Ból zatok – przyczyny, objawy, łagodzenie dolegliwości

Ból zatok – co to za dolegliwość?

Ból zatok jest zlokalizowany w obrębie twarzoczaszki.

To subiektywne odczucie dyskomfortu, powstające w wyniku zjawisk fizykalnych lub zapalnych, które zachodzą wewnątrz tych struktur.

Medycznie ból ten klasyfikuje się jako wynik drażnienia zakończeń nerwowych (głównie nerwu trójdzielnego) przez zmiany ciśnienia wewnątrz jam zatok lub bezpośredni kontakt zmienionej chorobowo błony śluzowej.

Gdzie bolą zatoki?

Dolegliwości bólowe mogą być odczuwane:

• w zapaleniu zatoki czołowej – w okolicy czoła, ból staje się bardziej dotkliwy podczas schylania się,
• w zapaleniu zatoki szczękowej – w okolicy policzków i zębów, ból jest bardziej nasilony z rana i w ciągu dnia,
• w zapaleniu zatoki sitowej – w okolicy oczodołu, nasady nosa, przyśrodkowego kąta oka,
• w zapaleniu zatoki klinowej – w okolicy szczytu głowy, okolicy uszu, za oczami, z tyłu głowy, ból nasila się podczas wzrostu ciśnienia w jamie nosowej (np. w czasie lądowania samolotu).

Sprawdź też: Pakiet badań z krwi na alergeny wziewne lub pokarmowe. Diagnostyka alergii

Dlaczego zatoki bolą? Najczęstsze przyczyny

Ból w okolicy zatok często wynika z zaburzeń drożności nosa i ujść zatok. Prowadzi to do utrudnionego odpływu wydzieliny, zastoju śluzu oraz wzrostu ciśnienia w ich obrębie. To właśnie „rozpieranie” i podrażnienie błony śluzowej są częstym mechanizmem bólu zlokalizowanego w okolicy czoła, policzków, nasady nosa lub za oczami.

Alergia

Jednym z powodów bólu zatok jest reakcja alergiczna. Alergeny mogą wywoływać przewlekły obrzęk błony śluzowej, zwiększoną produkcję wydzieliny i pogorszenie wentylacji zatok. W efekcie pojawia się uczucie zatkanego nosa, ucisku w obrębie twarzy, a czasem także ból głowy. Dolegliwości mogą nasilać się sezonowo lub po kontakcie z alergenem (pyłki, roztocza, sierść).

Nieprawidłowości anatomiczne

Kolejną grupą przyczyn są nieprawidłowości anatomiczne w obrębie nosa, takie jak skrzywienie przegrody nosowej, przerost małżowin nosowych czy obecność polipów. Tego typu zmiany mechanicznie ograniczają przepływ powietrza i utrudniają drenaż zatok, a to może powodować zaleganie wydzieliny oraz nawracanie stanów zapalnych.

U części osób objawy są przewlekłe i nasilają się podczas infekcji lub w okresach gorszej drożności nosa.

Uraz mechaniczny

Ból zatok może pojawić się również po urazie mechanicznym (np. uderzeniu w okolice nosa lub twarzoczaszki). W takiej sytuacji dolegliwości mogą być związane z obrzękiem tkanek, podrażnieniem błony śluzowej, krwiakiem, a czasem także uszkodzeniem struktur kostnych.

Zajrzyj do artykułu: Postępowanie w przypadku przeziębienia

Infekcje wirusowe i bakteryjne

W przebiegu infekcji wirusowej lub bakteryjnej często dochodzi do obrzęku śluzówki nosa i zablokowania ujść zatok. Może to dawać uczucie ucisku, bólu i dyskomfortu.

Bóle głowy

W praktyce klinicznej obserwuje się zjawisko, w którym ból głowy jest błędnie interpretowany przez pacjentów jako dolegliwość o podłożu zatokowym. Wynika to z faktu, że takie napady bólowe mogą rzutować bezpośrednio na okolicę czołową, szczękową i nasadę nosa, co tworzy złudny obraz zapalenia zatok przynosowych.

Problemy stomatologiczne

Ból zatok może wynikać z problemów stomatologicznych (np. stanów zapalnych zębów górnych), które mogą promieniować do zatok szczękowych. Dlaczego tak się dzieje? Promieniowanie bólu wynika ze wspólnego unerwienia. Zarówno zęby górne, jak i błona śluzowa zatok są zaopatrywane przez gałęzie tego samego nerwu – nerwu trójdzielnego.

Kiedy w korzeniu zęba toczy się proces zapalny, sygnały bólowe mogą być interpretowane przez mózg jako ogólny ucisk w policzku, ból pod okiem czy głowy.

Zobacz film: Zapalenie zatok – jak radzić sobie z bólem?

Jakie są objawy bólu zatok?

