Zatrzymana ósemka – kiedy konieczne jest jej chirurgiczne usunięcie?

Zatrzymana ósemka – co to jest i dlaczego powstaje?

Zatrzymany ząb mądrości jest w pełni wykształcony, jednak z jakiegoś powodu nie przebił się przez dziąsło i pozostał uwięziony w kości szczęki lub żuchwy. Najczęściej przyczyną jest brak miejsca w łuku zębowym lub nieprawidłowy tor wyrzynania.

Do zatrzymania ósemki w kości dochodzi, gdy:

• łuk zębowy jest zbyt wąski, by pomieścić wszystkie zęby,
• ząb jest ustawiony pod nieprawidłowym kątem, przez co nie ma możliwości wyjść właściwym torem,
• przeszkodę stanowią sąsiednie zęby lub gruba blaszka kostna – szczególnie wtedy ósemka częściowo zatrzymana jest na korzeniach zęba obok,
• występują czynniki genetyczne.

Zatrzymana ósemka – czy wyjdzie?

U dorosłego pacjenta z zakończonym wzrostem kości szanse na samoistne wyrżnięcie ósemki są niewielkie. Jeśli przez wiele lat ząb nie wykazuje postępu w wyrzynaniu, najczęściej pozostanie zatrzymany. W takiej sytuacji decyzję o obserwacji lub przeprowadzeniu zabiegu chirurgicznego podejmuje się na podstawie badania klinicznego i diagnostyki obrazowej (pantomogramu lub tomografii komputerowej). Uwidocznią one dokładne ułożenie zęba i jego korzeni w kości oraz ich odległość od kluczowych struktur anatomicznych (takich jak nerwy), co jest niezbędne do bezpiecznego zaplanowania zabiegu.

Zobacz także: Ząb mądrości – kiedy pojawia się stan zapalny w tkankach otaczających? Co robić?

Zatrzymana ósemka częściowo a całkowicie

Różnica dotyczy przede wszystkim stopnia pokrycia zęba przez kość i dziąsło. W przypadku całkowicie zatrzymanej ósemki, znajduje się ona w całości w kości i nie jest zauważalna w jamie ustnej. Ósemka zatrzymana w kości jest widoczna jedynie podczas RTG zęba (badanie ukaże jej ukryte położenie, kąt nachylenia oraz głębokość w tkance kostnej), dlatego często pacjenci nawet nie wiedzą o jej istnieniu, zwłaszcza gdy nie daje żadnych dolegliwości bólowych.

Częściowo zatrzymana ósemka jest widoczna w jamie ustnej. Najczęściej wtedy, gdy fragment korony przebił się przez dziąsło, a nad nią utworzył się tzw. kaptur dziąsłowy. W takiej sytuacji ósemka zatrzymana częściowo sprzyja zaleganiu resztek pokarmowych i rozwojowi stanu zapalnego, które może pojawiać się okresowo.

Zdecydowanie najtrudniejszym wariantem zabiegowym jest sytuacja, gdy występuje ósemka zatrzymana poziomo, która napiera na korzenie siódemki. Może to prowadzić do ich resorpcji oraz poważnych powikłań, w tym także do konieczności usunięcia obu zębów.

Jakie objawy daje zatrzymana ósemka?

Zatrzymana ósemka daje objawy związane ze stanem zapalnym tkanek otaczających ząb. Do najbardziej typowych dolegliwości należą:

• nawracające zapalenie dziąsła wokół zęba (pericoronitis),
• obrzęk policzka,
• trudności w otwieraniu ust (szczękościsk),
• ból przy przełykaniu,
• promieniujący ból, trudny do zlokalizowania – często pacjenci są przekonani, że to rozwijająca się infekcja ucha lub gardła,
• nieprzyjemny zapach z ust, spowodowany zalegającymi resztkami pokarmowymi pod kapturem dziąsłowym,
• zatrzymana ósemka może powodować ból głowy, ponieważ ząb uciska struktury nerwowe promieniujące do skroni i potylicy.

