Brodawki (kurzajki) – czym są i skąd się biorą?

Co to są kurzajki?

Kurzajki (brodawki wirusowe) to łagodne, zakaźne zmiany skóry lub błon śluzowych wywołane zakażeniem wirusem brodawczaka ludzkiego (HPV). Do zakażenia zwykle dochodzi, gdy wirus wnika do organizmu przez mikrouszkodzenia naskórka i po okresie inkubacji (wylęgania) prowadzi do powstania widocznej brodawki. 

Zobacz także: Zmiany skórne – rodzaje, przyczyny, leczenie

Rodzaje brodawek wirusowych i ich charakterystyczne objawy

Wyróżnia się kilka typów kurzajek, z których każdy charakteryzuje się odmiennym obrazem klinicznym i specyficznymi objawami.

Brodawki zwykłe

Najczęściej występują brodawki zwykłe. Są to szorstkie, twarde grudki o nierównej powierzchni, osiągające od kilku mm do ok. 1 cm średnicy. Mają zwykle barwę cielistą, szarawą lub lekko brunatną, a w ich obrębie często widoczne są drobne czarne punkciki, będące zakrzepłymi naczyniami krwionośnymi.

Kurzajki te lokalizują się głównie na dłoniach i palcach, rzadziej w innych lokalizacjach (np. na kolanach). Zazwyczaj nie powodują bólu, choć mogą stanowić problem estetyczny lub ulegać podrażnieniu.

Brodawki podeszwowe

Szczególną odmianą są brodawki stóp, zwane podeszwowymi. Jak sama nazwa wskazuje, kurzajki powstają na podeszwach stóp i ze względu na stały ucisk podczas chodzenia często wrastają w głąb skóry, co sprawia, że bywają bolesne. Ich powierzchnia jest zrogowaciała, a linie skórne w miejscu zmiany ulegają przerwaniu.

Brodawki mozaikowe

Inną postacią brodawek podeszwowych są brodawki mozaikowe, które przyjmują formę licznych, płaskich ognisk zlewających się w większe skupiska przypominające mozaikę. Zazwyczaj obejmują większą powierzchnię stopy, ale są mniej bolesne niż zmiany głęboko wrastające.

Brodawki płaskie

Brodawki płaskie są niewielkie, gładkie, lekko wypukłe i zwykle osiągają kilka milimetrów średnicy. Ich barwa jest cielista, żółtawa lub jasnobrązowa. Najczęściej występują licznie na twarzy, szyi oraz grzbietach rąk, szczególnie u dzieci i młodych dorosłych. Zdarza się, że układają się liniowo wzdłuż zadrapań (objaw Koebnera). Jest to wynikiem rozsiewu wirusa w obrębie uszkodzonej skóry.

Brodawki płciowe

Odrębną grupę stanowią brodawki płciowe, czyli kłykciny kończyste, wywoływane najczęściej przez HPV typu 6 i 11. Są to miękkie, wilgotne zmiany o nieregularnej powierzchni, niekiedy przypominające kalafior. Lokalizują się w okolicach narządów płciowych oraz odbytu i przenoszone są drogą kontaktów seksualnych. Cechują się dużą zakaźnością i tendencją do szybkiego rozrostu, dlatego wymagają konsultacji lekarskiej oraz odpowiedniego leczenia.

Brodawki nitkowate

Brodawki nitkowate stanowią szczególną postać brodawek zwykłych. Przybierają formę wydłużonych, cienkich wypustek wystających ponad powierzchnię skóry. Najczęściej pojawiają się na powiekach, szyi, w okolicach ust oraz uszu. Zwykle nie są bolesne, jednak ze względu na lokalizację mogą łatwo ulec podrażnieniu lub urazowi.

Zobacz film: Brodawki wirusowe – jak je usunąć? Instruktaż

Jakie mogą być przyczyny rozwoju kurzajek? Jak można się zarazić?

Kurzajki rozwijają się, gdy wirus brodawczaka ludzkiego wnika do skóry przez drobne uszkodzenia – otarcia, zadrapania czy pęknięcia naskórka – i zakaża komórki warstwy podstawnej. Zakażenie uruchamia miejscowy rozrost komórek i nadmierne rogowacenie oraz prowadzi do powstania charakterystycznej zmiany skórnej.

Do transmisji dochodzi najczęściej przez bezpośredni kontakt skóra–skóra lub skóra–błona śluzowa. W przypadku kłykcin kluczową rolę odgrywa droga seksualna.

Brodawki na stopach i dłoniach często wiążą się z pośrednim przeniesieniem wirusa w wilgotnym środowisku, takim jak baseny, prysznice, sauny czy publiczne szatnie.

Możliwa jest także autoinokulacja, czyli „przetransportowanie” wirusa na inne miejsce własnego ciała, np. wskutek drapania lub skubania zmiany.

Nie każdy kontakt z HPV kończy się pojawieniem kurzajki, ponieważ istotne znaczenie ma sprawność odporności komórkowej. Zmiany częściej obserwuje się u dzieci i nastolatków, a także u osób z obniżoną odpornością, np. po przeszczepach, w przebiegu zakażenia HIV czy podczas leczenia immunosupresyjnego.

