Ból wieńcowy – co to za objaw? Jak się go rozpoznaje?

Co to jest ból wieńcowy? Jakie daje objawy?

Ból wieńcowy to dolegliwość w klatce piersiowej spowodowana niedokrwieniem mięśnia sercowego. To stan, w którym serce otrzymuje zbyt mało tlenu w stosunku do swojego zapotrzebowania.

Ból wieńcowy można przedstawić w następujący sposób:

• umiejscowiony za mostkiem, rozlany, mogący promieniować do kończyn górnych (zwłaszcza do lewej, odczuwany może być w barku, przyśrodkowej części ramienia ramiona i przedramienia) oraz do żuchwy, szyi, a niekiedy także do nadbrzusza;
• może mieć charakter przeszywający, zaciskający, dławiący, uciskający, rozpierający, piekący, gniotący;
• utrzymuje się przez kilka minut, ustępuje bardzo szybko (po 1–3 minutach) od podania nitrogliceryny podjęzykowo;
• towarzyszy mu zazwyczaj uczucie duszności (stąd też wzięło się określenie dusznica bolesna), a oprócz tego strach, niepokój, poty, zasłabnięcie;
• określany jest jako uczucie ciężaru w klatce piersiowej.

Rodzaje bólu wieńcowego

Ból wieńcowy (dławica piersiowa) można podzielić na kilka typów w zależności od mechanizmu powstawania i przebiegu klinicznego. Do najważniejszych należą:

Stabilny ból wieńcowy

Stabilny ból wieńcowy (dławica piersiowa stabilna) pojawia się w przewidywalnych okolicznościach, najczęściej podczas wysiłku fizycznego, szybkiego marszu, wchodzenia po schodach czy silnego stresu.

Dolegliwości mają podobne nasilenie i czas trwania przy kolejnych epizodach, zwykle ustępują po kilku minutach odpoczynku lub po zastosowaniu nitrogliceryny. Przyczyną jest najczęściej stałe zwężenie tętnicy wieńcowej przez blaszkę miażdżycową.

Niestabilny ból wieńcowy

Niestabilny ból wieńcowy charakteryzuje się nagłą zmianą dotychczasowego przebiegu dolegliwości – ból może pojawiać się w spoczynku, trwać dłużej, być silniejszy niż wcześniej lub występować przy coraz mniejszym wysiłku. To stan potencjalnie zagrażający życiu, ponieważ może świadczyć o pęknięciu blaszki miażdżycowej i tworzeniu się zakrzepu w tętnicy wieńcowej. Wymaga pilnej konsultacji medycznej, a często hospitalizacji.

Ból wieńcowy typu Prinzmetala

Dławica Prinzmetala jest rzadszą postacią bólu wieńcowego, spowodowaną przejściowym skurczem tętnicy wieńcowej, a nie stałym zwężeniem przez miażdżycę. Ból często występuje w spoczynku, zwłaszcza w godzinach nocnych lub nad ranem. Może być bardzo silny i towarzyszą mu charakterystyczne zmiany w zapisie EKG.

Zobacz film: Jak dbać o serce? Przykładowe ćwiczenia wspierające pracę układu krążenia

Ból wieńcowy – co go powoduje? Najczęstsze przyczyny i czynniki ryzyka

Jak już wspomniano, ból wieńcowy związany jest z niedokrwieniem mięśnia sercowego. Mechanizm powstawania niedokrwienia można przedstawić w następujący sposób:

• niewystarczający przepływ krwi przez tętnice wieńcowe (tętnice doprowadzające krew do mięśnia sercowego) na skutek zwężenia ich światła, które w większości przypadków spowodowane jest obecnością blaszek miażdżycowych;
• konsekwencją tego jest utrudniony przepływ krwi przez tętnice wieńcowe i zmniejszona podaż tlenu. Rozwija się niedotlenienie mięśnia sercowego;
• niedotlenienie powoduje ból.

Większe prawdopodobieństwo wystąpienia choroby wieńcowej dotyczy osób obciążonych czynnikami ryzyka, takimi jak:

• obciążony wywiad rodzinny w kierunku chorób układu krążenia (np. choroby serca występujące u innych członków rodziny);
• palenie papierosów;
• nadmierna masa ciała;
• nieprawidłowy profil lipidowy (nadmiar cholesterolu lub triglicerydów);
• cukrzyca;
• podwyższony kwas moczowy.

Wymienia się kilka sytuacji, które predysponują do pojawienia się bólu wieńcowego. Jednym z czynników wywołujących zwiększone zapotrzebowanie na tlen jest podejmowanie wysiłku fizycznego. Ból wieńcowy może wystąpić podczas uprawiania sportu, np. biegu, szybkiego marszu, a nawet w czasie codziennych aktywności, takich jak wchodzenie po schodach.

Czynnikami wyzwalającymi ból wieńcowy mogą się okazać: silny stres, spożycie obfitego posiłku, działanie zimnego powietrza. Dolegliwość ta nie zależy od oddychania ani pozycji ciała.

Objawem, jakiej choroby może być ból wieńcowy?

Ból wieńcowy to objaw choroby niedokrwiennej serca, który wynika z niedostatecznego ukrwienia mięśnia sercowego. Jeśli powodem niedokrwienia serca i bólu są zmiany w naczyniach wieńcowych, taki stan nazywamy chorobą wieńcową.

