Niealkoholowe stłuszczenie wątroby – przyczyny, objawy, zalecenia dietetyczne

Czym jest niealkoholowe stłuszczenie wątroby?

Niealkoholowe stłuszczenie wątroby to schorzenie, w którym w komórkach wątroby gromadzi się nadmierna ilość tłuszczu. Przez lata chorobę tę określano jako NAFLD, czyli niealkoholową stłuszczeniową chorobę wątroby.

Obecnie coraz częściej stosuje się nazwę MASLD – stłuszczeniowa choroba wątroby związana z dysfunkcją metaboliczną. Podkreśla ona związek choroby z zaburzeniami, takimi jak:

• otyłość,
• insulinooporność,
• cukrzyca typu 2,
• nieprawidłowy poziom lipidów we krwi.

U niektórych osób rozwija się bardziej zaawansowana postać choroby przebiegająca ze stanem zapalnym i uszkodzeniem komórek wątroby. Taka forma schorzenia może stopniowo prowadzić do jej włóknienia, marskości, a nawet nowotworu.

Dowiedz się więcej: Zbyt wysoki cholesterol – przyczyny i sposoby leczenia

Jakie mogą być przyczyny niealkoholowego stłuszczenia wątroby?

Niealkoholowe stłuszczenie wątroby nie pojawia się z dnia na dzień. W zdecydowanej większości przypadków jest efektem zaburzeń metabolicznych i stylu życia. Dużą rolę odgrywa insulinooporność, która sprzyja odkładaniu się tłuszczu w komórkach wątroby.

Ryzyko rozwoju choroby zwiększają przede wszystkim:

• nadwaga i otyłość, zwłaszcza brzuszna,
• cukrzyca typu 2,
• zaburzenia lipidowe,
• nadciśnienie tętnicze,
• dieta bogata w żywność wysoko przetworzoną, słodzone napoje i nadmiar cukrów prostych,
• niewielka aktywność fizyczna.

Warto jednak pamiętać, że nie są to jedyne czynniki sprzyjające rozwojowi choroby. Znaczenie mogą mieć także predyspozycje genetyczne oraz niektóre schorzenia, takie jak zespół policystycznych jajników, obturacyjny bezdech senny czy niedoczynność tarczycy.

Niealkoholowe stłuszczenie wątroby – charakterystyczne objawy. Na jakie dolegliwości warto zwrócić uwagę?

Chorzy najczęściej skarżą się na przewlekłe zmęczenie, osłabienie, gorsze samopoczucie oraz uczucie ciężkości lub dyskomfortu w prawej górnej części brzucha, gdzie znajduje się narząd. Zdarza się również, że lekarz podczas badania stwierdza powiększenie wątroby.

Z kolei żółtaczka, wodobrzusze, obrzęki nóg, krwawienia z przewodu pokarmowego czy zaburzenia świadomości mogą świadczyć o zaawansowanej chorobie wątroby i wymagają pilnej konsultacji lekarskiej.

Niealkoholowe stłuszczenie wątroby przez długi czas może nie powodować wyraźnych dolegliwości. Właśnie dlatego choroba często zostaje wykryta przypadkowo, np. w trakcie badania USG jamy brzusznej wykonywanego z innego powodu lub po stwierdzeniu nieprawidłowych wyników prób wątrobowych. Jeśli objawy już się pojawią, przeważnie są mało charakterystyczne.

Zajrzyj do artykułu: Co oznacza ból w okolicach wątroby?

Niealkoholowa stłuszczeniowa choroba wątroby – rozpoznanie i badania

Rozpoznanie niealkoholowego stłuszczenia wątroby opiera się na wywiadzie lekarskim, ocenie czynników ryzyka oraz wynikach badań laboratoryjnych i obrazowych. Lekarz zwykle zleca badania krwi, m.in. oznaczenie enzymów wątrobowych (ALT, AST, GGT), bilirubiny, glukozy, lipidogramu oraz parametrów pozwalających ocenić funkcjonowanie wątroby i wykluczyć inne przyczyny jej uszkodzenia.

Podstawowym badaniem obrazowym wykorzystywanym w diagnostyce jest USG jamy brzusznej. Coraz częściej określa się także stopień włóknienia wątroby za pomocą elastografii. Biopsja wątroby pozostaje natomiast badaniem zarezerwowanym głównie dla bardziej skomplikowanych lub niejednoznacznych przypadków.

Na czym polega każde z badań obrazowych?

1. USG jamy brzusznej – podstawowe i bezbolesne badanie obrazowe, które pozwala na wstępną ocenę stanu oraz struktury narządów wewnętrznych.
2. Elastografia – nieinwazyjne badanie, które pozwala na określenie stopnia sztywności oraz włóknienia narządu.
3. Biopsja – procedura polegająca na pobraniu wycinka tkanki do badania histopatologicznego, rezerwowana dla przypadków skomplikowanych i niejednoznacznych.

