Depresja atypowa – przyczyny, objawy i leczenie

Depresja atypowa – co to jest?

W odróżnieniu od klasycznej depresji może obejmować wahania nastroju, reaktywność nastroju (przejściową poprawę samopoczucia w odpowiedzi na pozytywne sytuacje), zwiększenie apetytu i przyrost masy ciała, a także nadmierną senność. Klasyczna depresja charakteryzuje się bardziej stałym uczuciem smutku, utratą zainteresowań, obniżoną energią i nierzadko zmniejszeniem apetytu czy bezsennością. Objawy depresji atypowej bywają bardziej przewlekłe i mniej intensywne, co może utrudniać ich rozpoznanie.

Klasyczna depresja zwykle ma wyraźne epizody trwające co najmniej dwa tygodnie, a dystymia to mniej intensywna, przewlekła forma zaburzeń nastroju. Osoby z depresją atypową mogą być bardziej wrażliwe na odrzucenie i reagować silniej na sytuacje społeczne – choć nie jest to cecha wyłącznie tej diagnozy. Mogą również doświadczać trudności w utrzymywaniu relacji społecznych, co jednak nie musi występować u każdej osoby. W klasyfikacji ICD-11 depresja atypowa może być ujmowana jako podtyp depresji, ze specyficznymi objawami, takimi jak wahania nastroju, nadmierna senność czy zwiększony apetyt. Takie ujęcie pozwala dokładniej określić przebieg objawów i dobrać indywidualne strategie leczenia.

Dowiedz się więcej: Depresja – przyczyny, najczęstsze objawy, sposoby leczenia

Depresja atypowa – przyczyny i czynniki ryzyka

Depresja wiąże się z wieloma procesami biologicznymi, a neuroprzekaźniki odgrywają w niej ważną – choć nie jedyną – rolę. Dawniej uważano, że depresja wynika głównie z niedoboru serotoniny, jednak współcześnie podkreśla się złożoność mechanizmów neurobiologicznych. Neuroprzekaźniki – serotonina, dopamina i noradrenalina – pozostają kluczowe w regulacji nastroju. Dysregulacja serotoniny może wpływać na nastrój i emocje, niedobór dopaminy może wiązać się z obniżoną energią i apatią, a zaburzenia noradrenaliny – z wahaniami emocjonalnymi.

Występowanie depresji w rodzinie może wskazywać na zwiększone ryzyko jej pojawienia się, choć nie przesądza o jej rozwoju. Dysregulacja osi podwzgórze-przysadka-nadnercza (HPA) może prowadzić do podwyższonego poziomu kortyzolu, co bywa kojarzone z przewlekłym stresem i depresją.

Zaburzenia rytmów dobowych oraz snu i czuwania również wpływają na funkcjonowanie emocjonalne. Współcześnie tempo życia i stresujące doświadczenia – takie jak utrata bliskiej osoby, pracy, rozwód, rozstanie, przeprowadzka czy doświadczenia traumatyczne – mogą zwiększać ryzyko różnych form depresji, w tym depresji atypowej. Ryzyko to może być wyższe u osób o bardziej lękowym stylu funkcjonowania czy u osób, które mają trudności w korzystaniu z zasobów emocjonalnych i cielesnych w sytuacjach stresowych.

U części osób o wysokiej wrażliwości przetwarzanie stresu może być szczególnie intensywne, co również może zwiększać podatność na obniżony nastrój.

Depresja atypowa – objawy charakterystyczne

Jak nie pominąć objawów depresji atypowej, która nie jest tak dobrze znana, jak forma klasyczna? Osoby z depresją atypową mogą doświadczać przejściowej poprawy nastroju w odpowiedzi na pozytywne bodźce, co odróżnia ją od klasycznej depresji. Często pojawia się zwiększony apetyt i tendencja do przybierania na wadze, podczas gdy w klasycznej depresji może dominować spadek apetytu.

W depresji atypowej może występować nadmierna senność lub zwiększona potrzeba snu, która zaburza codzienne funkcjonowanie, niekiedy utrudniając podejmowanie obowiązków czy relacji. Zwiększona wrażliwość na krytykę czy odrzucenie, trudności z koncentracją oraz problematyczne procesy decyzyjne również mogą się pojawiać.

U części osób mogą występować dolegliwości psychosomatyczne, takie jak bóle głowy czy poczucie zmęczenia bez jednoznacznej przyczyny medycznej. Warto pamiętać, że objawy te mogą nasilać się pod wpływem stresu lub zmiany otoczenia.

