Formy przemocy – jak je rozpoznać i przerwać błędne koło

Czym jest przemoc?

Przemoc jest rozumiana jako akt, który godzi w wolność osobistą jednostki, w sytuacji, gdzie jedna ze stron ma przewagę. Sprawca przemocy świadomie poniża, krzywdzi, wywołuje ból i cierpienie. Celem takiego zachowania jest kontrolowanie, podporządkowanie i manipulowanie drugim człowiekiem.

Przemoc jest zjawiskiem psychologicznym i społecznym, które obejmuje szeroką skalę zachowań. Aspekt społeczny przemocy dotyczy nierówności sił w relacji, gdzie „silniejszy” wykorzystuje władze do kontrolowania. Sprawcy przemocy często używają technik manipulacji, które wpływają na drugiego człowieka i wywołują w nim skrajne emocje.

Przemoc jest zachowaniem, które występuje w różnych środowiskach. Możemy więc wyróżnić rodzaje przemocy, takie jak:

• przemoc domowa (przemoc w rodzinie) - zamierzone i wykorzystujące przewagę sił działanie przeciw członkowi rodziny.
• przemoc rówieśnicza (np. w środowisku szkolnym)
• przemoc instytucjonalna – obejmuje działania lub zaniechania ze strony instytucji (np. opieki społecznej, placówek wychowawczych, służby zdrowia) lub jej pracowników, które naruszają prawa i godność osób pozostających pod ich opieką.

Przeczytaj także: Agresja a przemoc. Gdzie leży granica? Jak rozpoznać i reagować?

Czym różni się przemoc od konfliktu?

Główna różnica polega na równowadze sił i celu.

Należy pamiętać, że przemoc jest intencjonalnym użyciem siły, by zdominować i kontrolować drugą osobę, podczas gdy konflikt jest starciem podobnych sił.

W konflikcie zazwyczaj celem jest rozwiązanie sporu, choć zdarza się, że konflikt eskaluje.

W przemocy dominuje jedna ze stron, podczas gdy druga boi się odwetu i wycofuje się.
Konflikt jest naturalnym sposobem na rozwiązywanie sporów (np. kłótnia o podział obowiązków, gdzie obie strony mają argumenty).

Przemoc jest formą agresji, która przekracza granice i narusza dobro drugiego człowieka.

Rodzaje przemocy

Poza wymienionymi wcześniej rodzajami przemocy, tj. przemoc domowa, przemoc rówieśnicza i przemoc instytucjonalna,

wyróżnia się następujące formy przemocy:

• przemoc fizyczna – naruszanie nietykalności fizycznej,
• przemoc psychiczna – naruszenie godności osobistej,
• przemoc seksualna – naruszenie intymności,
• przemoc ekonomiczna – naruszenie własności,
• zaniedbanie – naruszenie obowiązku do opieki ze strony osób bliskich;

Przemoc fizyczna

jest intencjonalnym zachowaniem powodującym uszkodzenie ciała lub niosącym takie ryzyko. Obejmuje wszelkiego rodzaju działania bezpośrednie z użyciem siły, np. popychanie, szarpanie, ciągnięcie, szturchanie, klepanie, klapsy, ciągnięcie za uszy, włosy, szczypanie, kopanie, bicie ręką, pięścią, uderzenie w twarz – tzw. „policzek”, przypalanie papierosem, duszenie, krępowanie ruchów. Przemoc fizyczna obejmuje również zachowania, takie jak: zamykanie w odosobnionym pomieszczeniu i zagrażającym miejscu, głodzenie, zakazywanie jedzenia lub załatwiania potrzeb fizjologicznych, ale także rzucanie przedmiotami, wyrzucanie ubrań z szafy czy książek, przewracanie szaf, demolowanie mieszkania.

Przemoc fizyczna jest najbardziej widoczną formą przemocy. Może powodować lekkie urazy oraz poważne uszkodzenia ciała. W wyniku powikłań i silnego stresu wystąpić mogą różne problemy psychiczne, takie jak: zespół stresu pourazowego (PTSD), życie w chronicznym stresie, w poczuciu strachu, lęku i zagrożenia, bezsenność, napady paniki, zaburzenia psychosomatyczne i niska samoocena.

