Czym jest krztusiec? Jakie są objawy, badania i sposoby leczenia

Co to jest krztusiec?

Krztusiec (znany również jako koklusz lub 100-dniowy kaszel) to ostra choroba zakaźna dróg oddechowych. Wywoływana jest przez bakterie Bordetella pertussis (pałeczki krztuśca). Charakteryzuje się występowaniem silnego, napadowego kaszlu, który może prowadzić do duszności i wymiotów. Krztusiec jest szczególnie niebezpieczny dla niemowląt i osób z obniżoną odpornością.

Czy krztusiec jest zaraźliwy?

Koklusz to choroba wysoce zakaźna. Ryzyko infekcji u osoby nieuodpornionej wynosi aż 80%. Zakażenie krztuścem następuje drogą kropelkową, podczas bezpośredniego kontaktu z osobą zarażoną. Bakterie Bordetella pertussis przenoszą się podczas kaszlu i kichania, a także przez bezpośredni kontakt z wydzielinami z dróg oddechowych chorej osoby.

Niemowlęta i dzieci w wieku przedszkolnym są najbardziej narażone na zachorowanie na koklusz. Osoby dorosłe, które nie otrzymały pełnej dawki szczepionki przeciwko krztuścowi, również mogą zachorować. Ryzyko zachorowania po szczepieniu jest minimalne, a choroba ma wówczas znacznie lżejszy przebieg. Krztusiec u niemowląt i dzieci, a także u osób z obniżoną odpornością, może prowadzić do poważnych powikłań.

Krztusiec – objawy i przebieg choroby

Po przedostaniu się do organizmu pałeczki krztuśca wnikają do tkanki płucnej i zaczynają się namnażać, produkując przy okazji toksynę krztuścową. Okres inkubacji kokluszu wynosi 5–21 dni, zazwyczaj jednak trwa 7–10 dni. Zaraźliwość krztuśca jest najwyższa podczas pierwszych 3 tygodni od pojawienia się objawów. Zdolność do zakażenia jest możliwa nawet przez 4–5 tygodni. Przejście kokluszu nie zapewnia odporności, możliwe jest  ponowne zachorowanie.

Klasycznie choroba przebiega w trzech fazach:

• I faza – kataralna, nieżytowa, trwa ok. 1–2 tygodnie. Typowy jest dla niej nieżyt nosa, katar, objawy grypopodobne, osłabienie, suchy kaszel, ból gardła, zapalenie spojówek, łzawienie, stany podgorączkowe oraz złe samopoczucie,
• II faza – napadowa, trwa ok. 6 tygodni. Typowy jest dla niej napadowy kaszel, napady bezdechu, wymioty po napadzie kaszlu, krztuścowe „pianie” i sinica twarzy,
• III faza – zdrowienia, trwa do 12 tygodni. Stopniowo zmniejsza się częstotliwość i nasilenie kaszlu.

Trójfazowy przebieg choroby występuje zazwyczaj u małych dzieci i osób nieuodpornionych. W przypadku młodzieży choroba może mieć przebieg od skąpoobjawowego po pełnoobjawowy. Z reguły koklusz objawia się kaszlem, trwającym od 3 do nawet 12 tygodni. Wśród osób dorosłych rozwija się kaszel przewlekły, który nasila się w nocy. Objawy krztuśca mogą się utrzymywać nawet wiele tygodni (średnio 7–8 tygodni). Inne dolegliwości, jakie pojawiają się w przypadku krztuśca u osób dorosłych, to: zaburzenia snu, bóle gardła, chrypka, napady pocenia się, bóle głowy.

Krztusiec a powikłania

Krztusiec u dorosłych przebiega zwykle w sposób znacznie łagodniejszy niż u dzieci, jednak nieleczony może prowadzić do groźnych powikłań. Wśród nich występują:

• wtórne, bakteryjne zapalenie płuc,
• odma opłucnej,
• niedodma płuca,
• złamania żeber (w efekcie silnego kaszlu),
• przepuklina brzuszna lub pachwinowa,
• nietrzymanie moczu,
• krwawienia wewnętrzne,
• rozwarstwienie aorty.

U niemowląt (zwłaszcza do 6. miesiąca życia) powikłania kokluszu mogą mieć charakter neurologiczny:

• obrzęk mózgu,
• drgawki,
• krwawienia śródczaszkowe,
• encefalopatia na tle niedotlenienia,
• trwałe uszkodzenia neurologiczne (m.in. głuchota, padaczka, upośledzenie umysłowe).

U osób w wieku podeszłym, pacjentów z poważnymi zaburzeniami odporności oraz przy współistniejących chorobach przewlekłych krztusiec może powodować zgony.

