Menopauza- czym jest i kiedy warto zasięgnąć pomocy specjalisty?

Menopauza – co to jest i jaka jest różnica między menopauzą a klimakterium?

Menopauza to moment przejścia organizmu w stan bezpłodności. Jest procesem naturalnym, więc warto jak najwięcej wiedzieć na ten temat, by przygotować się na nadchodzące zmiany.

W praktyce medycznej menopauza oznacza ostatnią miesiączkę w życiu kobiety, którą rozpoznaje się dopiero z perspektywy czasu, po 12 kolejnych miesiącach bez krwawienia miesiączkowego. Jest to moment graniczny, wynikający z trwałego wygaszenia czynności hormonalnej jajników i spadku poziomu estrogenów.

Często pojęcie menopauzy bywa mylone z terminem klimakterium, który odnosi się do całego, wieloletniego okresu zmian zachodzących w organizmie kobiety. Klimakterium obejmuje czas przed menopauzą (perimenopauzę), sam moment menopauzy oraz okres po niej (postmenopauzę). To właśnie w trakcie klimakterium mogą pojawiać się różnorodne objawy, takie jak zaburzenia cyklu, uderzenia gorąca, zmiany nastroju, problemy ze snem czy wahania masy ciała. Świadome rozróżnienie tych pojęć pomaga lepiej zrozumieć sygnały wysyłane przez organizm i właściwie przygotować się na ten etap życia.

Menopauza – w jakim wieku się zaczyna i ile trwa?

Kobiety zaczynają doświadczać klimakterium zazwyczaj między 45 a 55 rokiem życia, średnio jest to 50 rok życia. Czas trwania przejścia od płodności do zatrzymania cyklu reprodukcyjnego jest podzielony na kilka etapów, związanych ze zmianami hormonalnymi.

Warto jednak podkreślić, że moment, w którym pojawia się menopauza, nie jest jednakowy u wszystkich kobiet i może ulegać przesunięciom. Wpływ na to mają m.in. predyspozycje genetyczne, przewlekły stres, palenie tytoniu, masa ciała, ogólny stan zdrowia czy przebyte zabiegi ginekologiczne. Z tego powodu pytania o menopauzę – wiek jej wystąpienia należy traktować orientacyjnie, a nie jako sztywną regułę.

Przejście to rozciąga się w czasie i obejmuje kolejne fazy o różnej długości. Perimenopauza jest etapem najbardziej zmiennym. U części kobiet trwa zaledwie kilka lat, u innych może się wydłużyć nawet do około 8-10 lat, stopniowo prowadząc do wygaszenia czynności hormonalnej jajników.

Po zakończeniu miesiączkowania (menopauza) następuje postmenopauza, czyli stabilniejsza faza, w której gospodarka hormonalna osiąga nowy poziom równowagi. Etap ten nie ma określonej daty końcowej i stanowi naturalny okres dojrzałości hormonalnej organizmu.

Należy również pamiętać, że nie u każdej kobiety proces ten przebiega w typowym przedziale czasowym. Jeśli wygaszenie funkcji jajników następuje przed 40 rokiem życia, mówimy o menopauzie przedwczesnej, która wymaga indywidualnej diagnostyki i kontroli lekarza ginekologa[1] , a czasem endokrynologa.

Jak zaczyna się menopauza? Pierwsze objawy i sygnały

Na skutek zachodzących w organizmie zmian, czyli zmniejszania się ilości estrogenu, rozpoczyna się szereg przemian, które objawiają się m.in.:

• uderzeniami gorąca,
• zmianami nastroju,
• zmianami w wyglądzie skóry,
• nieregularnymi miesiączkami,
• zwiększonym ryzykiem wystąpienia chorób kardiologicznych,
• zmniejszeniem gęstości kości, czyli rozwojem osteoporozy,
• dyskomfortem w trakcie współżycia,
• skłonnością do infekcji intymnych.

W rezultacie pojawiających się objawów ze strony ciała mogą nastąpić trudności ze snem, a brak odpowiedniej regeneracji sprzyja narastaniu kolejnych dolegliwości. Pojawia się rozdrażnienie, trudności z koncentracją i zapamiętywaniem, a także przewlekłe zmęczenie i odczuwalny brak energii w codziennym funkcjonowaniu.

Pierwsze sygnały menopauzy najczęściej występują w okresie perimenopauzy i początkowo dotyczą cyklu menstruacyjnego. Do typowych objawów należą:

• skracanie lub wydłużanie cyklu miesiączkowego,
• nieregularne krwawienia,
• zmiany intensywności miesiączek – od bardzo skąpych, po wyjątkowo obfite,
• przerwy w miesiączkowaniu trwające kilka tygodni lub miesięcy.

To właśnie zaburzenia cyklu są często pierwszą odpowiedzią na pytanie, jak zaczyna się menopauza.