Przemoc psychiczna

to działania wykorzystujące świadome wpływanie jednej osoby na drugą.

Sprawca przemocy psychicznej wpływa na tok myślowy, postępowanie, sposób życia drugiej osoby bez jej przyzwolenia.

Działania wykorzystywane przez sprawcę przemocy psychicznej:

• wyśmiewanie, lekceważenie,
• wyzywanie, poniżanie,
• stosowanie gróźb,
• kontrolowanie, izolowanie,
• wmawianie choroby psychicznej,
• ciągłe niepokojenie,
• straszenie zrobieniem sobie krzywdy (samobójstwo) czy zrobieniem krzywdy ofierze,
• zawstydzanie,
• ograniczanie snu czy pożywienia,
• przeszukiwanie osobistych rzeczy partnera, kontrolowanie rozmów telefonicznych, SMS-ów, czytanie osobistej korespondencji,
• odrzucenie emocjonalne,
• nadmierne oczekiwania,
• chorobliwa nadopiekuńczość,
• deprecjonowanie osiągnięć, obrażanie, wyzywanie,
• osądzanie, ocenianie, krytykowanie,
• straszenie, szantażowanie, grożenie,
• nieliczenie się z uczuciami,
• krzyczenie, oskarżanie, obwinianie, oczernianie,
• krzywdzenie zwierząt,
• czytanie osobistej korespondencji,
• ujawnianie tajemnic, sekretów i inne.

Celem sprawcy przemocy psychicznej jest dążenie do przejęcia kontroli nad drugą osobą i uczynienia z niej bezradną oraz zależną. Sprawca dąży do znacznego obniżenia samooceny u drugiej osoby, prowadzi do lęku i utraty wiary w siebie i własne umiejętności.

Sprawca korzysta z technik manipulacyjnych i podstępnie wywiera wpływ na drugą osobę, aby ją sobie podporządkować i osiągnąć własne korzyści.

Specyficzną formą manipulacji jest gaslighting. Metoda ta sprawia, że osoba doświadczająca przemocy zaczyna wątpić we własną pamięć, zmysły i zdrowy rozsądek. Sprawca często zaprzecza faktom i wydarzeniom, bagatelizuje uczucia drugiej osoby („wariujesz”, „przesadzasz”).

Dąży do całkowitego zapanowania nad emocjami, myślami i zachowaniami drugiej osoby. Celem jest zaspokojenie swoich własnych potrzeb i utrzymanie kontroli.

Skutki przemocy psychicznej dotyczące osoby pokrzywdzonej:

Utrata poczucia mocy sprawczej, znaczne obniżenie samooceny i poczucia własnej wartości i godności, osłabienie psychicznych i fizycznych zdolności do stawiania oporu, odizolowanie od zewnętrznych źródeł wsparcia, uzależnienie od sprawcy przemocy.

W efekcie osoba pokrzywdzona może doświadczać wielu trudności natury psychologicznej, tj.: ciągły strach, stres, lęk, choroby psychosomatyczne, zaburzenia snu, objawy o charakterze depresyjnym lub lękowym.

Przemoc psychiczna i emocjonalna jest trudniejsza do zauważenia przez środowisko zewnętrzne, jest ją łatwiej ukryć przed innymi, bywa ciężka do udowodnienia. Zazwyczaj jest stosowana z innymi rodzajami przemocy.

Zobacz też: Karanie milczeniem – czym jest? Jak reagować?

Przemoc ekonomiczna

Opisywana jest zwykle jako używanie pieniędzy lub innych wartości materialnych do zaspokojenia potrzeb władzy i kontroli przez sprawcę. Celem przemocy ekonomicznej może być uzależnienie finansowe drugiej osoby. Może wiązać się z celowym niszczeniem czyjejś własności, pozbawianiem środków lub stwarzaniem warunków, w których nie są zaspokajane niezbędne dla przeżycia potrzeby.