Krztusiec – diagnostyka

Diagnostyka krztuśca jest oparta na obserwacji charakterystycznych objawów jak wyczerpujący, napadowy kaszel zakończony głębokim wdechem z głośnym świstem krtaniowym przypominającym „pianie”. Lekarz może również zlecić badania pomocnicze, takie jak wymaz z gardła lub głęboki wymaz z nosa na hodowlę, aby potwierdzić obecność bakterii Bordetella pertussis lub badanie poziomu przeciwciał przeciwko toksynie krztuścowej.

Testem diagnostycznym stosowanym w przypadku krztuśca jest też PCR (reakcja łańcuchowa polimerazy), również wykonywany z wymazu z gardła lub z nosa. Metoda ta pozwala na wykrycie DNA bakterii Bordetella pertussis w pobranych próbkach. PCR jest bardzo skutecznym testem na krztusiec, umożliwiającym szybką i precyzyjną diagnozę.

Jak leczyć krztusiec?

Leczenie krztuśca polega na podawaniu antybiotyków, takich jak azytromycyna lub klarytromycyna. Antybiotyki pomagają w hamowaniu namnażania się bakterii Bordetella pertussis i zmniejszeniu nasilenia objawów choroby. W przypadku ciężkiego przebiegu krztuśca konieczna może okazać się hospitalizacja. Dodatkowo stosuje się leczenie objawowe, takie jak leki przeciwkaszlowe i mukolityczne pomagające w łagodzeniu kaszlu i ułatwiające odkrztuszanie wydzieliny.

Istotne jest, aby leczenie kokluszu podjąć jak najszybciej – najlepiej w ciągu 3 tygodni od wystąpienia pierwszych objawów, co umożliwia maksymalne zwiększenie skuteczności terapii.

Czy leczenie krztuśca domowymi sposobami jest możliwe?

Trzeba podkreślić, że antybiotykoterapia jest jedyną, w pełni skuteczną metodą do walki z kokluszem. Można jednak wspomagająco zastosować szereg domowych sposobów dla złagodzenia uporczywych dolegliwości związanych z tą chorobą:

• inhalacje – sól fizjologiczna i olejki eteryczne w inhalacjach wspierają nawilżenie i obkurczanie śluzówek dróg oddechowych, przynosząc ulgę w przypadku silnego kaszlu i wynikającego z niego podrażnienia gardła,
• napary ziołowe – tymianek, szałwia, rumianek lub mięta mogą złagodzić dolegliwości ze strony gardła, ponieważ wykazują działanie łagodzące, nawilżające i przeciwzapalne,
• ciepłe kompresy – termofor lub ciepły kompres położony na klatkę pomaga rozluźnić mięśnie klatki piersiowej i pomóc zredukować ich ból wywołany napadami kaszlu.

Powyższe metody są tylko wsparciem dla standardowej antybiotykoterapii i nie mogą zastępować konwencjonalnego leczenia farmakologicznego.

Profilaktyka krztuśca

Najskuteczniejszym sposobem zapobiegania zachorowaniom na krztusiec jest szczepienie. W 2004 roku wprowadzono w Polsce obowiązek szczepienia dzieci szczepionką krztuścową skojarzoną z toksoidem błoniczym i toksoidem tężcowym, czyli przeciw błonicy, tężcowi i krztuścowi jednocześnie.

Szczepienia obowiązkowe przeciwko krztuścowi obejmują 3-dawkowy schemat szczepienia podstawowego:

• pierwsza dawka w 7–8. tygodniu życia;
• druga dawka w 3–4. miesiącu życia;
• trzecia dawka w 5–6. miesiącu.

Dawkę uzupełniającą podaje się w 16–18. miesiącu życia, a dawki przypominające w 6. i 14. roku życia. Szczepienie przeciwko krztuścowi jest bezpieczne i znacznie redukuje nie tylko ryzyko choroby jednostkowo, lecz także zmniejsza jej rozpowszechnienie w całej populacji.

Szczepienia zalecane przeciwko krztuścowi obejmują:

• dzieci, które nie otrzymały dawki przypominającej szczepionki w 6. roku życia,
• młodzież w wieku 19 lat zamiast dawki przypominającej szczepionki błoniczo-tężcowej (Td),
• wszystkie osoby dorosłe – pojedyncza dawka przypominająca co 10 lat zamiast dawki przypominającej szczepionki błoniczo-tężcowej,
• personel medyczny mający kontakt z noworodkami i niemowlętami,
• osoby w podeszłym wieku,
• osoby z otoczenia noworodków i niemowląt do ukończenia 12 miesiąca życia, kobiety planujące ciążę lub będące po 28. tygodniu ciąży. 

Tak nie możemy tego sformułować- to sugeruje, czy można osobę zakażoną leczyć w domu. Prędzej- czy są domowe sposoby na krztusieć? Czy krztusiec można leczyć metodami domowymi itd