Ryzyko zakażenia i utrzymywania się zmian zwiększają również czynniki osłabiające naturalne mechanizmy obronne skóry i proces gojenia, takie jak:

• palenie tytoniu – szczególnie w kontekście zakażeń HPV okolicy anogenitalnej,
• cukrzyca, zwłaszcza gdy dotyczy stóp i współistnieje z suchością skóry lub neuropatią.

Zobacz także: Usuwanie włókniaków – jak wygląda? Ile trwa?

Na czym polega diagnoza kurzajek?

Diagnoza kurzajek opiera się głównie na ocenie klinicznej. W większości przypadków sam wygląd zmian skórnych i wywiad z pacjentem wystarczają do postawienia diagnozy.

Badania, takie jak dermatoskopia czy biopsja, są potrzebne, gdy zmiana wygląda nietypowo lub istnieje podejrzenie innej choroby (np. nowotworu skóry).

Jak pozbyć się kurzajki? Domowe sposoby

Pierwszy sposób obejmuje stosowanie miejscowych preparatów keratolitycznych na bazie kwasu mlekowego i/lub salicylowego, dostępnych w aptece bez recepty. Przestrzeń dookoła brodawki należy zabezpieczyć (np. wazeliną, pastą cynkową lub kremem barierowym), aby ograniczyć podrażnienie zdrowych tkanek. Preparaty dostępne na rynku mogą podrażniać skórę. Dlatego istotne jest, aby nakładać je w niewielkiej ilości i wyłącznie na obszar objęty zmianą brodawkowatą.

Preparaty stosuje się zazwyczaj 1–2 razy dziennie przez kilka tygodni, w zależności od zaleceń i rodzaju zastosowanego środka.

Kolejnym sposobem jest stosowanie preparatów miejscowych na bazie 5-fluorouracylu.

Oprócz tego, możliwa jest także krioterapia miejscowa przy użyciu ciekłego azotu. Jednak tego typu postępowanie powinno być wdrożone głównie w razie nieskuteczności leczenia miejscowego lub przy licznych bądź opornych zmianach.

W przypadku brodawek płaskich często dochodzi do samoistnego ustąpienia zmian. Wtedy krioterapia nie jest metodą pierwszego wyboru z uwagi na ryzyko pozostawienia blizny. Dobrze natomiast sprawdzają się miejscowe preparaty kwasu retinowego.

Krioterapia jest stosowana ostrożnie również w przypadku brodawek zwykłych zlokalizowanych na wałach paznokciowych z uwagi na możliwość trwałego zaburzenia wzrostu paznokcia.

Wybór odpowiedniego postępowania terapeutycznego warto skonsultować z lekarzem lub farmaceutą.

Jak zapobiegać zarażeniu kurzajkami? Profilaktyka

Zapobieganie kurzajkom sprowadza się głównie do ograniczania kontaktu z wirusem HPV i dbania o barierę ochronną skóry. Przede wszystkim warto chronić skórę przed mikrourazami. Nawet drobne pęknięcia czy otarcia to dla wirusa „otwarte drzwi”. Regularne nawilżanie stóp i dłoni, szybkie zabezpieczanie skaleczeń i unikanie obgryzania paznokci czy skórek zmniejszają ryzyko zakażenia oraz rozsiewu zmian.

W miejscach publicznych, takich jak baseny, prysznice, sauny czy szatnie, najlepiej nie chodzić boso. Po powrocie warto dokładnie osuszyć stopy, zwłaszcza przestrzenie między palcami.

Należy unikać wspólnego używania ręczników, pilników, cążek czy maszynek do golenia. Jeśli kurzajka występuje na skórze, zmianę trzeba zakrywać plastrem i myć ręce po kontakcie z nią, żeby nie przenieść wirusa w inne miejsce. Nie można też rozdrapywać kurzajki.

Ważne jest też utrzymywanie prawidłowej odporności organizmu – zdrowa dieta, sen, aktywność fizyczna i ograniczenie palenia tytoniu mogą wspierać kontrolę zakażeń HPV.

W przypadku kłykcin okolic intymnych istotną rolę odgrywa bezpieczne zachowanie seksualne oraz szczepienie przeciw wybranym typom HPV, które chroni przed różnymi wariantami wirusa.

Kiedy i do jakiego lekarza należy się udać?

Atypowa lub niepokojąca zmiana o charakterze brodawki, a szczególnie ta w nietypowym miejscu, powinna być skonsultowana ze specjalistą. Szczególną uwagę powinno zwrócić się na kurzajki, które szybko się rozrastają i krwawią. Po zauważeniu zmian na skórze i błonie śluzowej zaleca się konsultację z lekarzem dermatologiem w celu określenia typu brodawki i ustalenia przebiegu terapii.

Treść została przygotowana zgodnie z zasadami Evidence-Based Medicine – medycyny opartej na faktach i wiarygodnych źródłach.

Treści, które tu znajdziesz, mają charakter wyłącznie informacyjno-edukacyjny i nie mogą zastąpić porady medycznej. Nie powinny też służyć do samodzielnego stawiania diagnozy. Jeśli masz pytania dotyczące swojego stanu zdrowia, skorzystaj z konsultacji lekarskiej. Zanim użyjesz jakiegokolwiek leku, zapoznaj się z treścią ulotki dołączonej do opakowania. Jeśli jesteś w ciąży, karmisz piersią, masz alergię na leki, chorujesz przewlekle lub stosujesz inne leki (stale lub okresowo), przed użyciem leku skonsultuj się z lekarzem lub farmaceutą.