Ból zatok odczuwalny może być w różnych miejscach, w zależności od tego, w której zatoce rozwinął się stan zapalny. Dolegliwości bólowe mogą mieć różne nasilenie. Bolącym zatokom towarzyszą często dodatkowe objawy, takie jak:

• podwyższona temperatura ciała,
• zatkanie nosa,
• upośledzenie węchu lub smaku,
• katar,
• uczucie „nabrzmienia” twarzy,
• spływanie wydzieliny po ścianie gardła, co powoduje niesmak i nieprzyjemny zapach z ust,
• ucisk w okolicy twarzy,
• kaszel,
• obrzęk powiek,
• złe samopoczucie,
• ból lub uczucie zatkania ucha.

Co zrobić, gdy bolą zatoki?

Jeśli doświadczasz bólu zatok, zgłoś się do lekarza rodzinnego lub internisty. Jeżeli dolegliwości mają charakter napadowego bólu głowy albo dominują bóle głowy bez typowych objawów nosowych, konieczna może okazać się konsultacja neurologa.

Jeśli zajdzie taka potrzeba, specjaliści mogą Cię skierować także do laryngologa. To lekarz zajmujący się schorzeniami krtani, gardła, tchawicy, zatok przynosowych, uszu, nosa.

Eksperci zalecają pilne zgłoszenie się do lekarza w przypadku pojawienia się poniższych towarzyszących objawów alarmowych:

• podwójne widzenie,
• obrzęk/zaczerwienienie tkanek oczodołu,
• zaburzona ruchomość gałki ocznej,
• przemieszczenie gałki ocznej,
• obfite krwawienie z nosa,
• pogorszenie ostrości wzroku,
• objawy neurologiczne (np. niedowład mięśni twarzy),
• silny ból głowy,
• odczuwanie nieprzyjemnych zapachów,
• obrzęk tkanek miękkich w okolicy czołowej.

Jakie badania wykonać w przypadku bólu zatok?

Szukanie przyczyn bólu zatok rozpoczyna się od szczegółowo przeprowadzonego wywiadu medycznego. Następnie lekarz wykonuje badanie przedmiotowe – zbada twarz, szyję, gardło, nos, uszy. Przy podejrzeniu alergologicznego tła choroby wykonywane są testy alergologiczne.

Złotym standardem jest endoskopia laryngologiczna (endoskopia jam nosa i nosogardła). Badanie endoskopowe jest zalecane w każdym przypadku przewlekłego zapalenia zatok przynosowych (PZZP) i w uzasadnionych przypadkach ostrego zapalenia zatok (OZZP). Endoskopia może być również wykonywana kontrolnie – do oceny postępów leczenia i reakcji pacjenta na terapię.

W razie potrzeby lekarz rozważa wykonanie badań obrazowych. Najczęściej zlecana do poszukiwania przyczyn bolących zatok jest tomografia komputerowa. Zapewnia ona dokładne zobrazowanie zatok, jamy nosa, kompleksu ujściowo-przewodowego i okolicznych tkanek. Badanie to rezerwuje się przede wszystkim dla przypadków powikłanych, kwalifikowanych do leczenia operacyjnego lub z podejrzeniem zmian okołozatokowych.

W przypadku podejrzenia infekcji grzybiczej czy nowotworu zatok lekarz wystawia skierowanie na rezonans magnetyczny. W części przypadków konieczne jest nakłucie zatoki (tzw. punkcja), podczas którego pobierany jest płyn poddawany następnie badaniu mikrobiologicznemu. Na podstawie tego badania określa się, jakie bakterie lub grzyby namnażają się w zatokach, co pozwala na dobranie antybiotykoterapii celowanej.

W przypadku wątpliwości co do etiologii choroby lekarz może skierować Cię na wybrane badania laboratoryjne – morfologia krwi, OB czy stężenie CRP.

Zobacz także: Zapalenie zatok – rodzaje, diagnostyka i sposoby leczenia

Jak złagodzić ból zatok?

Przez pierwsze dni możesz łagodzić ból zatok na własną rękę. Jeśli nie zaobserwujesz efektów, koniecznie udaj się do lekarza. Na bolące zatoki pomogą ciepłe kompresy, płukanie nosa 0,9% roztworem NaCl, stosowanie inhalacji z 3-procentowym roztworem soli lub soli morskiej z dodatkiem kwasu hialuronowego, zażywanie leków o działaniu przeciwbólowym i przeciwzapalnym (np. niesteroidowych leków przeciwzapalnych).

Złagodzenie objawów przynieść mogą środki obkurczające naczynia błony śluzowej nosa, które poprawiają drożność nosa. Pamiętaj, że środki te powinny być stosowane wyłącznie doraźnie. Nie wolno na własną rękę przyjmować antybiotyków czy glikokortykosteroidów. Leki te przepisuje lekarz. Kluczowe jest też leczenie choroby podstawowej (np. grzybicy, alergii). Gdy leczenie zachowawcze nie przynosi efektów, konieczny może okazać się zabieg chirurgiczny.

Treść została przygotowana zgodnie z zasadami Evidence-Based Medicine – medycyny opartej na faktach i wiarygodnych źródłach.