Poznaj zakres opieki psychologa, psychiatry i psychoterapeuty

Psycholog – kim jest i jakie ma uprawnienia?

Psycholog to specjalista w zakresie zdrowia psychicznego, który zajmuje się wspieraniem ludzi w trudnych sytuacjach życiowych oraz w diagnozowaniu ich funkcjonowania emocjonalnego, poznawczego i społecznego. Aby zostać psychologiem, konieczne jest odpowiednie wykształcenie i przygotowanie zawodowe.

Psycholog świadczy usługi psychologiczne, zajmując się:

• diagnozą psychologiczną (w tym przeprowadzaniem testów psychologicznych przy użyciu metod diagnostycznych),
• opiniowaniem,
• orzekaniem,
• udzielaniem pomocy psychologicznej,
• psychoedukacją.

Aby wykonywać zawód psychologa (zostać psychologiem), trzeba uzyskać dyplom magistra psychologii – możliwe ścieżki to:

• 5-letnie jednolite studia magisterskie,
• studia w systemie 3+2, czyli licencjackie, a następnie magisterskie (zależnie od uczelni),
• indywidualny, przyspieszony tryb nauki (z uwzględnieniem różnic programowych), który może trwać 3,5 roku.

W pracy psychologa kluczowe znaczenie mają także:

• Stałe doskonalenie zawodowe w ramach szkoleń, kursów i studiów podyplomowych.
• Przestrzeganie tajemnicy zawodowej, która może zostać uchylona tylko w przypadku poważnego zagrożenia zdrowia lub życia klienta albo innych osób.

Psychoterapeuta – kim jest i jaką pełni funkcję?

Psychoterapeuta to specjalista, który udziela profesjonalnej pomocy osobom doświadczającym trudności emocjonalnych, kryzysów życiowych lub cierpiącym na zaburzenia psychiczne. Aby móc wykonywać ten zawód, konieczne jest spełnienie określonych warunków formalnych i merytorycznych:

• Psychoterapeuta to osoba, która uzyskała tytuł zawodowy lekarza lub tytuł zawodowy magistra – najczęściej w dziedzinie psychologii, pedagogiki, medycyny, socjologii lub kierunków pokrewnych (istnieje więc specjalista psycholog psychoterapeuta).
• Ma również udokumentowane ukończenie podyplomowego 4-letniego szkolenia w rekomendowanej przez organizacje skupiające ekspertów z zakresu zdrowia psychicznego, takie jak PTP (Polskie Towarzystwo Psychiatryczne), PTP (Polskie Towarzystwo Psychologiczne) czy PTTPB (Polskie Towarzystwo Terapii Poznawczo-Behawioralnej), innej uczelni.
• Szkolenie psychoterapeutyczne obejmuje:
  • zajęcia teoretyczne i praktyczne,
  • własną terapię,
  • obowiązkową superwizję pracy z pacjentami (także na późniejszych etapach pracy).
• Po ukończeniu szkolenia wymagane jest uzyskanie certyfikatu psychoterapeuty wydawanego przez daną szkołę lub towarzystwo psychoterapeutyczne.

Rozpoczęcie szkoły terapeutycznej nie jest jednoznaczne z uzyskaniem statusu psychoterapeuty. Wedle Narodowego Funduszu Zdrowia samodzielne prowadzenie procesu terapeutycznego możliwe jest po ukończeniu II roku szkolenia w rekomendowanej jednostce organizacyjnej. Psychoterapeuta może starać się o uzyskanie certyfikatu, który jest wydawany po ukończeniu czterech lat kursu oraz spełnieniu dodatkowych kryteriów, ustalanych szczegółowo przez konkretne towarzystwa, m.in. może to być egzamin, udokumentowanie zrealizowanych praktyk/staży, superwizji czy pracy własnej w postaci treningów interpersonalnych lub psychoterapii własnej.

Psychoterapeuci szkolą się w jednym z wybranych kierunków:

• nurt psychodynamiczny
• nurt poznawczo-behawioralny
• nurt humanistyczno-egzystencjalny
• nurt systemowy
• nurt integracyjny

Nurty różnią się od siebie założeniami dotyczącymi procesu terapeutycznego oraz technikami pracy z pacjentem. Do wybranych trudności i problemów kierowane są konkretne wskazania co do wyboru nurtu. Na przykład: jeśli problem dotyczy systemu (rodziny), wskazana byłaby w tym przypadku terapia w nurcie systemowym. Badania pokazują, że najbardziej skuteczna w leczeniu zaburzeń lękowych jest terapia poznawczo-behawioralna. Warto przed wyborem konkretnego nurtu skonsultować to z psychologiem.

