CK-MB

Czym jest badanie CK-MB i kinaza kreatynowa?

Badanie CK-MB ocenia aktywność jednej z frakcji kinazy kreatynowej, tj. enzymu, który uczestniczy w procesach wytwarzania energii w komórkach. Jego zadaniem jest przekształcanie kreatyny w wysokoenergetyczną fosfokreatynę, stanowiącą zapas energii dla tkanek o dużym zapotrzebowaniu, takich jak mięśnie czy serce. W organizmie wyróżnia się trzy główne izoformy tego enzymu:

• CK-MM – obecną głównie w mięśniach szkieletowych,
• CK-BB – występującą w tkance nerwowej,
• CK-MB – charakterystyczną dla mięśnia sercowego.

CK-MB jest zatem izoformą zlokalizowaną w kardiomiocytach, czyli w komórkach serca. W prawidłowych warunkach pozostaje ona wewnątrz komórek, a do krwi przedostaje się dopiero wtedy, gdy dochodzi do ich uszkodzenia lub martwicy (np. w wyniku niedokrwienia). W związku z tym wzrost stężenia CK-MB może świadczyć o uszkodzeniu mięśnia sercowego.

Różnica między oznaczeniem aktywności CK-MB a CK-MB mass

Starszą metodą jest oznaczenie aktywności CK-MB, które ocenia zdolność enzymu do przeprowadzania reakcji chemicznej. Wykorzystuje się w nim technikę polegającą na zablokowaniu aktywności podjednostki M, a uzyskany wynik wyraża się w jednostkach aktywności enzymatycznej (U/l lub j.m./l). Obecnie coraz częściej wykonuje się oznaczenie CK-MB mass, które mierzy rzeczywiste stężenie białka CK-MB we krwi, a wynik podaje się w ng/ml.

Metoda ta jest bardziej czuła i dokładniejsza od oznaczania aktywności enzymu, dlatego uznaje się ją dziś za standard w diagnostyce uszkodzenia mięśnia sercowego. Jej dodatkową zaletą jest większa stabilność próbki, dzięki czemu wynik pozostaje mniej podatny na czynniki mogące wpływać na aktywność samego enzymu. Z tego powodu w wielu laboratoriach oznaczenie aktywności CK-MB zostało zastąpione oznaczeniem CK-MB mass.

Kiedy wykonuje się badanie CK-MB? Wskazania do diagnostyki

Choć podstawowym markerem uszkodzenia mięśnia sercowego są dziś troponiny, oznaczenie CK-MB wciąż znajduje zastosowanie w wybranych sytuacjach klinicznych. Wynika to z jego dynamiki:

• stężenie CK-MB wzrasta po ok. 4–6 godz. od uszkodzenia serca,
• osiąga maksimum po ok. 24 godz.,
• wraca do wartości prawidłowych w ciągu 48–72 godz.

Dzięki tej charakterystyce badanie może dostarczyć lekarzowi istotnych informacji w określonych przypadkach, takich jak:

• Podejrzenie ponownego zawału mięśnia sercowego – obecnie jedno z najważniejszych wskazań do oznaczenia CK-MB. Ponowny wzrost stężenia po wcześniejszym spadku może świadczyć o kolejnym epizodzie zawału.
• Ocena postępu uszkodzenia mięśnia sercowego – szybki wzrost i stosunkowo krótki czas utrzymywania się podwyższonego stężenia pozwalają monitorować przebieg uszkodzenia serca.
• Diagnostyka ostrego zawału mięśnia sercowego – badanie pełni tu rolę uzupełniającą, ponieważ markerem pierwszego wyboru są troponiny. W wybranych sytuacjach klinicznych CK-MB może być jednak przydatne.
• Ocena uszkodzenia mięśnia sercowego w innych schorzeniach – badanie bywa pomocne między innymi w zapaleniu mięśnia sercowego, po zabiegach kardiochirurgicznych oraz po urazach klatki piersiowej.
• Ocena skuteczności leczenia reperfuzyjnego – oznaczenie CK-MB może wspierać ocenę przywrócenia przepływu krwi w tętnicy wieńcowej po leczeniu zawału.

