie.

Infekcje bakteryjne

Zdarzają się rzadziej, zwykle jako powikłanie infekcji wirusowej. Katar staje się wtedy gęsty, często ropny, a dziecko może mieć gorączkę i bóle zatok. Taka sytuacja wymaga konsultacji z pediatrą, który oceni, czy potrzebne jest leczenie antybiotykiem.

Alergie sezonowe i całoroczne

Katar alergiczny pojawia się po kontakcie z alergenem – pyłkami roślin, kurzem, roztoczami, sierścią zwierząt. Ma charakter wodnisty, towarzyszy mu kichanie, świąd nosa i łzawienie oczu. Objawy utrzymują się dłużej niż przy zwykłym przeziębieniu i często nasilają się w określonych warunkach (np. wiosną lub w kontakcie ze zwierzęciem).

Czynniki środowiskowe

Suche powietrze w ogrzewanych pomieszczeniach, kurz, dym papierosowy czy zanieczyszczenia mogą podrażniać błonę śluzową nosa. W efekcie dochodzi do jej obrzęku i pojawienia się kataru niezwiązanego z infekcją.

Przerost trzeciego migdałka i problemy z zatokami

Nawracający lub przewlekły katar u dziecka może być też objawem przerostu migdałka gardłowego (tzw. trzeciego migdałka). Dziecko często wtedy oddycha przez usta, chrapie i ma zatkany nos nawet bez infekcji. W takich przypadkach konieczna jest konsultacja laryngologiczna.

Jak się objawia katar u dziecka?

Pierwsze objawy kataru u dziecka to najczęściej wodnista wydzielina z nosa i kichanie. Z czasem staje się gęstsza, a nos coraz bardziej zatkany. Dziecko może mieć problemy z oddychaniem i snem oraz być rozdrażnione.

U niemowląt katar bywa szczególnie kłopotliwy. Maluch nie potrafi jeszcze oddychać przez usta, więc zatkany nos utrudnia ssanie piersi czy butelki, co prowadzi do niepokoju i zaburzeń apetytu. W takich sytuacjach konieczna jest szczególna troska o drożność nosa.

Typowe objawy towarzyszące katarowi to:

• zatkany nos i trudności z oddychaniem,
• częste kichanie,
• łzawienie oczu,
• obrzęk i zaczerwienienie skrzydełek nosa,
• spadek apetytu i senność.

Zazwyczaj objawy nasilają się przez pierwsze 2–3 dni, a następnie stopniowo ustępują. Jeśli jednak utrzymują się dłużej niż 10 dni lub nasilają się mimo domowej pielęgnacji, należy zasięgnąć porady lekarza pediatry.

Kolor kataru u dziecka – o czym może świadczyć?

Rodzice często próbują ocenić stan zdrowia dziecka po kolorze wydzieliny z nosa, ale warto wiedzieć, że sam jej kolor nie wystarcza do postawienia diagnozy.

1. Przezroczysty katar u dziecka – najczęściej wskazuje na infekcję wirusową lub alergię. Zazwyczaj nie wymaga leczenia farmakologicznego, wystarczy odpowiednia pielęgnacja nosa i nawadnianie.
2. Żółty lub zielony katar u dziecka – może oznaczać, że organizm zwalcza infekcję. Wydzielina zmienia kolor w wyniku obecności leukocytów (białych krwinek). Nie zawsze jednak świadczy o zakażeniu bakteryjnym – kluczowy jest ogólny stan dziecka oraz objawy towarzyszące.
3. Brunatny katar u dziecka (lub z domieszką krwi) – często wynika z podrażnienia błony śluzowej nosa, np. przez częste wydmuchiwanie lub zbyt suche powietrze. Warto wtedy zadbać o nawilżenie powietrza i ochronę skóry wokół nosa.

Pamiętajmy: decyzję o leczeniu farmakologicznym i ewentualnym wdrożeniu antybiotyku powinien podjąć wyłącznie lekarz, po dokładnej ocenie stanu dziecka.

Zobacz także: Kiedy należy zgłosić się do lekarza pediatry, a kiedy rodzice mogą podjąć się samodzielnego leczenia w domu?