Dowiedz się więcej: Jak dbać o zdrowie psychiczne?

Psycholog a psychoterapeuta i psychiatra – porównanie kompetencji i uprawnień

Czym się różni psycholog od psychoterapeuty i czy psycholog może prowadzić psychoterapię? Psycholog zajmuje się przede wszystkim diagnozowaniem funkcjonowania psychicznego, przeprowadzaniem testów oraz udzielaniem wsparcia w sytuacjach kryzysowych. Nie prowadzi jednak długoterminowej psychoterapii, ponieważ nie jest do tego przygotowany w ramach studiów psychologicznych (chyba że dodatkowo ukończy szkołę psychoterapii). To właśnie rolą psychoterapeuty jest prowadzenie regularnych, długofalowych spotkań terapeutycznych, których celem jest trwała zmiana w funkcjonowaniu emocjonalnym i społecznym pacjenta.

Czym różni się psycholog od psychiatry? Czy psychoterapeuta może przepisać leki? Nie, zarówno psychoterapeuta, jak i psycholog nie mają uprawnień do wdrożenia farmakoterapii. Tylko psychiatra, jako lekarz medycyny, ma uprawnienia do wystawiania recept oraz prowadzenia leczenia farmakologicznego.

Istnieje więc wyraźny podział kompetencji wśród trzech powyższych specjalistów zdrowia psychicznego. Różnica między psychologiem a psychoterapeutą polega głównie na zakresie kompetencji – psycholog diagnozuje i wspiera, a psychoterapeuta leczy poprzez proces terapeutyczny. Z kolei psychiatra zajmuje się także leczeniem somatycznym (ma możliwość prowadzenia badań fizykalnych, zlecania badań laboratoryjnych, wystawiania skierowań do innych specjalistów oraz wypisywania recept), a ponadto, po ukończeniu szkoły psychoterapii i otrzymaniu certyfikatu, może stać się psychoterapeutą – jest to jednak dodatkowa kompetencja, której nie ma bezpośrednio po ukończeniu studiów.

Kiedy iść do psychologa, a kiedy do psychoterapeuty?

To, którego specjalistę wybrać – psychologa czy psychiatrę – jest podyktowane problemami, z którymi zmaga się dana osoba. Często jednak, w ramach wskazań od lekarzy różnych specjalności, w pierwszej kolejności otrzymuje się zalecenie udania się do psychologa, który ocenia, jaki rodzaj pomocy psychologicznej lub terapii jest wskazany najbardziej.

Z czym do psychologa na wizytę warto się umówić?

Do psychologa dobrze umówić się, jeśli potrzebujesz obiektywnej diagnozy i wsparcia na różnych etapach życia. Zarówno w codziennych trudnościach, jak i w sytuacjach, które nagle wpłynęły na Twoje funkcjonowanie (np. traumatyczne wydarzenie, uzależnienia, zmiany spowodowane chorobami somatycznymi). Psycholog dokona oceny Twojego stanu psychicznego i zaleci dalsze działania.

Na konsultację psychologiczną warto udać się, gdy:

• Konieczne jest przeprowadzenie diagnozy psychologicznej, czyli uporządkowanego procesu oceny trudności psychicznych – obejmuje rozmowę, testy i analizę sytuacji życiowej.
• Należy przeprowadzić specjalistyczne testy diagnostyczne, np. testy osobowości, testy predyspozycji zawodowych czy funkcjonowania emocjonalnego.
• Wymagane jest zbadanie zdolności poznawczych i inteligencji, jak sprawność myślenia, pamięć, uwaga czy szybkość przetwarzania informacji (także w ocenie zaburzeń neurologicznych).
• Występują utrzymujące się problemy emocjonalne, takie jak przewlekły lęk, obniżony nastrój, napięcie, trudności w relacjach, które wymagają uważnego rozeznania i wsparcia.
• Potrzebne jest orzecznictwo psychologiczne, na przykład do szkoły lub pracy — dokument wystawiany przez psychologa może wchodzić w skład formalnej procedury (np. w przypadku uczniów z trudnościami w nauce).
• Chcesz otrzymać poradę w sytuacjach życiowych, takich jak zmiana miejsca zamieszkania, trudne wydarzenia rodzinne, konflikt w pracy, kiedy warto spojrzeć z dystansem i zyskać narzędzia do radzenia sobie.