Przykłady przemocy ekonomicznej:

• ograniczanie dostępu do wspólnych środków finansowych,
• niezaspokajanie podstawowych potrzeb materialnych (np. rodziny),
• okradanie, odbieranie zarobionych pieniędzy, dysponowanie czyjąś własnością bez pozwolenia;
• uniemożliwianie podjęcia pracy zarobkowej, zniechęcanie do podjęcia zatrudnienia;
• zaciąganie kredytów wbrew woli współmałżonka „na wspólne konto”,
• wydzielanie pieniędzy,
• niszczenie rzeczy,
• włamanie do zamkniętego osobistego pomieszczenia, przeglądanie dokumentów, korespondencji,
• sprzedawanie osobistych lub wspólnych rzeczy bez uzgodnienia,
• zmuszanie do spłacania długów,
• przerzucanie odpowiedzialności za utrzymanie rodziny na partnerkę/ partnera;
• przekupywanie dzieci prezentami itp.

Osoba pokrzywdzona może utracić poczucie własnej godności i wartości, staje się zależna od sprawcy, ma niezaspokojone podstawowe potrzeby życiowe.

Dowiedz się więcej: Przemoc ekonomiczna – czym jest i jak sobie z nią radzić?

Przemoc seksualna

to zmuszanie do różnego rodzaju niechcianych zachowań w celu zaspokojenia potrzeb seksualnych, np.

• wymuszanie pożycia seksualnego czy wymuszanie nieakceptowanych form współżycia seksualnego,
• zmuszanie do niechcianych praktyk seksualnych,
• obmacywanie,
• gwałt,
• demonstrowanie zazdrości,
• wyśmiewanie ciała,
• komentowanie szczegółów anatomicznych,
• krytyka zachowań seksualnych,
• zmuszanie do oglądania materiałów pornograficznych,
• zmuszanie do obcowania seksualnego z innymi osobami.

Przemoc seksualna polega na zmuszaniu osoby do aktywności seksualnej wbrew jej woli. Dotyczy również kontynuowania aktywności seksualnej, gdy osoba nie jest w pełni świadoma, nie wyraziła zgody lub nie była w stanie jej wyrazić. O przemocy seksualnej mówimy również, gdy na skutek zaistniałych warunków osoba obawia się odmówić sprawcy.

Przymus może polegać na bezpośrednim użyciu siły lub szantażu emocjonalnego.

Celem przemocy seksualnej jest zaspokojenie potrzeb sprawcy. Potrzeby te dotyczą przyjemności seksualnej oraz poczucia mocy, władzy i wartości.

Fizyczne formy przemocy seksualnej:

• Gwałt (bez zgody, używając jakiejkolwiek części ciała lub przedmiotu)
• Molestowanie seksualne (niechciane dotykanie, całowanie, przyciskanie się)
• Napaść seksualna (seksualne dotykanie dla przyjemności sprawcy, zmuszanie do dotykania)
• Wymuszanie praktyk seksualnych (zmuszanie do czynności seksualnych, stosowanie przemocy lub gróźb)

Formy werbalne i niewerbalne przemocy seksualnej:

• Komentarze i dowcipy seksualne (komentarze na temat ciała, wyglądu, obraźliwe określenia)
• Nękanie (seksualnie sugestywne spojrzenia, prześladowanie)
• Wymuszanie oglądania/słuchania (zmuszanie do oglądania pornografii, niechcianych treści)
• Publiczne poniżanie (niechciani świadkowie praktyk seksualnych)

Dowiedz się więcej: Przemoc seksualna – co to dokładnie jest i jakie są jej przejawy

Cyberprzemoc seksualna (w internecie):

• Revenge porn (publikowanie lub udostępnianie intymnych zdjęć/filmów bez zgody)
• Cybernękanie/cyberstalking (nękanie online, wysyłanie treści seksualnych)
• Podszywanie się (podszywanie się pod kogoś w sieci w celach seksualnych)

Przemoc seksualna kontekście związków i małżeństwa:

• Gwałt małżeński (partner nie ma prawa żądać seksu wbrew woli).
• Odmowa użycia antykoncepcji, łamanie ustaleń, niehigieniczne zachowania. 

