Hashimoto – jak się odżywiać? Fakty i mity

Hashimoto – co to za choroba?

Hashimoto (inaczej przewlekłe limfocytarne zapalenie tarczycy) to autoimmunologiczne schorzenie, w którym układ odpornościowy atakuje tarczycę, traktując jej własne komórki jako „wrogie”. Prowadzi to do przewlekłego stanu zapalnego i stopniowego uszkadzania tkanki gruczołu. W wyniku tego procesu tarczyca traci zdolność produkcji wystarczającej ilości hormonów, co w konsekwencji prowadzi do jej niedoczynności.

Do typowych objawów Hashimoto należą m.in.:

• ciągłe zmęczenie,
• zwiększona wrażliwość na zimno,
• przybieranie na wadze,
• zaparcia,
• sucha skóra,
• osłabienie mięśni,
• stany depresyjne,
• wypadanie włosów,
• opuchlizna twarzy,
• problemy z pamięcią i koncentracją,
• nieregularne miesiączki u kobiet.

Choroba rozwija się zwykle powoli, przez wiele lat może nie dawać wyraźnych symptomów. Uszkodzenie tarczycy ma charakter postępujący i zazwyczaj trwa całe życie. Leczenie opiera się głównie na stałym przyjmowaniu hormonów tarczycy (lewotyroksyny).

Znaczenie diety w chorobie Hashimoto

Wiele osób chorujących na Hashimoto zastanawia się, czy odpowiednia dieta może wpłynąć na przebieg choroby. W tym miejscu należy podkreślić, że model żywienia nie zastąpi leczenia hormonalnego i nie wyleczy schorzenia. Nie ma dowodów naukowych, by jakikolwiek sposób odżywiania mógł cofnąć autoimmunologiczne zniszczenia narządu. Standardem pozostaje farmakoterapia, która normalizuje poziomy hormonów tarczycy.

Nie oznacza to jednak, że codzienny jadłospis nie ma żadnego znaczenia. Wręcz przeciwnie. Dieta dla chorych na Hashimoto może odgrywać rolę wspomagającą, wpływając na ogólny stan zdrowia, samopoczucie i niektóre objawy towarzyszące niedoczynności tarczycy.

Styl życia obejmujący zdrowe odżywianie, regularny sen, aktywność fizyczną i redukcję stresu, wzmacnia układ immunologiczny i może wpływać na łagodzenie przebiegu choroby.

Dieta w Hashimoto – jak komponować codzienne posiłki? Główne zasady żywieniowe

Istnieje kilka uniwersalnych zasad zdrowego żywienia, które mogą zastosować osoby chorujące na Hashimoto:

1. Wdrożenie zrównoważonej diety bogatej w składniki odżywcze.
2. Unikanie spożywania cukrów prostych, słodyczy i wysokoprzetworzonej żywności.
3. Zwracanie uwagi na wielkość porcji i wybieranie produktów sycących.

W przebiegu Hashimoto najczęściej rekomenduje się sposób żywienia zbliżony do diety śródziemnomorskiej. Opiera się ona głównie na:

• świeżych warzywach i owocach,
• produktach bogatych w błonnik,
• tłuszczach nienasyconych,
• umiarkowanej ilości białka zwierzęcego,
• ograniczeniu cukrów prostych i żywności wysokoprzetworzonej.

Codzienne menu chorych na Hashimoto powinno być uzupełnione odpowiednią ilością płynów – warto pić ok. 6–8 szklanek wody dziennie.

Trzeba podkreślić, że mimo licznych korzyści zdrowotnych wciąż brakuje jednoznacznych dowodów, by uznać dietę śródziemnomorską za jedyny właściwy model żywienia w Hashimoto. Nie istnieje bowiem jeden schemat jadłospisu, który sprawdzi się u każdego chorego. Kluczowe jest zaspokojenie zapotrzebowania na wszystkie niezbędne składniki odżywcze i unikanie skrajności. Najlepsza dieta przy Hashimoto powinna być zbilansowana i dopasowana do indywidualnych potrzeb organizmu.

Przykładowy jadłospis przy Hashimoto (tzw. dieta tarczycowa)

1. Śniadanie

Owsianka na napoju roślinnym lub mleku, owoce, orzechy:

• płatki owsiane górskie ugotowane na mleku krowim lub napoju wzbogaconym w wapń (np. sojowym/owsianym), garść jagód, malin, kawałki jabłka, 1–2 łyżki posiekanych orzechów włoskich, łyżeczka siemienia lnianego mielonego.

