SIBO wodorowe i metanowe – różnice, objawy i metody leczenia

Czym jest SIBO i dlaczego dochodzi do przerostu flory bakteryjnej?

SIBO (z ang. Small Intestinal Bacterial Overgrowth) to stan, w którym bakterie naturalnie bytujące w jelicie grubym, nadmiernie namnażają się w jelicie cienkim, tj. miejscu, gdzie normalnie jest ich znacznie mniej. I tu właśnie pojawia się kłopot. Gdy bakterie trafiają tam, gdzie nie powinny, zaczynają fermentować węglowodany dużo wcześniej, zanim zdążą zostać wchłonięte. To szybkie przetwarzanie jedzenia w jelicie cienkim prowadzi do powstawania wodoru i metanu – gazów odpowiadających za najbardziej dokuczliwe objawy, związane z tą jednostką, takie jak: wzdęcia, bóle brzucha, biegunki, zaparcia czy charakterystyczne uczucie przelewania.

Zobacz także: Co to jest zespół SIBO? - objawy, rozpoznanie, leczenie

Dlaczego dochodzi do rozwinięcia się SIBO?

Przyczyn SIBO jest sporo, a wiele z nich sprowadza się do zaburzeń pracy jelit i osłabienia naturalnych barier chroniących przed nadmiernym rozrostem bakterii. Za opisywaną przypadłość bardzo często odpowiada spowolniona motoryka jelit: dzięki perystaltyce resztki pokarmowe przesuwane są w dół przewodu pokarmowego, co uniemożliwia osiedlanie się bakterii w jelicie cienkim.

Inna z możliwych przyczyn SIBO to niedokwasota, która może wystąpić np. w wyniku długotrwałego stosowania leków takich jak inhibitory pompy protonowej. Jak to możliwe? Kwas żołądkowy jest naturalną barierą antybakteryjną, więc jeśli w żołądku jest go zbyt mało, bakteriom łatwiej jest przetrwać i dalej się namnażać.

Nie bez znaczenia pozostają też problemy anatomiczne, w szczególności nieszczelna zastawka krętniczo-kątnicza. W prawidłowych warunkach, oddziela ona jelito cienkie od grubego. Jeśli pojawią się zaburzenia w jej funkcjonowaniu, bakterie z jelita grubego mogą cofać się do jelita cienkiego.

Ryzyko rozwoju SIBO zwiększają też zrosty pooperacyjne, zwężenia jelit i inne zaburzenia budowy jelit oraz choroby przewlekłe, takie jak niedoczynność tarczycy, cukrzyca czy endometrioza. Każde z nich może spowalniać perystaltykę, tworząc warunki, sprzyjające przerośnięciu mikrobioty jelitowej. Mówiąc o przyczynach SIBO, nie można zapomnieć też o niedostatecznej higienie jedzenia: jedzenie w biegu, częste podjadanie i brak przerw między posiłkami negatywnie wpływają na motorykę jelit, a co za tym idzie zwiększają ryzyko migracji bakterii.

Czym różni się SIBO wodorowe od metanowego (IMO)?

Choć potocznie mówi się o SIBO wodorowym i SIBO metanowym, tak naprawdę są to nieco inne schorzenia. SIBO wodorowe to stan, w którym jelicie cienkim doszło do przerostu bakterii produkujących wodór. Z kolei SIBO metanowe coraz częściej bywa nazywane IMO (z ang. Intestinal Methanogen Overgrowth). Tego wariantu jednostki, nie wywołują bakterie, a archeony (czyli inne mikroorganizmy), które mogą być obecne nie tylko w jelicie cienkim, ale także grubym. Archeony metanogenne zużywają wodór produkowany przez bakterie i przemieniają go w metan.

Zobacz także: Choroba Leśniowskiego-Crohna - objawy, leczenie, dieta

Jakie są objawy SIBO wodorowego i metanowego?

Objawy mogą się nieco różnić w zależności od tego, czy mamy do czynienia z SIBO wodorowym, czy metanowym.

Po czym poznać SIBO wodorowe?

Dominującym symptomem SIBO wodorowego są biegunki, często nagłe, pojawiające się krótko po posiłku. Inne charakterystyczne objawy to:

• wzdęcia po posiłkach;
• uczucie ,,przelewania się” w brzuchu;
• silne gazy;
• bóle brzucha;
• niekiedy mogą występować niedobory witamin, np. B12.

Jak objawia się SIBO metanowe (IMO)?