Co robić, gdy dziecko ma katar? Domowe sposoby

Warto wiedzieć, że istnieją domowe sposoby na złagodzenie kataru u dziecka. Stanowią one doraźne wsparcie i nie zastępują porady lekarskiej. Co więc można stosować na katar u dziecka?

Nawadnianie

Podczas infekcji bardzo ważne jest, aby dziecko dużo piło. Odpowiednie nawodnienie rozrzedza wydzielinę i ułatwia jej usuwanie z nosa. Starszym dzieciom można podawać wodę, napary z lipy, rumianku lub herbatki owocowe (odpowiednie dla wieku). Niemowlęta karmione piersią powinny częściej ssać, a karmione butelką – dostawać dodatkową ilość mleka.

Oczyszczanie nosa

To podstawa w walce z katarem. U niemowląt najlepiej stosować sól fizjologiczną lub wodę morską w aerozolu, a następnie delikatnie odciągnąć wydzielinę aspiratorem. Można również po aplikacji wody morskiej położyć niemowlę na brzuszku, aby katar sam mógł wypłynąć.

Starsze dzieci należy zachęcać do regularnego wydmuchiwania nosa, ucząc, by robiły to delikatnie i naprzemiennie z każdej dziurki. Czysty nos to mniejsze ryzyko powikłań, takich jak zapalenie ucha czy zatok.

Zobacz także: Infekcja górnych dróg oddechowych u dzieci

Nawilżanie powietrza

Zbyt suche powietrze w pokoju dziecka nasila objawy kataru. Optymalna wilgotność to ok. 40–60%. Można stosować nawilżacze powietrza lub proste metody – np. zawieszenie mokrych ręczników na kaloryferach czy ustawienie miski z wodą przy łóżku. W sezonie grzewczym warto też regularnie wietrzyć pomieszczenia.

Maść majerankowa

Częste wydmuchiwanie nosa może powodować podrażnienie skóry wokół nozdrzy. Maść majerankowa ma działanie łagodzące i antybakteryjne – można nią delikatnie posmarować okolice nosa 2–3 razy dziennie. U najmłodszych dzieci warto używać kremów ochronnych przeznaczonych specjalnie dla niemowląt.

Masaż

Delikatny masaż grzbietu nosa, policzków i brwi może przynieść ulgę przy zatkanym nosie. Wystarczy lekko uciskać punkty wzdłuż nosa i pod oczami przez kilkadziesiąt sekund, co poprawia krążenie i pomaga udrożnić zatoki. U maluchów taki masaż można połączyć z zabawą, by był przyjemny i relaksujący.

Regularne stosowanie powyższych metod nie tylko łagodzi objawy, ale też skraca czas trwania kataru i poprawia samopoczucie dziecka.

Kiedy skontaktować się z lekarzem?

W większości przypadków katar u dziecka można bezpiecznie leczyć w domu. Są jednak sytuacje, w których konieczna konsultacja z pediatrą. Należy zgłosić się do lekarza, jeśli:

• katar utrzymuje się dłużej niż 10 dni,
• wydzielina staje się gęsta, ropna i wypływa tylko z jednej strony,
• dziecko ma trudności z oddychaniem, ból ucha lub zatok,
• katar nawraca bardzo często,
• pojawia się wysoka gorączka, apatia lub brak apetytu.

U niemowląt każda infekcja nosa wymaga szczególnej uwagi. Zatkany nosek może prowadzić do problemów z karmieniem, odwodnienia i szybkiego rozwoju zapalenia ucha. W takich przypadkach zawsze należy skonsultować się z pediatrą.

Podsumowanie

Katar u dziecka to częsty, ale nie zawsze błahy problem. Choć zwykle ma łagodny przebieg, wymaga odpowiedniej pielęgnacji i obserwacji. Regularne oczyszczanie nosa, odpowiednie nawodnienie i nawilżanie powietrza pomagają dziecku szybciej wrócić do zdrowia. Warto pamiętać, że u najmłodszych dzieci nawet pozornie niewinne objawy mogą wymagać wizyty u lekarza pediatry – szczególnie gdy infekcje powtarzają się często lub przebiegają z gorączką i osłabieniem.