2. Drugie śniadanie

Kanapki pełnoziarniste, pasta z jajka, warzywa:

• 2 kromki chleba pełnoziarnistego/żytniego na zakwasie, pasta: jajko na twardo z odrobiną jogurtu naturalnego i szczypiorkiem/pietruszką. Dodatki: plasterki pomidora, ogórka, papryki lub liście sałaty.

3. Obiad

Pieczony łosoś, kasza gryczana, surówka z warzyw:

• porcja pieczonego łososia (lub innej tłustej ryby morskiej) z ziołami i oliwą z oliwek, kasza gryczana lub jęczmienna jako źródło węglowodanów złożonych i błonnika. Surówka z mieszanki sałat, papryki, marchewki, ogórka, skropiona oliwą i sokiem z cytryny.

4. Kolacja

Sałatka z kurczakiem lub ciecierzycą, pieczywo pełnoziarniste:

• miks sałat, pomidorki koktajlowe, ogórek, papryka. Pieczona pierś z kurczaka lub ciecierzyca z puszki opłukana. Dodatki: 1–2 łyżki oliwy z oliwek, zioła, odrobina pestek dyni lub słonecznika. Do tego 1–2 kromki pieczywa pełnoziarnistego.

Taki jadłospis dostarcza pełnowartościowego białka, zdrowych tłuszczów nienasyconych, węglowodanów złożonych i błonnika. To także źródło wielu witamin, składników mineralnych i antyoksydantów.

Co jeść, a czego unikać na diecie przy Hashimoto? Fakty i mity

Wokół diety w Hashimoto narosło wiele mitów. Pacjenci często słyszą sprzeczne rady na temat tego, co powinni jeść, aby „uzdrowić” tarczycę, a czego muszą unikać w jadłospisie.

Gluten a Hashimoto

Mit: „Przy Hashimoto należy przejść na dietę bezglutenową”.

Fakt: Większość chorych na Hashimoto nie musi eliminować glutenu, o ile nie stwierdzono u nich celiakii lub nadwrażliwości na ten składnik. Odstawienie glutenu bez klinicznego wskazania nie jest poparte twardymi dowodami naukowymi i nie poprawia przebiegu choroby. Niepotrzebne ograniczenie czy wyeliminowanie jego spożycia może prowadzić do niedoborów składników odżywczych (m.in. błonnika, witamin z grupy B) i nie przynosi korzyści w leczeniu Hashimoto.

Warzywa kapustne (goitrogeny) a Hashimoto

Mit: „Osoby z Hashimoto nie powinny jeść kapusty, brokułów, kalafiora i innych warzyw kapustnych, bo szkodzą tarczycy”.

Fakt: Surowe warzywa krzyżowe (kapustne) rzeczywiście zawierają związki zwane goitrogenami, które mogą zaburzać wychwyt jodu przez tarczycę. Jednak, aby osiągać taki efekt, należałoby spożywać bardzo duże ilości tych warzyw (znacznie przekraczające normalne porcje żywieniowe).

Nie ma potrzeby rezygnować z brokułów, kapusty, kalafiorów, jarmużu czy brukselki, które są bogate w błonnik, witaminy (m.in. C, K, foliany) i antyoksydanty. Umiar jest kluczowy – jedz te warzywa gotowane lub duszone (obróbka termiczna dezaktywuje większość goitrogenów) i nie spożywaj ich w nadmiernych ilościach.

Zobacz także: Dieta ketogeniczna – co to? Zasady, efekty i różnice

Soja a Hashimoto

Mit: „Soja szkodzi tarczycy”.

Fakt: W przestrzeni publicznej od lat pojawiają się informacje, że soja (obecna np. w tofu, napojach sojowych, edamame, miso) może zaburzać pracę tarczycy, zwłaszcza u chorych na Hashimoto. Rzeczywiście, badania na zwierzętach sugerowały, że izoflawony sojowe hamują czynność narządu, prowadząc do powstania wola lub potencjalnie nasilając procesy autoimmunologiczne.

Aktualne prace naukowe na ludziach nie potwierdzają jednak, aby umiarkowane spożycie soi zaburzało pracę tarczycy. U osób z Hashimoto nie ma konieczności rutynowej eliminacji produktów sojowych. Dlaczego zatem tyle mówi się o szkodliwym wpływie soi na tarczycę? Związki goitrogenne w niej obecne mogą zaburzać wykorzystanie jodu przez tarczycę – pierwiastka niezbędnego do syntezy hormonów tarczycy (T3 i T4). Znaczne spożycie soi przy jednoczesnym niedoborze jodu może prowadzić do wzrostu stężenia TSH, przerostu gruczołu i nasilenia niedoczynności.

