Antybiotyki w leczeniu górnych dróg oddechowych

Zobacz także: Zatkany nos bez kataru – przyczyny i sposoby pozbycia się dolegliwości

Czy należy stosować antybiotyk na choroby górnych dróg oddechowych?

Infekcje górnych dróg oddechowych mogą mieć podłoże bakteryjne lub wirusowe, przy czym te drugie występują znacznie częściej. Przeziębienie, grypa, zapalenie gardła, jak i wiele epizodów zapalenia krtani to schorzenia powodowane przez wirusy, nie wymagają więc antybiotykoterapii. Antybiotyk nie zwalczy wirusa, nie skróci czasu choroby wywołanej wirusem ani nie obniży gorączki. Co więcej, jego nieuzasadnione zastosowanie może przynieść szkody: zaburzyć florę bakteryjną jelit, co z kolei może prowadzić m.in. do biegunki i innych dolegliwości, obniżyć odporność, wywołać działania niepożądane i prowadzić do narastania oporności bakterii na antybiotyki – czyli sprawić, że antybiotyki przestaną być skuteczne w walce z bakteriami.

Stosowanie antybiotyku ma sens tylko wtedy, gdy infekcja jest spowodowana bakterią, co w przypadku górnych dróg oddechowych jest rzadszym zjawiskiem. Takie infekcje to przede wszystkim angina paciorkowcowa, bakteryjne zapalenie zatok, zapalenie ucha środkowego lub niektóre zakażenia atypowe.

Zobacz także: Chrypka dłużej niż 3 tygodnie – kiedy trzeba się martwić?

Jakie objawy sugerują, że potrzebny jest antybiotyk na drogi oddechowe?

Typowe objawy infekcji bakteryjnej to przede wszystkim:

• wysoka gorączka (powyżej 38 st. C), często nagła i utrzymująca się;
• ropny, gęsty żółto-zielony wysięk (katar, plwocina), który utrzymuje się lub nasila- aczkolwiek nie można koloru wydzieliny bezpośrednio przypisać do etiologii;
• nalot na migdałkach;
• bolesne powiększenie węzłów chłonnych;
• intensywny ból zatok lub jednostronny, ropny katar;
• wyraźne pogorszenie samopoczucia po kilku dniach pozornej poprawy.

Infekcja wirusowa natomiast cechuje się łagodniejszym przebiegiem i zwykle niższą gorączką, katar jest wodnisty, a objawy stopniowo ustępują samoistnie po 3-5 dniach.

Oczywiście ostateczną diagnozę stawia lekarz na podstawie wywiadu i przeprowadzonego badania. Poza tym lekarz rodzinny , internista , albo laryngolog (o ile uzna to za zasadne) może wykonać dodatkowe testy – np. szybki test antygenowy na paciorkowca, tzw. Test Strep A (wykrywa anginę paciorkowcową).

Jaki antybiotyk na zapalenie górnych dróg oddechowych jest najskuteczniejszy? Znaczenie właściwego doboru

W medycynie, a szczególnie w antybiotykoterapii nie istnieje jeden lek zwalczający wszystkie możliwe choroby. Dobór preparatu zależy od wielu czynników: rodzaju bakterii, miejsca zakażenia, wieku pacjenta oraz ewentualnych alergii i chorób współistniejących.

Antybiotykoterapię można podzielić na celowaną i empiryczną. Jeśli chodzi o leczenie celowane, lekarz dobiera je na podstawie wyniku posiewu i antybiogramu. Jeśli sytuacja jest klinicznie jasna – objawy ewidentnie wskazują na konkretną jednostkę chorobową, wykonywanie posiewu i antybiogramu można pominąć i zastosować antybiotykoterapię empiryczną, zgodną z obowiązującymi wytycznymi.

Antybiotyki dzieli się na wąskospektralne i szerokospektralne. Wąskospektralne działają na niewielką grupę bakterii i są preferowane, gdy wiadomo jaka bakteria wywołała zakażenie, a szerokospektralne wybiera się, gdy etiologia choroby nie jest do końca jasna, lub mamy do czynienia z zakażeniem więcej niż jednym rodzajem bakterii.