Formy przemocy seksualnej w szkole:

• Werbalne: wulgarne dowcipy, komentarze dotyczące wyglądu, seksualne insynuacje)
• Niewerbalne/Fizyczne (często w relacjach rówieśniczych): podglądanie, zabieranie ubrań, robienie zdjęć, niechciane dotykanie, wywieranie presji na czynności seksualne.
• Cyfrowe: Rozsyłanie wulgarnych treści.

Poważniejsze przestępstwa: Gwałt, zmuszanie do czynności seksualnych. 

Przemoc seksualna w rodzinie:

Jest formą nadużycia, które obejmuje każde niechciane działanie o charakterze seksualnym, które wymierzone jest w inną osobę bez jej zgody. Dotyczy również sytuacji, w której osoba nie jest zdolna do wyrażenia świadomej zgody.

Przemoc seksualna w rodzinie może przybierać różne formy, tj.

• ataki fizyczne (gwałt, molestowanie)
• wykorzystywanie członka rodziny do produkcji materiałów pornograficznych

Sprawca przemocy seksualnej może również używać subtelniejszych form, które często pozostają niezauważone przez otoczenie. Mowa tu o nieodpowiednich komentarzach seksualnych wobec dziecka, opowiadanie dziecku o swojej aktywności seksualnej z innymi osobami, wymuszanie obserwacji aktów seksualnych, zmuszanie do rozmów na inne tematy seksualne, które nie są adekwatne do wieku dziecka.

Przemoc seksualna wobec dzieci obejmuje wszelkie zachowania o charakterze seksualnym, w których dziecko jest wykorzystywane do zaspokojenia potrzeb dorosłego lub innej osoby posiadającej przewagę (wieku, władzy, rozwoju).

Główne formy przemocy seksualnej wobec dzieci:

Przemoc bez kontaktu fizycznego:

• Molestowanie werbalne: prowadzenie rozmów o treściach seksualnych nieadekwatnych do wieku dziecka lub komentowanie jego ciała w sposób seksualny.
• Ekshibicjonizm: obnażanie się przed dzieckiem.
• Skłanianie do pornografii: zmuszanie dziecka do oglądania lub pokazywanie mu treści pornograficznych (zdjęć, filmów).
• Grooming: uwodzenie dziecka (często w internecie) w celu nawiązania kontaktu seksualnego w przyszłości.
• Seksting: wysyłanie dziecku intymnych zdjęć lub zmuszanie go do przesyłania własnych.
• Przemoc kontaktowa: dotykanie i pieszczoty: niechciane całowanie, dotykanie intymnych części ciała dziecka lub zmuszanie dziecka do dotykania sprawcy.
• Czynności penetracyjne: gwałt, kontakty oralno-genitalne oraz inne formy obcowania płciowego.

Kluczowym czynnikiem przemocy seksualnej jest BRAK ZGODY drugiej osoby, nawet jeśli z jakiegoś powodu nie była w stanie jej wyrazić.

Zobacz też: 25 listopada Międzynarodowy Dzień Eliminacji Przemocy wobec Kobiet

Przemoc instytucjonalna

Ujawnia się poprzez łamanie praw człowieka w ramach systemów i instytucji (np. w edukacji, opiece zdrowotnej, pomocy społecznej).

Łamane prawa wynikają z pewnych przepisów, procedur i zaniedbań, nie z agresji bezpośredniej. Przemoc instytucjonalna przybiera formy dyskryminacji, przedmiotowego traktowania, ograniczania dostępu do usług lub zmuszania do niekorzystnych decyzji.

Przemoc instytucjonalna i nadużycie władzy przez instytucje to zjawiska, w których systemy, procedury lub pracownicy instytucji państwowych/publicznych działają na szkodę jednostek, wykorzystując swoją pozycję (np. poprzez wywieranie wpływu na czynności urzędowe, przekraczanie uprawnień, tworzenie barier, pomijanie dobra osoby pokrzywdzonej.

Przemoc instytucjonalna dotyczyć może również szerokopojętych zaniedbań oraz nadużyć w miejscach takich jak szkoła, domy dziecka, służby (np. policja, ośrodki pomocy).