Co to oznacza dla pacjentów z Hashimoto? Otóż mogą oni spożywać soję w umiarkowanych ilościach, ale powinni przy tym dbać o prawidłowy poziom jodu w diecie.

Zajrzyj do artykułu: Dieta przeciwnowotworowa – na czym polega?

Jod a Hashimoto

Mit: „Powinno się przyjmować więcej jodu lub suplementy diety z jodem na tarczycę, żeby pobudzić jej pracę”.

Fakt: Należy zapewnić organizmowi odpowiednią podaż tego pierwiastka, ale nienadmierną. Jod jest wprawdzie niezbędny do syntezy hormonów tarczycy, jednak nie zaleca się spożywania dużych ilości produktów bogatych w ten mikroelement ani jego suplementacji na własną rękę. Dlaczego? Dodatkowa podaż jodu „nie naprawi” tarczycy uszkodzonej autoimmunologicznie, a jego nadmiar może zaostrzyć stan zapalny.

Specjaliści odradzają rutynowe stosowanie suplementów z jodem, a ewentualne wdrożenie suplementacji należy omówić z lekarzem.

Warto też z rozwagą stosować sól jodowaną w kuchni – ¼ łyżeczki soli, czyli ok. 75 µg jodu pokrywa mniej więcej połowę dziennego zapotrzebowania na ten pierwiastek dla dorosłego człowieka. Trzeba też pamiętać, że nadmiar soli w diecie nie jest korzystny ze względu na ryzyko rozwoju nadciśnienia.

Dieta na Hashimoto (AIP – Autoimmune Protocol, paleo, keto)

Mit: „Istnieje dieta, która cofnie Hashimoto”.

Fakt: Brakuje dowodów naukowych, by jakakolwiek z diet eliminacyjnych mogła wyleczyć Hashimoto lub zastąpić leczenie konwencjonalne. Nieliczne, ograniczone badania nierandomizowane (głównie obserwacyjne i pilotażowe) wskazują na pewną redukcję stężenia przeciwciał anty-TPO po wdrożeniu i stosowaniu diety bezglutenowej, bezmlecznej czy AIP.

Jednak dowody w tym zakresie są ograniczone, badania obejmują małą grupę osób i nie potwierdzają jednoznacznie, że dieta wpływa na przebieg choroby Hashimoto czy funkcję tarczycy. W tym miejscu warto podkreślić, że zmiany w poziomie przeciwciał niekoniecznie przekładają się na poprawę pracy tarczycy czy objawów klinicznych.

Niektóre diety mogą korzystnie wpływać na samopoczucie lub masę ciała, ale nie uleczą choroby ani nie cofną uszkodzeń tarczycy. Ważny jest zdrowy, zbilansowany jadłospis, wspierający ogólne zdrowie i dopasowanie zaleceń dietetycznych pod okiem dietetyka.

Należy pamiętać, że stosowanie restrykcyjnych diet i eliminacyjnych protokołów żywieniowych niesie ze sobą ryzyko niedoborów składników odżywczych oraz pogorszenia kondycji organizmu.

Dieta dla osób z Hashimoto – podsumowanie

Odpowiednio skomponowana dieta pełni w przebiegu Hashimoto przede wszystkim rolę wspierającą, a nie „leczącą” samą chorobę. Żywienie o charakterze przeciwzapalnym wspomaga pracę jelit, układu sercowo-naczyniowego, sprzyja utrzymaniu prawidłowej masy ciała i poprawie ogólnego samopoczucia chorych.

Prawidłowo zbilansowana dieta przeciwzapalna jest więc ważnym elementem całościowej opieki nad pacjentem z Hashimoto, ale funkcjonuje jako wsparcie dla terapii prowadzonej przez lekarza. Nie stanowi samodzielnej metody leczenia chorób tarczycy.

Wszystkie decyzje dotyczące większych zmian w sposobie odżywiania warto omawiać z lekarzem prowadzącym lub dietetykiem, aby mieć pewność, że służą one naszemu zdrowiu i są oparte na faktach naukowych.

Treść została przygotowana zgodnie z zasadami Evidence-Based Medicine – medycyny opartej na faktach i wiarygodnych źródłach.