Portal Pacjenta LUX MED
W Portalu Pacjenta umówisz i zarządzisz usługami w ramach abonamentu oraz NFZ
Rak szyjki macicy – przyczyny, objawy, diagnostyka i leczenie
Rak szyjki macicy to częsty nowotwór złośliwy występujący u kobiet. W większości przypadków wywołany jest infekcją wirusem brodawczaka ludzkiego (HPV). Niestety przez długi czas nie daje żadnych specyficznych objawów, dlatego też tak ważne są regularne badania profilaktyczne i kontrolne wizyty u ginekologa, by wcześnie wykryć rozwój raka i rozpocząć odpowiednie leczenie.
- czym jest rak szyjki macicy,
- jakie są główne przyczyny, w tym rola HPV,
- jakie są najczęstsze objawy,
- jak przebiega diagnostyka,
- na czym polega leczenie raka szyjki macicy,
- jaka wygląda profilaktyka – szczepienia i test HPV HR.
Spis treści
Nieprawidłowe krwawienia z dróg rodnych, upławy, bóle w nadbrzuszu - to objawy alarmowe, które mogą być pierwszym sygnałem choroby toczącej się w układzie rodnym kobiety. Przeczytaj, kiedy należy zgłosić się do lekarza i jak zapobiec rozwojowi raka szyjki macicy.
Rak szyjki macicy – co to za choroba?
Rak szyjki macicy to nowotwór złośliwy rozwijający się w narządzie rodnym kobiety. Jest obecnie czwartym najczęściej występującym nowotworem złośliwym u kobiet na świecie. Ze względu na brak objawów na wczesnym etapie rozwoju, nowotwór ten jest często rozpoznawany już w zaawansowanym stadium. Szczyt zachorowania przypada na 6. dekadę życia, choć obecnie coraz częściej dotyczy również pacjentek w młodszym wieku.
Rak szyjki macicy powstaje w szyjce macicy - to dolna część macicy (narządu żeńskiego znajdującego się w miednicy), łącząca jamę macicy z pochwą. Od strony macicy kanał szyjki wyścielony jest nabłonkiem gruczołowym (tkanką zbudowaną z komórek wyspecjalizowanych w wydzielaniu różnych substancji), a od strony pochwy – nabłonkiem wielowarstwowym płaskim (tkanką zbudowaną z wielu warstw komórek). Miejsce przejścia jednego nabłonka w drugi nazywamy strefą przejściową. W obrębie tej strefy rozwija się większość nowotworów szyjki macicy.
Jakie są przyczyny raka szyjki macicy?
Głównym czynnikiem rozwoju raka szyjki macicy, nawet w 99%, jest infekcja onkogennym (stymulującym rozwój komórek nowotworowych) wirusem brodawczaka ludzkiego - HPV (ang. Human Papillomavirus). Istnieje wiele typów wirusa HPV, a do najbardziej niebezpiecznych należą typy 16 oraz 18. Odpowiadają one za około 70 - 75% przypadków raka szyjki macicy. Warto wiedzieć, że rak szyjki macicy nie jest dziedziczny – występowanie w rodzinie tego nowotworu nie zwiększa ryzyka zachorowania u innych jej członków.
Do infekcji tym wirusem dochodzi podczas kontaktów seksualnych (również oralnych i analnych). Do czynników zwiększających ryzyko nowotworu należą:
- wczesne rozpoczęcie współżycia seksualnego;
- duża liczba partnerów/partnerek;
- współżycie bez zabezpieczenia mechanicznego (prezerwatywy);
- duża liczba ciąż i porodów;
- nieodpowiednia higiena okolic intymnych;
- długoletnia antykoncepcja hormonalna;
- palenie papierosów;
- osłabienie odporności (np. infekcja HIV, stosowanie leków osłabiających odporność).
Należy pamiętać, że wirus HPV może powodować rozwój nowotworów nie tylko u kobiet, ale także u mężczyzn. HPV jest również odpowiedzialny za rozwój raka prącia, jamy ustnej, gardła, odbytu. Zakażenie innymi typy wirusa HPV (m.in. 6, 11) może prowadzić do rozwoju łagodnych zmian w postaci brodawkowatych narośli wokół narządów rodnych – kłykcin kończystych. Zabezpieczenia mechaniczne w postaci prezerwatyw zapewniają większą, ale niepełną ochronę przed zakażeniem wirusem HPV.