Objawiać się może przez bagatelizowanie problemów lub zgłoszeń, ignorowanie potrzeb dzieci z niepełnosprawnościami, nadmierne skupienie się na formalnościach.

Formą przemocy instytucjonalnej może być również odbieranie środków finansowych, uniemożliwianie podjęcia pracy lub zmuszanie do rezygnacji z zatrudnienia, co tworzy zależność i zniewolenie. 

Rodzaje przemocy domowej

• Przemoc fizyczna: użycie siły fizycznej, prowadzące do urazów, np. bicie, kopanie, duszenie, popychanie, szczypanie, ograniczanie swobody, grożenie bronią.
• Przemoc psychiczna (emocjonalna): działania mające na celu obniżenie poczucia wartości, np. poniżanie, wyzywanie, grożenie, izolowanie, szantaż, krytykowanie, karanie milczeniem, kontrola.
• Przemoc seksualna: zmuszanie do niechcianych kontaktów seksualnych, gwałt, molestowanie, zmuszanie do oglądania pornografii.
• Przemoc ekonomiczna/materialna: ograniczanie dostępu do pieniędzy, uniemożliwianie pracy, zabieranie zarobków, niszczenie mienia, niezaspokajanie podstawowych potrzeb materialnych.
• Zaniedbanie (zaniedbanie emocjonalne i fizyczne): niezaspokajanie podstawowych potrzeb, brak opieki i uwagi (szczególnie wobec dzieci, osób starszych, niepełnosprawnych).
• Cyberprzemoc: wykorzystywanie internetu i telefonu do wyzywania, zastraszania, rozpowszechniania kompromitujących treści. 

Przemoc domową charakteryzuje cykliczne występowanie różnych faz przemocy.

Ich specyfika utrudnia ucieczkę i radzenie sobie z trudną sytuacją.

Cykl przemocy (wg Leonory E. Walker)

1. Faza narastania napięcia, w której pojawiają się drobne kłótnie, drażliwość sprawcy, rosnąca irytacja, może pojawić się wzrost spożycia alkoholu, drobiazgi mogą wywoływać awantury. Przemoc jest raczej łagodna, werbalna i często prowokacyjna.
2. Faza ostrej przemocy (wybuch/ eksplozja) - pojawia się brutalny wybuch agresji (fizycznej, psychicznej, seksualnej), często wyzwolony przez błahostkę. Jest to faza krótka, ale niebezpieczna, prowadząca do obrażeń.
3. Faza miodowego miesiąca (skruchy/ łaski) - czas, w którym sprawca przemocy okazuje skruchę, miłość, żal,  daje obietnice poprawy.

Skutki przemocy domowej są druzgocące i obejmują poważne problemy psychiczne (depresja, PTSD, lęki), fizyczne dolegliwości (bóle, choroby psychosomatyczne, np. Bóle głowy, problemy trawienne i układu rozrodczego, zaburzenia snu, odżywiania), trudności w funkcjonowaniu społecznym (izolacja, problemy w relacjach) i ekonomiczne (brak niezależności), a także zmiany w postrzeganiu siebie i świata, co prowadzi do obniżonej samooceny, poczucia bezradności i wstydu. 

Osoba pokrzywdzona często uruchamia mechanizm przetrwania, jakim jest tzw. syndrom sztokholmski.

Jest to zjawisko psychologiczne, w którym osoba pokrzywdzona rozwija pozytywne uczucia (sympatię, lojalność, przywiązanie) wobec swojego oprawcy. Ten nieświadomy mechanizm obronny pomaga przetrwać silny stres i zagrożenie. Objawia się poprzez usprawiedliwianie sprawcy, tłumaczenie jego zachowań, bronienie go, odczuwanie do niego empatii, współczucia i emocji. Pojawić się może niechęć i wrogość do osób, które próbują pomóc. Osoba pokrzywdzona odmawia opuszczenia sprawcy i staje po jego stronie.