Sprawdź także: Jakie są rodzaje depresji?

Depresja atypowa a inne zaburzenia nastroju

Depresja atypowa może współwystępować z innymi zaburzeniami nastroju. Osoby z chorobą afektywną dwubiegunową mogą doświadczać epizodów o cechach depresji atypowej. Dystymia, choć również przewlekła, zazwyczaj nie obejmuje reaktywności nastroju czy zwiększonego apetytu. Zaburzenia lękowe często współwystępują z depresją atypową, jednak dominują w nich objawy lękowe. W zaburzeniu osobowości typu borderline wahania nastroju mogą częściowo przypominać objawy depresji atypowej, lecz występują także inne charakterystyczne elementy, takie jak impulsywność czy trudności w zakresie tożsamości. Współwystępowanie zaburzeń może komplikować obraz kliniczny i wymagać bardziej złożonej diagnostyki.

Depresja atypowa – diagnoza i testy diagnostyczne

Diagnoza depresji należy do lekarza psychiatry, który ocenia objawy, ich nasilenie, przebieg oraz wpływ na codzienne życie pacjenta. Trafna diagnoza jest kluczowa dla wdrożenia skutecznego leczenia, które może obejmować psychoterapię, farmakoterapię lub inne formy wsparcia. Pomocne w procesie diagnostycznym mogą być narzędzia przesiewowe, takie jak Kwestionariusz Depresji Becka, PHQ-9 czy HADS. Są one jednak wyłącznie elementem orientacyjnym i nie zastępują pełnego badania psychiatrycznego. W diagnostyce bierze się pod uwagę charakterystyczne cechy atypowe, takie jak: reaktywność nastroju, zwiększony apetyt lub przyrost masy ciała, hipersomnia, uczucie ciężkości kończyn oraz nadmierna wrażliwość na odrzucenie.

Depresja atypowa – leczenie

Leczenie depresji  atypowej wymaga kompleksowego podejścia uwzględniającego różnorodność objawów i potrzeby pacjenta. Najczęściej stosowane leki przeciwdepresyjne to SSRI oraz SNRI, które regulują neuroprzekaźniki związane z nastrojem. W niektórych przypadkach skuteczne mogą być również inhibitory MAO, klasycznie stosowane w depresji atypowej. W przypadku objawów manii lub hipomanii stosuje się stabilizatory nastroju, takie jak lit czy lamotrygina.

Psychoterapia w depresji atypowej

Psychoterapia odgrywa kluczową rolę i obejmuje m.in. terapię poznawczo-behawioralną (CBT), terapię schematów czy terapię interpersonalną (IPT). Praca z psychoterapeutą nad regulacją emocji, budowaniem poczucia bezpieczeństwa i strategią radzenia sobie ze stresem stanowi istotną część procesu zdrowienia.

Wsparcie społeczne – zarówno ze strony bliskich, jak i grup wsparcia – może znacząco pomóc w utrzymaniu motywacji do leczenia oraz radzeniu sobie z objawami.

Psychoedukacja prowadzona przez psychologa zwiększa zrozumienie zaburzenia i ułatwia adekwatne reagowanie na potrzeby osoby chorującej. Uważność, techniki relaksacyjne i praca z ciałem mogą stanowić wartościowe uzupełnienie terapii.

Poznaj: 6 sposobów na depresję – wspomóż swoją walkę z depresją

Rokowanie i życie z depresją atypową

Rokowanie w depresji atypowej jest zróżnicowane. Przebieg choroby może obejmować nawroty i okresy remisji. U niektórych osób stresujące wydarzenia czy zmiany życiowe mogą wpływać na nasilenie objawów. Wsparcie specjalistyczne, aktywność fizyczna, praca z ciałem, uważność, dbanie o rytm dobowy i inne indywidualnie dobrane strategie mogą sprzyjać poprawie funkcjonowania i jakości życia. Mindfulness i medytacja mogą wspierać regulację stresu.

Depresja atypowa – podsumowanie

Wczesne rozpoznanie depresji atypowej i wdrożenie odpowiedniego leczenia są kluczowe dla poprawy dobrostanu. Skuteczne leczenie może obejmować farmakoterapię, psychoterapię oraz wsparcie psychospołeczne. Jeśli zauważasz u siebie objawy sugerujące depresję atypową, warto skonsultować się z lekarzem lub specjalistą zdrowia psychicznego. Wczesna interwencja może pozytywnie wpłynąć na funkcjonowanie i jakość życia.