Rak szyjki macicy – objawy
Rak szyjki macicy nie wywołuje charakterystycznych objawów. Często pierwsze dolegliwości pojawiają się, gdy choroba jest już zaawansowana, dlatego tak ważne są regularne badania cytologiczne. Do objawów należą:
- nieprawidłowe krwawienia z dróg rodnych – między miesiączkami lub po menopauzie;
- krwiste plamienia;
- obfite, szare upławy o nieprzyjemnym zapachu;
- częste infekcje układu moczowego;
- zaburzenia oddawania moczu;
- bóle podbrzusza;
- w późniejszym etapie choroby może pojawić się również krwawienie z odbytu i bolesne parcie na stolec.
Do jakiego lekarza się zgłosić?
Z objawami pojawiającymi się w obrębie dróg rodnych pacjentka powinna zgłosić się do ginekologa. To specjalista zajmujący się diagnostyką i leczeniem chorób żeńskiego układu moczowo-płciowego. Po badaniu ginekologicznym i wywiadzie z pacjentką ginekolog może zalecić wykonanie dodatkowych badań, takich jak USG przez powłoki brzuszne oraz przez pochwę – tzw. badanie transwaginalne (USG TV), badania krwi, test HPV HR.
Zobacz także: Bezpłatny Program profilaktyki raka szyjki macicy w ramach NFZ
Jak lekarz stawia diagnozę?
W przypadku nieprawidłowego wyniku testu HPV HR z tej samej próbki wykonywana jest cytologia LBC. Nieprawidłowy wynik cytologii może wskazywać na dysplazję szyjki macicy – to nieprawidłowy rozwój komórek, spowodowany przez utrzymującą się infekcję wirusem HPV, które mogą przekształcić się w komórki nowotworowe. Kolejnym etapem diagnostyki jest pobranie wycinka z podejrzanego fragmentu szyjki macicy do badania histopatologicznego, które ostatecznie określi, czy dana zmiana jest łagodna czy złośliwa. Po rozpoznaniu raka szyjki macicy lekarz kieruje pacjentkę na dodatkowe badania obrazowe.Pomagają one w ocenie stopnia zaawansowania raka, wykrycia przerzutów do innych narządów i zaplanowania najlepszej terapii dla pacjentki.
Leczenie raka szyjki macicy
W raku szyjki macicy stosuje się chemioterapię, radioterapię oraz leczenie chirurgiczne. Na wybór metody leczenia wpływa wiele czynników, m.in. stan zdrowia pacjentki oraz stopień zaawansowania nowotworu. Gdy nowotwór nie jest zaawansowany, pierwszym wyborem jest operacja – usunięcie samej szyjki macicy z węzłami chłonnymi (w przypadku kobiet planujących potomstwo) lub całkowite usunięcie macicy wraz z otaczającymi tkankami (tzw. przymacicza). Leczeniem uzupełniającym po operacji jest najczęściej radio – i chemioterapia. W przypadkach zaawansowanych, gdy operacja nie jest możliwa, stosuje się metodę łączoną – radiochemioterapię.
Profilaktyka raka szyjki macicy
Zapobieganie rozwojowi raka szyjki macicy składa się z dwóch grup działań profilaktycznych. Profilaktyka pierwszorzędowa ma na celu ochronę pacjentek przed narażeniem na czynnik ryzyka (infekcję wirusem HPV) i obejmuje szczepienia przeciwko temu wirusowi. Profilaktyka drugorzędowa jest skierowana do pacjentek, u których mogło już dojść do zakażenia. Obejmuje wykonanie testu HPV HR, którego celem jest sprawdzenie, czy w organizmie obecne są wysokoonkogenne typy wirusa HPV.
Zobacz również: Profilaktyka raka szyjki macicy
Szczepienia przeciwko HPV
Szczepienie przeciwko wirusowi brodawczaka ludzkiego (HPV) jest jednym z najskuteczniejszych sposobów zapobiegania nowotworom związanym z zakażeniem tym wirusem, w tym przede wszystkim rakowi szyjki macicy, ale także nowotworom sromu, pochwy, prącia, odbytu oraz części nowotworów głowy i szyi. Dlatego eksperci rekomendują szczepienie zarówno dziewcząt, jak i chłopców, a także osób dorosłych, które wcześniej nie zostały zaszczepione.