Zobacz także: Cykl przemocy, czyli dlaczego ofiara „nie odchodzi”

Procedura zgłoszenia przemocy domowej

Procedura oskarżenia o przemoc domową w Polsce zaczyna się od zgłoszenia na policję lub do pomocy społecznej (inicjuje to procedurę Niebieskiej Karty), co prowadzi do postępowania przygotowawczego, w którym organy ścigania gromadzą dowody (obdukcje, zdjęcia, świadkowie, nagrania). Jeśli dowody są wystarczające, prokuratura kieruje akt oskarżenia do sądu, rozpoczynając proces sądowy, w którym zapada wyrok.

Po akcie oskarżenia przez prokuratora pokrzywdzona osoba może wystąpić jako oskarżyciel posiłkowy (do rozpoczęcia przewodu sądowego) i zyskuje prawo do składania wniosków, zadawania pytań oraz apelacji. Możliwe jest ustanowienie pełnomocnika z urzędu.

Sprawca ma prawdo do obrony, a jego obrona jest rozpatrywana w procesie.

Rodzaje przemocy wobec dzieci

Przemoc wobec dzieci obejmuje formy przemocy fizycznej, psychicznej, seksualnej i zaniedbania.

Zaniedbanie dzieci jest definiowane jako efekt celowy lub niezamierzony i wiążę się z zagrożeniem warunków prawidłowego rozwoju psychicznego i fizycznego oraz społecznego. Polega na braku stworzenia odpowiednich warunków rozwojowych dla dziecka. Zignorowanie potrzeb emocjonalnych, zdrowotnych, edukacyjnych, żywieniowych lub bezpieczeństwa. Zaniedbanie może być wyborem lub wystąpić ze względu na sytuację życiową i materialną rodziny. Jest zaniechaniem czynności, która powinna wystąpić.

Przemoc dorosłych może wyrządzić dziecku poważne szkody fizyczne, emocjonalne i poznawcze. Efektem przemocy, jakiej ulega dziecko w swoim rodzinnym domu, są trudności w nawiązywaniu późniejszych związków oraz zablokowanie rozwoju właściwych dla wieku zdolności i umiejętności. We wczesnym etapie rozwoju u dziecka może zostać zahamowany rozwój poznawczy. Dziecko może mieć problemy z nauką ze względu na ciągły stres. U takiego dziecka zniekształceniu ulega model rodziny. Sytuację panującą w domu dziecko przenosi po pewnym czasie na środowisko rówieśnicze, a potem na założoną przez siebie rodzinę.

Skutkami przemocy są u dziecka zaburzenia fizyczne i psychiczne, takie jak: lęk, PTSD, zaburzenia łaknienia, snu i nastroju, zaburzenia psychosomatyczne, nadmierne posłuszeństwo, zamknięcie w sobie, agresywne zachowanie, izolacja od otoczenia, różne problemy w relacjach interpersonalnych niepokój, obgryzanie paznokci, drżenie, jąkanie, problemy w szkole, a nawet myśli samobójcze. Skutki te oczywiście mogą być przenoszone w dorosłe życie.

Rodzaje przemocy rówieśniczej

Przemoc rówieśnicza ma wiele form, głównie fizyczną (bicie, popychanie), werbalną (wyzywanie, plotkowanie), psychologiczną/relacyjną (wykluczanie z grupy, ignorowanie, manipulowanie) oraz cyberprzemoc (nękanie online, hejt, rozsyłanie kompromitujących treści).

Przemoc rówieśnicza jest częstym zjawiskiem, które występuje w szkole. Obejmuje różne rodzaje przemocy:

• Wyśmiewanie, wyzywanie, plotowanie, szantażowanie, grożenie, ośmieszanie, izolowanie od grupy, wykluczanie z zabawy, celowe ignorowanie, nękanie przez internet, wysyłanie obraźliwych wiadomości, publikowanie kompromitujących zdjęć/ filmów, kradzież tożsamości online (cyberstalking).
• Przemoc materialna (kradzieże, wymuszenia pieniędzy i innej własności, niszczenie mienia).
• Przemoc seksualna (dotykanie, komentarze o podtekście seksualnym, rozpowszechnianie płotem o charakterze seksualnym).

Rola nauczyciela i rówieśników będących świadkami przemocy szkolnej

Nauczyciel pełni ważną funkcję w środowisku szkolnym, która polegać powinna na zapobieganiu przemocy oraz interwencji w przypadku przemocy.