Menopauza a ciąża – czy można zajść w ciążę w okresie okołomenopauzalnym?

Choć płodność w okresie okołomenopauzalnym stopniowo się obniża, ciąża nadal jest możliwa, ponieważ jajniki mogą jeszcze sporadycznie uwalniać komórki jajowe.

W fazie okołomenopauzalnej owulacje stają się coraz mniej regularne i trudniejsze do przewidzenia. Zdarza się, że przez kilka miesięcy nie występuje krwawienie, a mimo to dochodzi do owulacji, co stwarza realne ryzyko nieplanowanej ciąży. Warto również pamiętać, że objawy wczesnej ciąży mogą przypominać dolegliwości związane z menopauzą, takie jak zmęczenie, nudności, tkliwość piersi czy wahania nastroju. To z kolei sprawia, że rozpoznanie ciąży bywa opóźnione.

Z medycznego punktu widzenia ciąża po 40 roku życia wiąże się z większym ryzykiem powikłań, zarówno dla kobiety, jak i dla płodu. Częściej występują m.in. nadciśnienie ciążowe, cukrzyca ciążowa czy zaburzenia chromosomalne. Z tego względu każda podejrzewana lub planowana ciąża w tym wieku powinna być objęta szczególną opieką specjalisty.

Dopiero po potwierdzeniu menopauzy, czyli po upływie 12 miesięcy bez miesiączki, można uznać, że naturalne zajście w ciążę nie jest już możliwe. Do tego momentu zaleca się stosowanie skutecznej antykoncepcji, jeśli nie planuje się ciąży.

Zobacz też: Seksualność kobiet – co warto o niej wiedzieć?

Jak sprawdzić, czy to menopauza? Jakie badania warto wykonać?

By upewnić się, czy mamy do czynienia z klimakterium, należy ocenić objawy kliniczne w połączeniu z badaniami laboratoryjnymi. Podstawą jest konsultacja ginekologiczna, podczas której lekarz analizuje wiek pacjentki, charakter zaburzeń cyklu oraz zgłaszane dolegliwości.

Najczęściej wykonywane badania potwierdzające menopauzę obejmują oznaczenie hormonów:

• FSH (hormon folikulotropowy) – jego podwyższony poziom wskazuje na wygasanie czynności jajników.
• LH (hormon luteinizujący) – zwykle wzrasta równolegle z FSH.
• Estradiol – obniżone stężenie potwierdza spadek aktywności estrogenowej.

Uzupełniająco mogą być zlecone badania:

• TSH, aby wykluczyć choroby tarczycy o podobnych objawach.
• Lipidogram i glukoza ze względu na zmiany metaboliczne zachodzące w tym okresie.
• Densytometria, jeśli istnieje ryzyko utraty gęstości kości.

BOX OFERTOWY PAKIET BADAŃ HORMONALNYCH DLA KOBIET: https://www.luxmed.pl/sklep/pakiety/badania-uslugi/pakiet-badan-hormonalnych-dla-kobiet

Warto pamiętać, że pojedynczy wynik hormonalny nie zawsze jest rozstrzygający. Menopauzę rozpoznaje się przede wszystkim na podstawie obrazu klinicznego, a badania stanowią narzędzie pomocnicze w potwierdzeniu diagnozy i ocenie ogólnego stanu zdrowia.

Jak sobie pomóc w menopauzie? Farmakoterapia, wsparcie lekarzy i specjalistów

To zależy od indywidualnego doświadczania zmian. Jednak w okresie menopauzy kluczowe znaczenie ma świadome podejście do zdrowia i korzystanie z profesjonalnego wsparcia. Objawy mogą mieć różne nasilenie i charakter. Dlatego zawsze warto sięgnąć po pomoc specjalisty, w tym psychologa[2] , szczególnie gdy zmiany hormonalne wpływają na samopoczucie, relacje czy codzienne funkcjonowanie.

Aby dobrze przygotować się na ten etap i skutecznie sobie pomóc, warto działać przy pomocy specjalistów: lekarzy ginekologów, endokrynologów, psychiatrów, a także psychoterapeutów. Takie kompleksowe podejście pozwala nie tylko łagodzić objawy fizyczne, ale również zadbać o zdrowie psychiczne i jakość życia.

Jednym z możliwych rozwiązań jest farmakoterapia, którą zawsze dobiera się indywidualnie. W zależności od potrzeb może ona obejmować zarówno leczenie hormonalne, jak i metody niehormonalne.

W przypadku nasilonych dolegliwości lekarz może zaproponować hormonalną terapię zastępczą (HTZ), polegającą na uzupełnianiu niedoboru estrogenów, czasem w połączeniu z progesteronem. HTZ może skutecznie zmniejszać uderzenia gorąca, nocne poty, suchość pochwy oraz ograniczać ryzyko utraty masy kostnej. Terapia ta wymaga jednak dokładnej kwalifikacji i regularnej kontroli lekarskiej.