Największą skuteczność szczepienie osiąga, gdy zostanie wykonane przed rozpoczęciem aktywności seksualnej i potencjalnym kontaktem z wirusem HPV. Nie oznacza to jednak, że osoby dorosłe nie mogą odnieść z niego korzyści – decyzję o szczepieniu warto omówić z lekarzem, który oceni indywidualne wskazania.
W Polsce realizowany jest powszechny program bezpłatnych szczepień przeciw HPV dla dziewcząt i chłopców po ukończeniu 9. roku życia do ukończenia 14. roku życia. Szczepienie w tym wieku jest finansowane ze środków publicznych i stanowi element profilaktyki nowotworowej. Osoby spoza tej grupy wiekowej również mogą się zaszczepić, jednak szczepienie jest wówczas odpłatne.
Test HPV HR – nowoczesna metoda wykrywania ryzyka raka szyjki macicy
Test HPV HR (High Risk) pozwala wykryć obecność wysokoonkogennych typów wirusa brodawczaka ludzkiego (HPV), które odpowiadają za zdecydowaną większość przypadków raka szyjki macicy. W przeciwieństwie do cytologii, która ocenia zmiany już obecne w komórkach szyjki macicy, test HPV HR wykrywa zakażenie wirusem, zanim dojdzie do rozwoju zmian przednowotworowych. Dzięki temu umożliwia wcześniejsze zidentyfikowanie kobiet wymagających dalszej diagnostyki i odpowiedniej kontroli.
Badanie polega na pobraniu materiału z szyjki macicy – podobnie jak w przypadku cytologii – i jest krótkie oraz bezbolesne. Wynik dodatni nie oznacza nowotworu. Informuje jedynie o obecności wirusa wysokiego ryzyka, który u części kobiet może prowadzić do rozwoju zmian przednowotworowych. W większości przypadków zakażenie HPV ma charakter przejściowy i zostaje samoistnie wyeliminowane przez układ odpornościowy.
Obecnie test HPV HR jest uznawany za najbardziej czułą metodę badań przesiewowych w kierunku raka szyjki macicy. W Polsce kobiety w wieku od 25 do 64 lat mogą skorzystać z programu profilaktyki raka szyjki macicy finansowanego przez Narodowy Fundusz Zdrowia, w którym podstawowym badaniem przesiewowym jest test HPV HR wykonywany co 5 lat. W przypadku dodatniego wyniku testu z tego samego materiału wykonywana jest tzw. cytologia na podłożu płynnym (LBC), co pozwala określić, czy konieczna jest dalsza diagnostyka, np. kolposkopia.
Regularne wykonywanie badań przesiewowych, w połączeniu ze szczepieniem przeciw HPV, stanowi najskuteczniejszą strategię zapobiegania rakowi szyjki macicy i umożliwia wykrycie zmian na etapie, gdy są one w pełni wyleczalne.
Zobacz także
Jak wygląda diagnostyka polipa endometrialnego? Objawy i leczenie
Polip endometrialny to efekt nieprawidłowego rozrostu błony śluzowej macicy. To łagodna zmiana, która nie jest uznawana za stan przedrakowy, mimo to wymaga leczenia. Zwykle rozpoznawana jest przypadkowo, gdyż z reguły przez długi czas nie daje żadnych objawów.
Rodzaje badań ginekologicznych – co warto wiedzieć przed wizytą?
Badania ginekologiczne to podstawowy element profilaktyki zdrowia kobiet, niezależnie od wieku czy historii medycznej. Regularne wizyty u ginekologa pozwalają nie tylko na ocenę stanu narządów rodnych, ale przede wszystkim na wczesne wykrycie chorób, które przez długi czas mogą nie dawać żadnych objawów, np. takich jak nowotwory szyjki macicy lub jajników czy endometrioza. W tym artykule przybliżamy, na czym polega badanie ginekologiczne, jakie są jego etapy, jakie badania wykonuje ginekolog i dlaczego warto zgłaszać się na nie regularnie – nie tylko wtedy, gdy coś niepokoi.
Wizyta u ginekologa – jak wygląda i jak się do niej przygotować? Wszystko, co warto wiedzieć.
Konsultacja ginekologiczna to ważna wizyta w życiu kobiety, która powinna się odbywać rutynowo raz w roku. Aby wizyta przebiegła komfortowo, należy się do niej odpowiednio przygotować.