Najbardziej charakterystycznym sygnałem, który pozwala odróżnić IMO od klasycznego SIBO, są przewlekłe, trudne do leczenia zaparcia. To efekt działania metanu, który wyraźnie spowalnia pracę jelit. Oprócz nich mogą pojawiać się także:

• wzdęcia, często przewlekłe, nieustępujące nawet po wypróżnieniu;
• uczucie ciężkości w brzuchu;
• trudne do odprowadzenia gazy;
• objawy ogólnoustrojowe: przewlekłe zmęczenie, “mgła mózgowa”.

Zobacz także: Zaparcia – co warto o nich wiedzieć? Przyczyny, dieta, leczenie

Czy można mieć jednocześnie SIBO wodorowe i metanowe?

Tak, jest to bardzo częsta sytuacja. Ze względu na to, że archeony żywią się wodorem, oba stany mogą występować jednocześnie. Objawia się to przede wszystkim naprzemiennymi biegunkami i zaparciami oraz trudnymi do opanowania wzdęciami: dolegliwości często zmieniają się z dnia na dzień i bywają trudne do ustabilizowania.

Zobacz także: Czym jest zespół jelita drażliwego (IBS)?

Jak zdiagnozować SIBO? Rola testów oddechowych

Przy podejrzeniu SIBO wykonuje się specjalne wodorowo-metanowe testy oddechowe.

Na czym polega wodorowo-metanowy test oddechowy?

Test oddechowy polega na wypiciu roztworu glukozy lub laktulozy, a następnie regularnym dmuchaniu do specjalnych woreczków, które trafiają do analizatora. Urządzenie mierzy poziom wodoru i metanu w wydychanym powietrzu: oba gazy przedostają się z jelit do krwi, a stamtąd do płuc, dlatego wynik dobrze odzwierciedla to, co dzieje się w przewodzie pokarmowym. Badanie obu gazów jednocześnie jest szczególnie ważne (przy wysokiej produkcji metanu klasyczny test wodorowy może wyjść fałszywie ujemny).

Jak przygotować się do testu na SIBO, by wynik był wiarygodny?

Aby badanie było miarodajne, należy przestrzegać kilku, prostych zaleceń:

• 1-2 dni przed badaniem należy stosować dietę przygotowawczą – o niskiej zawartości błonnika (można jeść produkty takie jak ryż, mięso, jajka);
• 1-2 tygodnie przed badaniem należy odstawić leki na przeczyszczenie (np. laktuloza) i środki pobudzając perystaltykę;
• 2-4 tygodnie przed badaniem należy odstawić probiotyki, a 4 tygodnie przed – antybiotyki;
• w dniu badania należy być na czczo;
• w trakcie testu należy unikać wysiłku fizycznego, nie palić papierosów.

Jak leczyć SIBO wodorowe i metanowe?

W przypadku SIBO leczenie, niezależnie od tego, czy mówimy o terapii farmakologicznej, dietetycznej czy bardziej ,,naturalnych rozwiązaniach” – powinno być prowadzone pod kontrolą lekarza. W internecie łatwo trafić na różne domowe metody, ale źle dobrana terapia potrafi bardziej zaszkodzić niż pomóc, zwłaszcza gdy dolegliwości związane z SIBO nie są jednoznaczne.

Jaka antybiotykoterapia jest skuteczna w SIBO wodorowym?

Złotym standardem w leczeniu SIBO pozostaje ryfaksymina, będąca antybiotykiem działającym głównie w świetle jelita, praktycznie niewchłaniającym się do krwi. Ryfaksymina działa precyzyjnie tam, gdzie jest to wymagane i jest dobrze tolerowana, co oznacza że jej stosowanie nie niesie za sobą częstych działań niepożądanych, jednocześnie lek nie zaburza w istotny sposób mikrobioty jelita grubego. Czas terapii i dawkowanie zawsze dobiera gastroenterolog, bo schemat leczenia zależy od typu SIBO, nasilenia objawów i indywidualnej reakcji pacjenta.

Jakie leki łączy się w leczeniu SIBO metanowego?

Archeony są oporne na standardową terapię ryfaksyminą. Konieczne jest zatem zastosowanie terapii łącznej, zazwyczaj: ryfaksyminy w połączeniu z neomycyną lub metronidazolem. Leczenie IMO bywa bardziej wymagające niż klasycznego SIBO, niejednokrotnie potrzeba kilku cykli farmakoterapii, by uzyskać stabilną poprawę. Równolegle konieczne jest wsparcie motoryki jelit, bo bez sprawnej perystaltyki efekty leczenia zwykle są krótkotrwałe.