Zobacz film: Tomografia komputerowa jamy brzusznej z kontrastem – przygotowanie do badania i jego przebieg

Na czym polega leczenie niealkoholowego stłuszczenia wątroby?

Podstawą leczenia niealkoholowego stłuszczenia wątroby jest zmiana stylu życia. Największe znaczenie ma właściwa redukcja masy ciała, zdrowa dieta oraz regularna aktywność fizyczna. Równocześnie konieczne jest leczenie zaburzeń, które często towarzyszą chorobie, takich jak cukrzyca typu 2, insulinooporność, nadciśnienie tętnicze czy zaburzenia lipidowe.

U części pacjentów lekarz może rozważyć leczenie farmakologiczne, a u wybranych osób cierpiących na otyłość – leczenie bariatryczne. Sposób terapii zawsze powinien być dostosowany do stopnia zaawansowania choroby i indywidualnej sytuacji pacjenta.

Niealkoholowe stłuszczenie wątroby a dieta. Najważniejsze zasady codziennego menu

Dieta odgrywa bardzo ważną rolę w leczeniu niealkoholowego stłuszczenia wątroby. Jej celem jest nie tylko stopniowa redukcja masy ciała, ale także poprawa parametrów metabolicznych i zmniejszenie ilości tłuszczu gromadzącego się w wątrobie.

Najczęściej zaleca się model żywienia zbliżony do diety śródziemnomorskiej, bogaty w warzywa, pełnoziarniste produkty zbożowe, rośliny strączkowe, ryby, oliwę z oliwek, orzechy i nasiona. Jednocześnie warto ograniczyć słodycze, słodzone napoje, produkty wysoko przetworzone, fast foody oraz duże ilości czerwonego i przetworzonego mięsa.

Dobrym punktem wyjścia może być prosta zasada talerza: połowę posiłku powinny stanowić warzywa, jedną czwartą produkty pełnoziarniste, a pozostałą część źródła białka.

Potrzeby żywieniowe mogą różnić się w zależności od stanu zdrowia i stopnia zaawansowania choroby. Dlatego najlepiej ustalić sposób żywienia wspólnie z lekarzem i dietetykiem.

Skutki i powikłania niealkoholowego stłuszczenia wątroby

Samo stłuszczenie wątroby przez długi czas może nie powodować poważnych dolegliwości. Jednak u części pacjentów może rozwinąć się bardziej zaawansowana postać choroby, prowadząca do włóknienia, marskości, niewydolności wątroby czy raka wątrobowokomórkowego.

Niealkoholowe stłuszczenie wątroby wiąże się również z większym ryzykiem rozwoju chorób sercowo-naczyniowych, przewlekłej choroby nerek oraz trudniejszą kontrolą cukrzycy typu 2. Dlatego tak ważne jest wczesne rozpoznanie i wdrożenie odpowiedniego leczenia.

Jak można uniknąć rozwoju niealkoholowego stłuszczenia wątroby?

Działania profilaktyczne obejmują m.in. dbanie o prawidłową masę ciała, regularną aktywność fizyczną i zdrowe nawyki żywieniowe.

Nie bez znaczenia pozostają również regularne badania profilaktyczne. Są szczególnie istotne u osób z nadwagą, cukrzycą typu 2, zaburzeniami lipidowymi czy nadciśnieniem tętniczym.

Sprawdź także: Co może oznaczać ból pod prawym żebrem?

Kiedy warto udać się do lekarza?

Nierzadko pierwszym sygnałem NAFLD są nieprawidłowe wyniki badań. Warto skonsultować się z lekarzem hepatologiem, jeśli badania krwi wykazały podwyższoną aktywność enzymów wątrobowych, takich jak ALT, AST czy GGT, albo gdy USG jamy brzusznej sugeruje stłuszczenie wątroby.

Czujność powinny zachować także osoby z nadwagą, otyłością, cukrzycą typu 2, insulinoopornością, nadciśnieniem tętniczym czy zaburzeniami lipidowymi.

Pilnej konsultacji wymagają natomiast objawy mogące świadczyć o zaawansowanym uszkodzeniu wątroby.

Należą do nich m.in. zażółcenie skóry lub białek oczu, obrzęki nóg, wodobrzusze (powiększenie obwodu brzucha spowodowane gromadzeniem się płynu), łatwe siniaczenie, krwawienia z przewodu pokarmowego, silne osłabienie, zaburzenia świadomości czy nasilający się ból w prawej górnej części brzucha. 

Treść została przygotowana zgodnie z zasadami Evidence-Based Medicine – medycyny opartej na faktach i wiarygodnych źródłach.