Penicyliny i pochodne

Penicyliny to jedna z popularniejszych grup antybiotyków. Należy do niej m.in. amoksycylina,   Mechanizm działania tej grupy antybiotyków polega na hamowaniu budowy ściany komórkowej bakterii, co prowadzi do ich obumarcia. Część pacjentów może być uczulona na penicyliny, ale mimo to są one jedną z najbezpieczniejszych grup antybiotyków – często są stosowane również u dzieci i kobiet w ciąży.

Kiedy stosuje się antybiotyk 3-dniowy na górne drogi oddechowe?

Pojęcie ,,antybiotyk 3-dniowy” najczęściej odnosi się do makrolidów. Przykładowym lekiem z tej grupy jest azytromycyna. Makrolidy cechują się długim okresem półtrwania, co oznacza tyle, że wolniej znikają z organizmu. Dzięki tej właściwości można je stosować krótko, bo działają jeszcze przez jakiś czas po zakończeniu kuracji. Pacjenci często o nie pytają ze względu na wygodę stosowania – nie muszą pamiętać o przyjmowaniu leku przez dłuższy czas (jak w przypadku penicylin), a jedynie przez 3. Makrolidy stosuje się przede wszystkim przy alergii na penicyliny, w zakażeniach atypowych (wywoływanych np. przez Mycoplasma pneumoniae). Zwykle jednak nie są pierwszą opcją – jeśli istnieje taka możliwość, lekarz zaleci najpewniej lek tak zwanego I wyboru, określony w standardzie postępowania dla danej jednostki chorobowej. Takie postępowanie jest najbezpieczniejsze dla pacjenta i wiąże się z najwyższym prawdopodobieństwem skuteczności terapii.

Jaki antybiotyk na górne drogi oddechowe przepisuje się w konkretnych chorobach?

Mówiąc o bakteryjnych infekcjach górnych dróg oddechowych, najczęściej chodzi o anginę paciorkowcową i bakteryjne zapalenie zatok przynosowych. Należy pamiętać o tym, że ostateczną diagnozę stawia lekarz i to on podejmuje decyzję o włączeniu – lub nie – antybiotykoterapii.

Angina paciorkowcowa i zapalenie gardła

W przypadku infekcji gardła paciorkowcami z grupy A (czyli anginy paciorkowcowej) leczenie antybiotykiem jest konieczne. Antybiotyk skraca czas trwania objawów, ogranicza zakaźność, a przede wszystkim – zapobiega powikłaniom, takim jak ropień okołomigałkowy, zapalenie ucha środkowego i zatok i tym bardziej poważnym: gorączce reumatycznej i kłębuszkowemu zapaleniu nerek. Najważniejsze jest przyjmowanie antybiotyku przez cały czas zalecony przez lekarza – najczęściej 10 dni i nieodstawianie go samodzielnie, gdy objawy ustąpią. 

Bakteryjne zapalenie zatok przynosowych

Bakteryjne zapalenie zatok przynosowych rozpoznaje się, jeśli objawy (niedrożność nosa, ból twarzy lub głowy, szczególnie przy jej pochylaniu, ropny katar) utrzymują się ponad 10 dni i gdy występuje nawrót objawów po chwilowej poprawie. W przypadku chorych zatok najczęściej stosowanym antybiotykiem jest amoksycylina, w przypadku alergii na penicyliny – makrolidy lub alternatywnie – cefuroksym.

Antybiotyk na górne drogi oddechowe dla dzieci – co rodzic musi wiedzieć?

Układ odpornościowy dziecka jest w fazie kształtowania, co oznacza, że nie jest jeszcze tak odporny na infekcje, jak u dorosłego, przez co dzieci chorują częściej. Infekcje wirusowe w przedszkolach to norma – nie każde kichnięcie wiąże się z koniecznością podania antybiotyku. Zrozumiały jest fakt, że każdy rodzic martwi się o swoje dziecko, warto jednak aby zaufał lekarzowi i nie wymuszał antybiotyku ,,na wszelki wypadek”.

Forma podania leku a wiek dziecka

Maluchy często otrzymują lek w postaci zawiesiny, w takiej formie substancje lecznicze są łatwiejszej do połknięcia, natomiast starsze dzieci mogą przyjąć lek w formie tabletki. W wyjątkowych sytuacjach – takich jak ciężki stan dziecka, brak współpracy lub wymioty, lek można podać w formie zastrzyku. Ważne jest odmierzenie odpowiedniej dawki leku – najczęściej w przeliczeniu na kilogram masy ciała, a jeśli lek podaje się w formie zawiesiny, istotne jest, aby dawkować go za pomocą miarki dołączonej do opakowania, a nie domowej łyżeczki.