Poza wspominaną wyżej miażdżycą czynnikami mogącymi doprowadzić do niedokrwienia serca są m.in.: nadciśnienie tętnicze, niedokrwistość (anemia), niewydolność oddechowa, kardiomiopatie – choroby mięśnia sercowego (zwłaszcza przerostowa), nadczynność tarczycy, wady serca, zmiany zapalne naczyń wieńcowych (np. kiła, posocznica, reumatoidalne zapalenie stawów), ucisk tętnic wieńcowych od zewnątrz (np. przez rosnący guz), wrodzone zaburzenia metaboliczne.

Do jakiego lekarza się udać w przypadku bólu wieńcowego? Jakie badania mogą zostać zlecone?

W przypadku występowania bólu w klatce piersiowej lub innych objawów ze strony układu krążenia należy zgłosić się do lekarza pierwszego kontaktu – internisty lub lekarza rodzinnego. Po przeprowadzeniu wywiadu i badaniu fizykalnym lekarz może zlecić odpowiednie badania laboratoryjne oraz diagnostykę kardiologiczną.

Wśród badań krwi często wykonywana jest morfologia, która pozwala ocenić ogólny stan organizmu oraz wykryć niedokrwistość lub stan zapalny mogące nasilać objawy. Oznaczenie poziomu glukozy służy ocenie gospodarki węglowodanowej i identyfikacji czynników ryzyka sercowo-naczyniowego. Lipidogram (cholesterol całkowity, LDL, HDL, triglicerydy) pomaga określić ryzyko miażdżycy i choroby wieńcowej. W przypadku podejrzenia ostrego zespołu wieńcowego oznacza się troponiny sercowe, które są markerami uszkodzenia mięśnia sercowego, natomiast NT-proBNP umożliwia ocenę, czy objawy mogą wynikać z niewydolności serca.

Podstawowym badaniem diagnostycznym jest również EKG, które rejestruje czynność elektryczną serca i pozwala wykryć zaburzenia rytmu, cechy niedokrwienia lub świeży zawał. Należy jednak pamiętać, że prawidłowy wynik EKG nie wyklucza niedokrwienia mięśnia sercowego.

W przypadku utrzymujących się dolegliwości pacjent może zostać skierowany na dalszą, bardziej szczegółową diagnostykę obejmującą badania, takie jak:

• Holter EKG (całodobowe monitorowanie pracy serca w celu wykrycia przemijających zaburzeń rytmu lub epizodów niedokrwienia),
• ECHO serca (badanie ultrasonograficzne oceniające budowę i kurczliwość serca oraz pracę zastawek),
• rezonans magnetyczny angio, który umożliwia obrazowanie naczyń wieńcowych i ocenę ewentualnych zwężeń miażdżycowych.

Gdy lekarz pierwszego kontaktu podejrzewa, że ból dławicowy jest wywołany przez zawał serca, pacjent może wymagać przewiezienia do szpitalnego oddziału ratunkowego.

Jak złagodzić atak bólu wieńcowego? Kiedy wezwać pogotowie?

Ból wieńcowy ustępuje samoistnie w odpoczynku. Do łagodzenia go stosuje się również podjęzykowo nitroglicerynę (zwykle dolegliwość ustępuje w ciągu 1–3 minut). Jeżeli ból nie ustępuje w odpoczynku lub w ciągu 5 minut od podania nitrogliceryny, istnieje podejrzenie ostrego zespołu wieńcowego prowadzącego do zawału serca – należy wówczas natychmiast wezwać pogotowie ratunkowe.

Jak przebiega leczenie bólu wieńcowego?

Odpowiedzialną za występowanie bólu wieńcowego chorobę niedokrwienną serca leczy się farmakologicznie. Zastosowanie mają najczęściej następujące leki: beta-blokery, azotany, aspiryna, antagoniści wapnia. W ciężkich przypadkach (np. przewlekłe bóle wieńcowe lub bezobjawowe niedokrwienie serca) przeprowadza się zabieg poszerzenia zwężonej tętnicy wieńcowej – tzw. PCI (przezskórna interwencja wieńcowaej) lub CABG (pomostowanie tętnic wieńcowych).

Na czym polega profilaktyka bólu wieńcowego?

Profilaktyka bólu wieńcowego ma charakter dwojaki – pierwotna ma na celu zapobiec miażdżycy, a tym samym zmniejszyć sercowo-naczyniowe ryzyko wystąpienia groźnego powikłania m.in. zawału serca, a także nagłego zgonu sercowego. Z kolei profilaktyka wtórna zapobiega atakom bólu wieńcowego u pacjentów z rozwiniętymi już zmianami miażdżycowymi. Główne założenia profilaktyki:

• zaprzestanie palenia tytoniu;
• zapobieganie nadmiernej masie ciała;
• stosowanie zrównoważonej diety z wysoką zawartością jedno- i wielonienasyconych kwasów tłuszczowych oraz ograniczenie ilości spożywanej soli;
• regularna aktywność fizyczna.

Profilaktyka wtórna opiera się dodatkowo na stosowaniu się do zaleceń lekarskich, przyjmowaniu leków i unikaniu czynników wyzwalających ból.

Treść została przygotowana zgodnie z zasadami Evidence-Based Medicine – medycyny opartej na faktach i wiarygodnych źródłach.