Jak przygotować się do badania CK-MB?

Przed pobraniem krwi do badania CK-MB należy pamiętać o kilku kluczowych zasadach:

• należy zgłosić się na czczo (nie należy spożywać posiłków minimum 8–12 godzin przed planowanym pobraniem krwi),
• trzeba powstrzymać się od intensywnego wysiłku fizycznego,
• wskazane jest zadbanie o odpowiednie nawodnienie,
• jeśli na krótko przed badaniem pacjent przebył uraz, miał operację lub wykonywano u niego zastrzyki domięśniowe, powinien poinformować o tym personel medyczny, ponieważ czynniki te mogą wpływać na aktywność kinazy kreatynowej i utrudniać interpretację wyniku,
• przed pobraniem krwi poinformuj lekarza lub personel medyczny o przyjmowanych lekach.

Normy badania CK-MB

Wartości referencyjne badania CK-MB mogą się nieznacznie różnić w zależności od laboratorium oraz zastosowanej metody oznaczenia. Dlatego podczas oceny wyniku zawsze należy odnosić się do zakresów referencyjnych podanych na wydruku.

• CK całkowita (CK) – prawidłowa aktywność wynosi zazwyczaj 24–170 IU/l u kobiet oraz 24–195 IU/l u mężczyzn.
• CK-MB – aktywność – za wartość prawidłową najczęściej uznaje się wynik poniżej 12 IU/l.
• CK-MB mass – prawidłowe stężenie zwykle wynosi poniżej 5 ng/ml.

Pamiętaj: sam wynik CK-MB nie pozwala rozpoznać ani wykluczyć choroby. Ostatecznej interpretacji zawsze dokonuje lekarz (zwykle kardiolog lub internista), uwzględniając objawy pacjenta, wywiad oraz wyniki pozostałych badań, w tym przede wszystkim oznaczenie troponin i badanie EKG.

Podwyższone CK-MB – co oznacza wynik?

Podwyższone CK-MB oznacza, że doszło do rozpadu komórek zawierających ten enzym i uwolnienia go do krwiobiegu. Sam wynik nie wskazuje jednak jednoznacznie na jego źródło – konieczne jest różnicowanie, czy przyczyną jest uszkodzenie mięśnia sercowego, czy mięśni szkieletowych. Dlatego każdy nieprawidłowy wynik powinien zostać przeanalizowany przez lekarza kardiologa.

Przyczyny kardiologiczne – zawał mięśnia sercowego

Najczęstszą kardiologiczną przyczyną wzrostu CK-MB jest zawał mięśnia sercowego, w przebiegu którego dochodzi do obumarcia komórek serca i uwolnienia enzymu do krwi.

Dzięki tym zmianom badanie pozwala nie tylko potwierdzić uszkodzenie mięśnia sercowego, ale również ocenić jego przebieg, a ponowny wzrost CK-MB po wcześniejszym spadku może świadczyć o kolejnym epizodzie zawału.

Podwyższone wartości występują również w zapaleniu mięśnia sercowego, po urazach serca oraz po zabiegach kardiologicznych, takich jak:

• angioplastyka wieńcowa,
• ablacja, kardiowersja,
• resuscytacja krążeniowo-oddechowa.

Przyczyny pozakardiologiczne i czynniki zaburzające wynik

Podwyższone CK-MB nie zawsze wskazuje na chorobę serca. Wynik mogą zwiększać czynniki mechaniczne i fizjologiczne, takie jak:

• ciężkie urazy,
• wstrząs,
• drgawki,
• zatrucie alkoholowe,
• ekstremalny wysiłek fizyczny.

Do wzrostu wartości może prowadzić także silna duszność – wzmożona praca mięśni klatki piersiowej, które zawierają więcej CK-MB niż pozostałe mięśnie szkieletowe.