Czy usuwać zatrzymaną ósemkę? Wskazania do zabiegu

W przypadku zatrzymanej ósemki decyzję o tym, czy usuwać podejmuje najczęściej chirurg stomatolog na podstawie badania klinicznego i diagnostyki obrazowej (RTG pantomograficzne, CBCT).

Wskazania do zabiegu obejmują:

• nawracające stany zapalne tkanek w okolicy zatrzymanego zęba mądrości,
• torbiele zawiązkowe widoczne na RTG,
• niszczenie korzeni sąsiednich zębów,
• próchnicę niemożliwą do leczenia ze względu na położenie zęba daleko w łuku zębowym,
• planowane leczenie ortodontyczne.

Dylemat w związku z zatrzymaną ósemką i jej ewentualnym usunięciem powinien być rozstrzygany indywidualnie. W przypadku braku objawów możliwa jest obserwacja, jednak wymaga ona regularnych kontroli u stomatologa.

Na czym polega usuwanie zatrzymanej ósemki?

Usuwanie zatrzymanej ósemki to zabieg chirurgiczny wykonywany w znieczuleniu miejscowym. Dzieli się na kilka etapów:

1. nacięcie dziąsła i odwarstwienie płata śluzówkowo-okostnowego,
2. usunięcie fragmentu blaszki kostnej wiertłem chirurgicznym,
3. podważenie zęba w całości lub w razie potrzeby podział na mniejsze części, aby łatwiej było go wyjąć z zębodołu. Jest to najczęściej stosowane w przypadku ósemki zatrzymanej poziomo,
4. oczyszczenie zębodołu i założenie szwów.

Zatrzymana górna ósemka jest zwykle łatwiejsza do usunięcia ze względu na mniej zbite kości szczęki. Dolne zatrzymane zęby mądrości, szczególnie te położone blisko nerwu zębodołowego dolnego, wymagają większej precyzji i doświadczenia ze strony lekarza wykonującego zabieg.

Zobacz także: Jak powinna wyglądać rana po wyrwaniu zęba? Co jest normą, a co powinno niepokoić?

Zalecenia po usuwaniu zatrzymanej ósemki – jak przetrwać pierwsze dni?

Zastosowanie się do wszystkich zaleceń pozabiegowych po ekstrakcji zęba zmniejsza ryzyko powikłań i przyspiesza gojenie. Bezpośrednio po zabiegu należy zagryzać tampon przez ok. 30 minut oraz stosować zimne okłady na policzek, aby zmniejszyć dolegliwości bólowe i obrzęk. Przez cały okres gojenia się rany zalecana jest dieta półpłynna oraz przyjmowanie przepisanych leków przeciwbólowych lub antybiotyku.

W ciągu kilku dni od zabiegu nie powinno się płukać jamy ustnej i pić przez słomkę, bo może to prowadzić do utraty skrzepu powstałego w miejscu rany. Ochrona skrzepu w zębodole jest kluczowa, aby zapobiec tzw. suchemu zębodołowi. Należy również unikać gorących potraw i napojów, które mogą podrażniać tkanki. Bardzo ważne jest także unikanie palenia papierosów oraz dokładna, ale delikatna higiena jamy ustnej.

Przeczytaj także: Co jeść po wyrwaniu zęba, a czego unikać? Zalecenia i wskazówki

Nieleczona zatrzymana ósemka – jakie powikłania?

Bagatelizowanie problemu może prowadzić do poważnych konsekwencji, takich jak:

• rozwój próchnicy w ósemce lub sąsiedniej siódemce, spowodowanej problemami z czyszczeniem,
• powstawanie torbieli zębopochodnych niszczących kość,
• zapalenie tkanek okołokoronowych,
• ropień dziąsłowy.

Zatrzymana ósemka to częsty problem wymagający oceny chirurgicznej. Nawet jeśli nie powoduje bólu, warto wykonać badanie obrazowe i skonsultować się ze specjalistą. Wczesna diagnostyka pozwala uniknąć rozległych zabiegów chirurgicznych w przyszłości związanych z położeniem zatrzymanej ósemki w kości.

Treść została przygotowana zgodnie z zasadami Evidence-Based Medicine – medycyny opartej na faktach i wiarygodnych źródłach.