Przewlekłe zapalenie sromu

Zobacz też: Infekcje intymne u kobiet – jakie są objawy i jak można je leczyć?

Przewlekłe zapalenie sromu – co to właściwie znaczy?

Zapalenie sromu (vulvitis) oznacza stan zapalny skóry i śluzówki zewnętrznej części żeńskich narządów płciowych. W formie ostrej pojawia się szybko: dzień lub kilka dni po ekspozycji na czynnik wywołujący, daje intensywne objawy i po zastosowaniu leczenia zwykle ustępuje.

O przewlekłym zapaleniu sromu mówimy, gdy dolegliwości utrzymują się długo – tygodniami lub miesiącami. Objawy bywają zmienne: raz nasilają się, raz słabną, ale nigdy nie znikają całkowicie. Niekiedy pacjentka ma wrażenie, że jedna infekcja kończy się, a natychmiast zaczyna następna.

Przewlekłość oznacza więc nie tyle nasilenie objawów, a utrzymywanie się stanu zapalnego z powodu niecałkowicie rozpoznanej lub niewyleczonej przyczyny.

Skąd bierze się przewlekłe zapalenie sromu?

Przyczyn może być kilka i często wzajemnie się one nakładają. U jednej kobiety dominują infekcje, u innej – przewlekła choroba skóry (dermatoza), u jeszcze innej – zaburzenia hormonalne lub drażniące i alergiczne czynniki zewnętrzne. Często nakładają się także czynniki psychiczne: przewlekły stres, napięcie, lęk przed kontaktem intymnym, które mogą nasilać objawy i utrudniać ich ustąpienie.

Do przewlekłego zapalenia sromu predysponują m.in.:

1. Niewłaściwe lub niedokończone leczenie ostrych epizodów infekcji intymnych. Leczenie „na własną rękę” ,czy zbyt krótko stosowane leki sprzyjają temu, że część drobnoustrojów przetrwa w formie „uśpionej”. W sprzyjających warunkach problem wraca.
2. Nawracające infekcje grzybicze i bakteryjne. Grzyby z rodzaju Candida, bakteryjne zakażenia pochwy czy infekcje mieszane mogą powracać, jeśli nie usunie się wszystkich czynników sprzyjających – na przykład źle kontrolowanej cukrzycy, otyłości, częstych nieuzasadnionych antybiotykoterapii (zwłaszcza szerokospektralnych)
3. Drażniące kosmetyki i błędy higieniczne, noszenie syntetycznej bielizny, stosowanie drażniących, sztucznych w składzie detergentów, chusteczek czy pachnących wkładek może zniszczyć naturalną barierę ochronną skóry i wywołać kontaktowe zapalenie sromu. Jeśli takie produkty są używane codziennie, stan zapalny trwa w zasadzie bez przerwy.
4. Przewlekłe Choroby skóry. Liszaj twardzinowy, liszaj prosty przewlekły, atopowe zapalenie skóry potrafią latami dawać objawy w obrębie sromu: podrażnienie, świąd, zmiany skórne, ból i stan zapalny. W takich przypadkach sama terapia przeciwgrzybicza nie może pomóc, bo nie jest skierowana w prawdziwą przyczynę.
5. Zmiany hormonalne. U kobiet w okresie okołomenopauzalnym niedobór estrogenów powoduje ścieńczenie i wysuszenie śluzówki. Skóra łatwo pęka, jest wrażliwa na urazy i podrażnienia, słabiej się regeneruje i ma niższą odporność. Wówczas mówimy często o zanikowym zapaleniu sromu i pochwy.

Objawy przewlekłego zapalenia sromu

Najbardziej dokuczliwe są zwykle dwa objawy: świąd i pieczenie. Mogą być stałe lub pojawiać się falami, nasilać się wieczorem, w czasie miesiączki, po stosunku czy po założeniu obcisłej bielizny. Do tego często dochodzą: uczucie suchości i napięcia skóry, ból przy oddawaniu moczu, pieczenie podczas współżycia, zaczerwienienie lub obrzęk warg sromowych, drobne pęknięcia, nadżerki i strupki oraz zmiany koloru skóry – białe plamy, zgrubienia, miejsca przypominające blizny.

U części kobiet nie pojawiają się typowe upławy z pochwy, więc objawy mogą wydawać się mniej groźne i bywać przez lata bagatelizowane. Niestety przewlekłe drapanie i podrażnianie skóry tylko napędza błędne koło zapalenia.

Zobacz także: Żółte upławy: przyczyny, leczenie i co oznaczają

Diagnostyka – rola ginekologa, badań krwi i innych specjalistów

Specjalistą pierwszego wyboru  jest ginekolog. Podczas wizyty lekarz zbiera szczegółowy wywiad: pyta o czas trwania dolegliwości, możliwe czynniki wyzwalające, dotychczasowe leczenie, choroby przewlekłe, przyjmowane leki. Następnie wykonuje badanie ginekologiczne, oceniając zarówno srom, jak i pochwę.

W zależności od sytuacji ginekolog może pobrać wymaz z pochwy i sromu do badania mikrobiologicznego. Pozwala ono ocenić, czy rzeczywiście mamy do czynienia z infekcją grzybiczą, bakteryjną czy mieszaną, a także dobrać odpowiedni lek. Często zlecane są również badania krwi – na przykład oznaczenie poziomu glukozy i hemoglobiny glikowanej (w kierunku cukrzycy), morfologia krwi obwodowej, parametry zapalne, czasem badania hormonalne. Badanie moczu bywa pomocne, gdy dołączają się objawy ze strony układu moczowego i istnieje podejrzenie o zapaleniu.