Psychoterapeuta – kiedy się do niego udać?

Psychoterapia jest formą leczenia psychicznego i emocjonalnego, ale także przestrzenią, w której pacjent przede wszystkim poznaje siebie tj. swoje emocje, schematy poznawcze, sposoby myślenia i radzenia sobie, które czasem są dysfunkcyjne i sprawiają pacjentowi trudności w codziennym funkcjonowaniu. Dzięki sesjom można wprowadzić usprawnienia i w konsekwencji poprawić jakość swojego życia.

Do psychoterapeuty warto udać się, gdy:

• Występują zaburzenia lękowe (napady paniki, fobie, lęk uogólniony, PTSD).
• Pojawiają się zaburzenia afektywne, takie jak depresja czy choroba afektywna dwubiegunowa (ChAD).
• Zmagasz się z zaburzeniami osobowości (np. borderline, osobowość histrioniczna, osobowość zależna).
• Towarzyszą Ci trudności w radzeniu sobie z traumą, stratą, żałobą czy doświadczeniami przemocy.
• Walczysz z uzależnieniami (od substancji, hazardu, internetu) lub współuzależnieniem u bliskich osób.
• Masz problemy w relacjach – trudności komunikacyjne, konflikty w związku, kryzys w małżeństwie, brak satysfakcji w relacjach z bliskimi.
• Zmagasz się z problemami psychosomatycznymi – nawracającymi bólami, dolegliwościami żołądkowymi czy zaburzeniami snu bez wyraźnej przyczyny medycznej.
• Trudno Ci poradzić sobie z emocjami, takimi jak przewlekły gniew, poczucie pustki, wstyd czy lęk przed odrzuceniem.
• Doświadczasz kryzysu życiowego – rozwód, utrata pracy, przeprowadzka, wypalenie zawodowe.

Psychoterapia może przybierać różne formy – od terapii indywidualnej, skupionej na osobistych problemach pacjenta, po psychoterapię par i małżeństw, której celem jest odbudowa zaufania, poprawa komunikacji i wspólne radzenie sobie z kryzysami.

Zobacz też: Budowanie odporności psychicznej – o wewnętrznej sile słów kilka

Psycholog czy psychoterapeuta – co warto zapamiętać? Podsumowanie

Podsumowując: psycholog to osoba, która ma tytuł magistra. Do psychologa możemy zgłosić się, jeśli przeżywamy obecnie kryzys i potrzebujemy doraźnej pomocy lub wsparcia psychologicznego. Psycholog zajmuje się także diagnozą. Może nas pokierować i pomóc wybrać właściwy nurt psychoterapii w celu dalszego leczenia.

Psychoterapeuta zaś to osoba, która ukończyła 4-letnie, odpowiednie szkolenie z danego nurtu, które jest akredytowane przez jedno z uprawnionych do tego stowarzyszeń. Psychoterapia to proces cyklicznych spotkań, dzięki którym możemy popracować nad danym zaburzeniem lub poznać siebie bardziej – swoje schematy poznawcze, przekonania, sposoby radzenia sobie.

Psychoterapeuta może być także psychologiem lub lekarzem psychiatrą. Pamiętajmy, że jego rolą jest prowadzenie form terapii i leczenia zaburzeń opartych o dowody naukowe.

Ani psycholog, ani psychoterapeuta nie mają prawa do leczenia farmakologicznego – tym zajmuje się lekarz psychiatra.

Pamiętaj – dbając o ciało, dbasz o swoje zdrowie fizyczne – tak samo warto troszczyć się o swój umysł i emocje. Zatrzymaj się na chwilę, przyjrzyj się swoim potrzebom i nie odkładaj na później rozmowy o własnym dobrostanie psychicznym. Jeśli szukasz sprawdzonych specjalistów zdrowia psychicznego, znajdziesz ich w LUX MED Harmonia.

Zobacz film: Różnice między psychologiem, a psychiatrą - Harmonia - Poradnia zdrowia psychicznego