Dieta w SIBO – co jeść, aby zagłodzić skutki rozrostu bakterii?

Odpowiednia dieta może w znaczący sposób wspomóc leczenie SIBO.

Na czym polega dieta Low FODMAP?

Dieta Low FODMAP to najczęściej stosowany model żywieniowy w leczeniu SIBO. Polega na ograniczeniu fermentujących węglowodanów (FODMAP), czyli związków, które łatwo ulegają fermentacji w jelicie cienkim i nasilają objawy. Składa się z trzech faz:

• eliminacji (4–8 tygodni), podczas której unika się produktów bogatych w FODMAP,
• reintrodukcji, czyli stopniowego testowania, które z nich wywołują dolegliwości
• personalizacji, w której dietetyk pomaga ułożyć trwały, dobrze tolerowany jadłospis.

Do produktów o wysokiej zawartości FODMAP należą m.in. jabłka, gruszki, cebula, czosnek, fasola, brokuły, kalafior, miód, śliwki, nektarynki, mleko, pszenica czy orzechy nerkowca. Dozwolone są za to: mięso, produkty bezlaktozowe, twarde sery, większość świeżych warzyw.

Należy pamiętać o tym, że dieta nie wyleczy SIBO samego w sobie, a jedynie załagodzi objawy.

Jakie inne modele żywieniowe stosuje się przy przeroście bakteryjnym?

Inne diety, które można stosować lecząc SIBO, to np.:

• dieta dwufazowa– bardziej restrykcyjna wersja diety Low FODMAP;
• SCD – skupia się na ograniczeniu wszystkich węglowodanów złożonych.

Bez względu na rodzaj stosowanej diety, bardzo istotne jest przestrzeganie przerw pomiędzy posiłkami – minimum czterogodzinnych. Pozwala to na stopniowy powrót prawidłowej perystaltyki i umożliwia samooczyszczanie jelit.

Co robić, aby SIBO nie nawracało? Profilaktyka i prokinetyki

SIBO to schorzenie, które może nawracać, ale odpowiednia profilaktyka może temu zapobiec.

Dlaczego SIBO lubi wracać? Rola wędrującego kompleksu mioelektrycznego (MMC)

Wędrujący kompleks mioelektryczny to naturalny rytm skurczów jelita cienkiego, który pojawia się między posiłkami i odpowiada za usuwanie resztek pokarmowych oraz nadmiaru bakterii. Gdy jego praca zostaje zaburzona, np. przez stres, zatrucia pokarmowe, infekcje, niedoczynność tarczycy czy inne choroby spowalniające motorykę, bakterie mogą ponownie kolonizować jelito cienkie. Dlatego w terapii SIBO liczy się nie tylko redukcja przerośniętej mikrobioty, ale również poprawa perystaltyki i przywrócenie prawidłowej pracy MMC.

Jakie wsparcie prokinetyczne jest niezbędne po leczeniu?

Prokinetyki to preparaty wspierające naturalną motorykę jelit, dzięki nim treść pokarmowa przesuwa się sprawniej, a ryzyko ponownego przerośnięcia bakterii w jelicie cienkim jest mniejsze. Mogą mieć formę leków (np. niskie dawki erytromycyny czy metoklopramid), albo łagodniejszych, naturalnych substancji, takich jak imbir, berberyna czy melisa. Najczęściej stosuje się je wieczorem, kiedy aktywność MMC jest fizjologicznie najwyższa. To ważny element profilaktyki SIBO, bo nawet skuteczne leczenie antybiotykowe nie przyniesie trwałych efektów, jeśli nie zadbamy o prawidłową perystaltykę.

Zobacz także: Choroby układu pokarmowego – objawy i leczenie

SIBO, zarówno wodorowe, jak i metanowe to schorzenia wymagające dobrej diagnostyki, holistycznego podejścia a przede wszystkim – ogromu cierpliwości. Leczenie obejmuje antybiotykoterapię, odpowiednią dietę, pracę nad motoryką jelit i stylem życia. Objawy potrafią znacznie obniżać poziom życia, jednak prawidłowo dobrana terapia przynosi dobre efekty i umożliwia odzyskanie codziennego komfortu, dlatego tak ważne jest zgłoszenie się do specjalisty, gdy pojawiają się niepokojące objawy.