Charakterystyka osobowości dyssocjalnej i sposoby leczenia

Czym jest osobowość dyssocjalna?

Osobowość to względnie stały zestaw cech, predyspozycji i dyspozycji kształtowany przez różnego rodzaju czynniki. U pewnej części społeczeństwa występują zaburzenia tej struktury, które mają charakterystyczne symptomy i wpływają na codzienne funkcjonowanie. Jednym z rodzajów takich zaburzeń jest osobowość dyssocjalna, rozpoznawana u ok. 5% mężczyzn i 1% kobiet.

Zgodnie z podejściem psychologicznym osobowość dyssocjalna cechuje się przede wszystkim lekceważeniem ogólnie przyjętych reguł, norm i przepisów, a także znaczącymi trudnościami w tworzeniu i utrzymywaniu relacji międzyludzkich oraz funkcjonowaniu w obszarze zawodowym swojego życia.

Diagnoza osobowości antyspołecznej stawiana jest po ukończeniu 18. roku życia przez pacjenta, jednak zwykle występują przesłanki wskazujące na symptomy tego problemu już wcześniej, a więc w okresie szkolnym.

Jak rozpoznać osobowość antyspołeczną?

Zgodnie z kryteriami diagnostycznymi z podręcznika DSM-5 można wyróżnić następujące symptomy zaburzenia:

• lekceważenie zasad prawa oraz norm społecznych;
• kłamanie i dopuszczanie się oszustw dla własnych korzyści lub przyjemności;
• działanie w sposób lekkomyślny, przez co możliwe jest naruszenie bezpieczeństwa swojego i otoczenia;
• chłód emocjonalny, brak empatii, nieodczuwanie tzw. wyrzutów sumienia;
• agresywne zachowania, których wyrazem mogą być bójki już w czasach szkolnych;
• zachowania impulsywne;
• brak odpowiedzialności.

Dodatkowo u osoby z osobowością antyspołeczną inteligencja emocjonalna jest na niskim poziomie, a umiejętności adaptacyjne są bardzo słabo rozwinięte. Konsekwencją może być chęć ucieczki w takie metody radzenia sobie ze stresem jak nadmierne spożywanie alkoholu i innych substancji psychoaktywnych oraz łatwe popadanie w nałogi. Osobowość dyssocjalna dość często koreluje ze skłonnością do popełniania przestępstw, hazardem, a także agresją. W sytuacji, gdy pojawiają się podejrzenia występowania zaburzenia antyspołecznego, dobrym rozwiązaniem jest konsultacja psychologiczna, podczas której zostanie wykonany test na zaburzenia osobowości oraz przeprowadzony szczegółowy wywiad.

Kiedy występuje osobowość dyssocjalna?

Przyczyny osobowości dyssocjalnej najczęściej związane są z występowaniem pewnych czynników środowiskowych w zakresie wychowania dziecka oraz jego doświadczeń życiowych. Do tych czynników można zakwalifikować m.in. brak wspierających opiekunów i stabilizacji w okresie dzieciństwa, niewłaściwe wzorce postępowania w domu, zaniedbania i przemoc. Dodatkowo do przyczyn należą: nadmierny stres, agresja ze strony rodziny lub rówieśników. W niewielkim stopniu osobowość antyspołeczna może być wynikiem czynników genetycznych i neurobiologicznych.

Zobacz także: Złość u dzieci.

Jak można leczyć osobowość antyspołeczną?

Leczenie osobowości dyssocjalnej obejmuje zwykle kompleksowe oddziaływanie psychoterapeutyczne, którego najważniejszym celem jest zminimalizowanie symptomów zaburzenia, a także stworzenie nowych strategii działania i radzenia sobie ze stresem. Psychoterapia jest niezwykle pomocna i przynosi zwykle trwałe rezultaty. W terapii osobowości antyspołecznej wykorzystywane są takie nurty psychoterapeutyczne jak poznawczo-behawioralny i psychodynamiczny. Czasami polecana jest też terapia grupowa oraz treningi umiejętności społecznych.

W sytuacji, gdy u danego pacjenta występują dodatkowo inne problemy, takie jak depresja lub zaburzenia lękowe, wskazana może być wizyta u psychiatry i rozpoczęcie leczenia farmakologicznego.