Rola ta obejmuje:

• zapobieganie poprzez budowanie pozytywnej kultury szkolnej opartej na szacunku i empatii
• interwencję w sytuacjach kryzysowych, która polega na natychmiastowym przerwaniu aktu przemocy, wsparciu osoby pokrzywdzonej, rozmowę ze sprawcą (z naciskiem na zmianę zachowania), ustaleniu zasad i powiadomieniu odpowiednich osób/służb, tworząc bezpieczne środowisko.

Rola rówieśników w reagowaniu na przemoc często może okazać się kluczowym aspektem. Reakcja na przemoc ujawnia, że zachowanie oprawcy jest nieakceptowalne i wspiera osobę pokrzywdzoną. Prawidłowa interwencja (wyrażenie oburzenia, wsparcie, wezwanie pomocy) daje osobie pokrzywdzonej poczucie, że nie jest sama i może szukać pomocy, a sprawcy sygnał, że jego zachowanie ma konsekwencje, zmuszając go do przemyślenia swojej postawy. 

Jak rozpoznać, że ktoś doświadcza przemocy?

Osoba doświadczająca przemocy często wykazuje objawy psychiczne (lęk, depresja, niska samoocena, poczucie winy, izolacja, drażliwość), fizyczne (bóle głowy, brzucha, problemy ze snem, wyczerpanie), a także zmiany w zachowaniu, takie jak wycofanie, unikanie kontaktów, utrata zainteresowań czy ciągłe przepraszanie.

Należy zwracać uwagę na nagłe zmiany, poczucie przytłoczenia i strachu, fizyczne ślady na ciele lub sygnały, że dana osoba może być przez kogoś kontrolowana. U osoby dorosłej zaobserwować można nadmierne tłumaczenie sprawcy czy unikanie kontaktu z bliskimi. U dziecka charakterystyczne może okazać się: spadek wyników w nauce, niskie poczucie własnej wartości, izolacje społeczna, lęk czy agresja.

Reagowanie na przemoc – co można zrobić?

Będąc świadkiem przemocy, kluczowe jest podjęcie interwencji, wezwanie pomocy oraz zapewnienie bezpieczeństwo, wspierając osobę krzywdzoną,

Warto zgłosić sytuację do Ośrodka Pomocy Społecznej (OPS) lub innych instytucji i szukać profesjonalnego wsparcia (psycholog[1] , psychoterapeuta). 

W przypadku zgłoszenia przemocy w rodzinie działania obejmują interwencję służb (policja, prokuratura, OPS, sąd rodzinny) w celu zabezpieczenia dowodów, ochrony ofiary, założenia Niebieskiej Karty, a następnie udzielenie pomocy psychologicznej, prawnej i socjalnej (np. terapia, schronienie), mając na celu pociągnięcie sprawcy do odpowiedzialności i zapewnienie bezpieczeństwa pokrzywdzonym. 

Policja/ numer alarmowy: 112/997

Niebieska Linia: 800 120 002 / niebieskalinia@niebieskania.info

Całodobowy telefon zaufania dla osób dorosłych: 116 123

Telefon Zaufania dla Dzieci i Młodzieży (bezpłatny): 116 111

Policyjny Telefon Zaufania w sytuacji przemocy w rodzinie (informacje o Niebieskiej Karcie, czynni w dni robocze): 800 120 226

Telefon Zaufania dla Kobiet doświadczających przemocy: 800 107 777

Formy przemocy – podsumowanie

Form przemocy jest wiele, każda z nich jest krzywdząca. Jeśli doświadczasz przemocy, szukaj wsparcia i pomocy, nikt nie powinien być sam w obliczu krzywdy.  Przy bezpośrednim zagrożeniu wezwij pomoc (numer alarmowy, policja).

Jeśli doświadczasz przemocy, skontaktuj się ze specjalistami „Niebieska Linia" (800 120 002), OPS, Ośrodek Interwencji Kryzysowej).  Szukaj wsparcia u terapeutów, psychologów, w grupach wsparcia.