Antybiotyk 3 dniowy na górne drogi oddechowe u najmłodszych

Krótka, 3-dniowa antybiotykoterapia może wydawać się świetnym rozwiązaniem dla rodziców, szczególnie gdy mamy do czynienia z dzieckiem, które niechętnie przyjmuje leki. Dzieci często odmawiają przyjmowania leków: nie chcą otworzyć buzi, źle reagują na smak, wypluwają preparat. Mimo pozornej wygody terapia makrolidami nie powinna być stosowana rutynowo, a jedynie wtedy, gdy są co do tego ścisłe wskazania.

Antybiotyk na górne drogi oddechowe dla dorosłych – dawkowanie i interakcje

Metabolizm dorosłych działa nieco inaczej niż dzieci, co dotyczy również metabolizowania leków. Dodatkowo dorośli częściej mają choroby współistniejące i przyjmują leki, które mogą wchodzić w interakcje z antybiotykiem. Lekarz, decydując o tym, jaki antybiotyk przepisać pacjentowi, powinien wziąć pod uwagę ryzyko wspomnianych interakcji, jak również wystąpienia działań niepożądanych.

Warto pamiętać o tym, że alkohol może osłabiać odporność i wchodzić w interakcje z antybiotykiem, dlatego warto zrezygnować z jego przyjmowania na czas kuracji.

Czy można prowadzić samochód i pracować podczas antybiotykoterapii?

Sam antybiotyk nie powinien zaburzać koncentracji w tak znaczny sposób, aby uniemożliwiać codzienne funkcjonowanie, w tym pracę i prowadzenie samochodu. Problemem może być natomiast sama infekcja – osłabiony organizm wymaga regeneracji, dlatego zaleca się odpoczynek i unikanie nadmiernej aktywności.

Zasady bezpiecznej antybiotykoterapii

Podczas antybiotykoterapii należy stosować się do kilku zasad:

1. Antybiotyk należy przyjmować tylko na zlecenie lekarza.
2. Nie przerywaj terapii szybciej, niż zalecił lekarz – nawet jeśli objawy ustąpią.
3. Przyjmuj lek o stałej porze.
4. Nie przyjmuj resztek antybiotyku znalezionych w domu.
5. Nie dziel się lekami z innymi osobami.
6. Poinformuj lekarza o wszystkich przyjmowanych lekach i chorobach współistniejących.
7. Unikaj alkoholu podczas terapii.
8. Zadbaj o osłonę probiotyczną.
9. Obserwuj organizm i zgłaszaj lekarzowi działania uboczne.

Osłona przy antybiotyku – rola probiotyków

Antybiotyk nie odróżnia ,,złych” bakterii od ,,dobrych” – zasiedlających nasz organizm i zapewniających jego prawidłowe funkcjonowanie i poza patogenami chorobotwórczymi, może zabijać także bakterie, które naturalnie występują w organizmie człowieka, szczególnie w przewodzie pokarmowym. Naprzeciw temu problemowi wychodzą probiotyki, które chronią mikroflorę przewodu pokarmowego, cierpiącą w trakcie kuracji antybiotykiem. Zaleca się przyjmowanie probiotyków przez cały okres trwania leczenia i kilka dni po nim oraz zachowanie 2-3 godzin odstępu pomiędzy przyjęciem leku i probiotyku.

Mikrobiotę jelitową można wspierać także odpowiednią dietą – warto zaopatrzyć się w kiszonki, jogurty, kefiry, produkty bogate w błonnik, a unikać nadmiaru cukru.

Antybiotyk na górne drogi oddechowe – podsumowanie

Antybiotyk to precyzyjna broń w walce z chorobotwórczymi bakteriami, a nie ,,mocny lek na przeziębienie”. Nadużywany szkodzi i przyczynia się do narastania obecnej już antybiotykooporności, a używany z rozwagą, zgodnie ze wskazaniami – ratuje zdrowie, niekiedy nawet życie. Kluczowe jest rozpoznanie sytuacji, kiedy antybiotyk naprawdę jest koniecznością, a kiedy jest to jedynie zwykła infekcja wirusowa, wymagająca regeneracji, nawadniania i cierpliwości.