Alternatywą lub uzupełnieniem są leki i preparaty o działaniu objawowym, stosowane m.in. na zaburzenia snu, obniżony nastrój czy dolegliwości ze strony układu moczowo-płciowego. W tej grupie znajdują się także miejscowe preparaty estrogenowe w formie żeli, globulek lub kremów, które mogą poprawiać komfort intymny.

Coraz częściej stosuje się również terapie niehormonalne, w tym preparaty roślinne, suplementację dobraną przez specjalistę oraz wsparcie psychoterapeutyczne. Takie rozwiązania bywają rekomendowane kobietom, które nie mogą lub nie chcą stosować HTZ.

Dowiedz się więcej: Czym jest tzw. oziębłość seksualna, czyli zespół obniżonego popędu seksualnego (HSDD) i jak można ją leczyć?

Emocjonalne i psychologiczne aspekty menopauzy – jak zadbać o swoje samopoczucie?

Menopauzę można potraktować jako czas rozwoju, zmian i budowania nowej tożsamości. Ponownie mierzymy się z rewolucją, przez którą przechodzi nasze ciało. Udało się przetrwać to, co się działo z nami podczas dojrzewania, to tym bardziej uda się to teraz, gdy mamy większe doświadczenie życiowe.

Możemy pozwolić sobie na dystans, którego zupełnie nie miałyśmy, będąc nastolatkami. Teraz to zbieranie owoców tego, co przeżyłyśmy. Zastanów się, jak chciałabyś o siebie zadbać, na co masz ochotę, może to czas na nowe hobby, zrobienie czegoś, co do tej pory wydawało Ci się głupie lub „nie wypadało”.

Wiele kobiet na tym etapie życia mówi, że nie odczuwa już takiej presji ze strony otoczenia lub po prostu już się nią nie przejmuje. Dlatego zaczynają lepiej się bawić. W końcu wypoczywają podczas urlopu, ponieważ nie analizują nerwowo swojego wyglądu, czy będą się podobać, czy na brzuchu nie robi się jakaś „podejrzana fałdka”. Zaczynają funkcjonować w myśl zasady „nic nie muszę, wszystko mogę”. Stają się wobec siebie łagodniejsze, akceptujące, bardziej wyrozumiałe.

To także może być czas na ponowne zbliżenie się do partnera, ale już na innych zasadach, takich, które opierają się na tym, kim aktualnie jesteśmy i czego chcemy. A może nadszedł czas zbudowanie nowego związku? W tym miejscu należy pamiętać także o tym, że mężczyźni również przechodzą przekwitanie, zwane u nich andropauzą. Jest to temat nadal rzadziej poruszany niż menopauza, a tak samo wiąże się z różnymi zmianami na poziomie ciała i psychiki.

To może być również czas na odbudowanie życia towarzyskiego, podupadłego z powodu codziennych obowiązków. Twoja nowa wersja Ciebie zależy tylko od Ciebie!

Klimakterium – kiedy warto zgłosić się do specjalisty?

Jeżeli jednak czujesz, że nie potrafisz poradzić sobie z naturą reorganizującą funkcje Twojego ciała, śmiało szukaj pomocy. Bardzo istotne jest budowanie poczucia bezpieczeństwa, samoświadomości kim jesteś, jakie masz zasoby, jakie ograniczenia, na kogo możesz liczyć.

Konsultuj się z lekarzami, bo być może farmakoterapia bez problemu złagodzi objawy, z którymi nie musisz się męczyć (np. bezsenność czy uderzenia gorąca). Podobnie zadbaj o swoją psychikę. Odczuwasz przeciążenie, zmęczenie, nagle pojawiają się lęki, odbierające spokój i stabilność? Nie ma potrzeby, aby borykać się ze swoimi myślami i stanami psychicznymi w samotności. Udaj się do specjalisty – psychologa, psychoterapeuty lub psychoseksuologa. Gabinet jest doskonałym miejscem, by przyjrzeć się sobie w spokoju, bez oceniania, bez presji czasu i otoczenia. To czas na zrobienie podsumowań tego, co masz do dyspozycji i tworzenia planów na przyszłość.

Ile spotkań jest potrzebnych? Nie ma tu reguły, najważniejsze jest szczera rozmowa o swoich potrzebach z terapeutą. To pozwoli określać, na jakim etapie jesteś, czy już można zakończyć proces. Potraktuj zatem menopauzę jako bodziec do refleksji, że może warto poczynić zmiany będące dla Ciebie dobre. Pamiętaj, jeśli jesteśmy dobre dla siebie, otoczenie też na tym przy okazji korzysta.