Jeżeli wygląd skóry budzi podejrzenie choroby dermatologicznej, ginekolog zwykle kieruje pacjentkę na konsultację do dermatologa. Ten, oprócz badania skóry, może zlecić dermoskopię czy biopsję, aby postawić jednoznaczną diagnozę. Dopiero wtedy można zdecydować o odpowiedniej terapii miejscowej, na przykład sterydowej.

Zobacz także: Grzybica pochwy (kandydoza pochwy)

W przewlekłych dolegliwościach nie można też pomijać wpływu psychiki. Długotrwały ból, wstyd, unikanie współżycia i napięcie w związku często prowadzą do obniżenia nastroju, a nawet objawów lękowych. W takich sytuacjach bardzo pomocne bywa wsparcie psychologa lub psychoterapeuty, który pomaga sobie poradzić z emocjonalną stroną choroby.

Zobacz także: Pakiet badań na infekcje intymne

Jak leczy się przewlekłe zapalenie sromu?

Leczenie jest zawsze indywidualne, bo inne podejście będzie właściwe przy nawracającej grzybicy, inne przy liszaju twardzinowym, a jeszcze inne przy zanikowym zapaleniu w okresie menopauzy. Zwykle łączy się jednak kilka elementów.

Po pierwsze, terapia przyczynowa oparta na wynikach badań. Mogą to być leki przeciwgrzybicze, antybiotyki miejscowe lub doustne, preparaty działające na konkretne dermatozy czy miejscowe estrogeny. Czasem potrzebne są dłuższe schematy leczenia, na przykład w nawracających zakażeniach grzybiczych.

Po drugie, leczenie chorób współistniejących. Uregulowanie glikemii w cukrzycy, redukcja masy ciała / leczenie otyłości, zwiększają szanse na trwałą poprawę.

Po trzecie, leczenie objawowe: łagodzenie świądu, pieczenia i bólu za pomocą odpowiednio dobranych kremów, emolientów, środków wspierających regenerację skóry. Ma to ogromne znaczenie, bo mniejszy świąd oznacza mniej drapania, a więc przerwanie błędnego koła podrażnień.

Po czwarte, włączenie wsparcia psychologicznego, jeżeli przewlekłe dolegliwości znacząco wpływają na życie intymne i ogólny dobrostan. Praca z psychologiem nie zastępuje leczenia medycznego, ale pozwala lepiej radzić sobie z chorobą, co pośrednio poprawia rokowanie.

Zobacz także: Infekcje dróg rodnych – przyczyny, objawy, diagnostyka i leczenie

Co możesz zrobić sama, aby zmniejszyć objawy?

Oprócz leczenia zaleconego przez lekarza ważna jest codzienna profilaktyka i właściwa higiena. Dobre nawyki mogą istotnie zmniejszyć zarówno nasilenie, jak i częstość nawrotów:

• stosowanie delikatnych, bezzapachowych środków do mycia okolic intymnych, bez dodatkowych irygacji pochwy,
• wybieranie przewiewnej, bawełnianej/naturalnej (niewykonanej z syntetycznego materiału) bielizny i unikanie długiego noszenia bardzo obcisłych ubrań/bielizny,
• szybka zmiana mokrego stroju po treningu czy basenie,
• dbanie o zdrowy tryb życia – sen, ruch i zbilansowaną dietę, co sprzyja lepszej odporności.

Warto też unikać eksperymentów z domowymi „kuracjami” octem, sodą, silnymi środkami odkażającymi czy przypadkowymi maściami. Mogą one przynieść chwilową ulgę, ale częściej dodatkowo podrażniają srom i wydłużają proces zdrowienia.

Kiedy pilnie zgłosić się do lekarza?

Nie każda dolegliwość wymaga pilnej konsultacji, ale są sytuacje, w których wizyta u specjalisty powinna odbyć się jak najszybciej:

• gdy objawy utrzymują się dłużej niż dwa–trzy tygodnie, mimo stosowania preparatów dostępnych bez recepty,
• gdy świąd i ból są tak nasilone, że uniemożliwiają spokojny sen, pracę lub normalne funkcjonowanie,
• gdy pojawiają się rozległe nadżerki, krwawienia z okolicy sromu, wyczuwalne guzki lub owrzodzenia,
• gdy masz cukrzycę, chorobę autoimmunologiczną lub przyjmujesz leki obniżające odporność.

Wczesna diagnostyka jest ważna nie tylko z powodu dyskomfortu. Część przewlekłych dermatoz sromu w skrajnych przypadkach może wiązać się ze zwiększonym ryzykiem późniejszych powikłań. Dobrze dobrane leczenie pod kontrolą ginekologa lub dermatologa pozwala to ryzyko minimalizować.

Życie z przewlekłym zapaleniem sromu – kilka słów na koniec

Przewlekłe zapalenie sromu bywa chorobą wstydliwą, o której trudno mówić nawet najbliższym. Tymczasem im dłużej problem jest zamiatany pod dywan, tym większe spustoszenie sieje w jakości życia, relacjach, poczuciu własnej wartości. Warto pamiętać, że nie jesteś z tym sama – wiele kobiet mierzy się z podobnymi objawami, a nowoczesna ginekologia i dermatologia dysponują naprawdę szerokim wachlarzem metod leczenia.

Najważniejszy krok to przełamanie oporu przed wizytą u lekarza. Dobrze przeprowadzony wywiad, badanie fizykalne, odpowiednio dobrane badania oraz – w razie potrzeby – konsultacja z dermatologiem czy psychologiem pozwalają spojrzeć na problem całościowo. Dzięki temu leczenie może być nie tylko skuteczniejsze, ale również lepiej dopasowane do Twojej sytuacji życiowej.