Portal Pacjenta LUX MED
W Portalu Pacjenta umówisz i zarządzisz usługami w ramach abonamentu oraz NFZ
Probiotyki i prebiotyki – czym są i w jaki sposób wpływają na układ pokarmowy?
Probiotyki i prebiotyki wpływają na równowagę mikrobioty jelitowej – złożonego ekosystemu miliardów mikroorganizmów, które odgrywają kluczową rolę w trawieniu, odporności i ogólnym samopoczuciu. Zaburzenia tej równowagi, np. po antybiotykoterapii, podczas stresu czy przy niewłaściwym żywieniu, mogą prowadzić do wzdęć, biegunek, zaparć, a nawet stanów zapalnych jelit. Warto więc wiedzieć, jakie są najlepsze źródła probiotyków i prebiotyków, aby wdrożyć je do codziennej diety. Czy suplementację probiotyczną można stosować na czczo czy po jedzeniu, rano czy wieczorem? Wyjaśniamy w artykule.
Spis treści
Z tego artykułu dowiesz się:
- czym są probiotyki i prebiotyki, jak działają oraz w jaki sposób wpływają na układ pokarmowy,
- jakie są główne rodzaje probiotyków i prebiotyków,
- w jakich produktach spożywczych można znaleźć probiotyki,
- jakie są najważniejsze źródła prebiotyków w diecie,
- kiedy warto rozważyć suplementację probiotykami i jak je prawidłowo przyjmować.
Probiotyk – co to jest i jak działa?
Probiotyki to żywe kultury mikroorganizmów, które przyjmowane w odpowiednich dawkach wspierają zdrowie człowieka. Zalicza się do nich m.in. bakterie kwasu mlekowego (np. Lactobacillus, Bifidobacterium) i drożdże Saccharomyces boulardii.
Działają głównie poprzez przejściowe zasiedlanie jelit i modulowanie aktywności istniejącej mikrobioty, poprzez m.in.:
- konkurencję z patogenami o przestrzeń i składniki odżywcze,
- pośrednie modulowanie produkcji krótkołańcuchowych kwasów tłuszczowych (SCFA: maślan, propionian, octan), które są paliwem dla komórek nabłonka jelit,
- wzmacnianie bariery jelitowej i ograniczanie przenikania toksyn,
- wpływ na odporność śluzówkową,
- modulację odpowiedzi zapalnej w przewodzie pokarmowym.
Efekty probiotyków są ściśle szczepozależne – nie każdy preparat działa tak samo. Przykładowo, Lacticaseibacillus rhamnosus GG oraz Saccharomyces boulardii mają najlepiej udokumentowaną skuteczność w profilaktyce biegunek poantybiotykowych. Z kolei wybrane szczepy rodzaju Bifidobacterium mogą łagodzić niektóre objawy zespołu jelita drażliwego (IBS).
Skuteczność probiotyku zależy również od dawki (CFU – z ang. colony forming units) oraz czasu stosowania.
Jakie są rodzaje probiotyków?
Probiotyki dzieli się według klasyfikacji biologicznej: rodzaj – gatunek – szczep, np. Lactobacillus rhamnosus GG lub Bifidobacterium lactis BB-12. Oznaczenie szczepów jest kluczowe, ponieważ tylko konkretne z nich mają potwierdzone działanie kliniczne.
Najczęściej stosowane grupy to:
- Lactobacillus – wybrane szczepy wspierają trawienie, produkcję kwasu mlekowego i utrzymanie niskiego pH w jelicie,
- Bifidobacterium – dominują w okresie niemowlęcym. U dorosłych są ważnym, ale niedominującym komponentem. Wybrane szczepy odpowiadają za fermentację błonnika i wpływają na produkcję SCFA,
- Saccharomyces boulardii – ograniczają ryzyko wystąpienia biegunki po antybiotykoterapii.
Probiotyki występują w postaci jednoszczepowej (jeden typ bakterii) lub wieloszczepowej (mieszanka kilku szczepów). Te drugie mogą działać szerzej, ale skuteczność zależy od jakości kombinacji i potwierdzonych badań.
Formy podania obejmują: kapsułki, saszetki, krople lub napoje fermentowane. Wybierając probiotyk, warto zwrócić uwagę na:
- pełne oznaczenie szczepu,
- liczbę żywych kultur (CFU) – dawka zależy od wskazania/szczepu,
- stabilność w przechowywaniu,
- przeznaczenie kliniczne – inne preparaty zaleca się przy antybiotykoterapii, a inne w IBS czy w okresach obniżonej odporności.
Zobacz także: Zasady zdrowego odżywiania – sprawdź, jak jeść, aby dbać o zdrowie
Najlepsze źródła probiotyków w diecie
Choć probiotyki często kojarzą się z suplementami, część produktów spożywczych również może je dostarczać – ale tylko wtedy, gdy zawierają konkretny, nazwany szczep w odpowiedniej dawce. Zwykła żywność fermentowana bywa cenna dla mikrobiomu, lecz nie zawsze spełnia definicję probiotyku.
Produkty, które mogą być probiotykami (jeśli na etykiecie podano szczep i dawkę), to m.in.:
- jogurty/kefiry z wyszczególnionym szczepem, np. Lactobacillus rhamnosus GG (LGG), Bifidobacterium animalis subsp. lactis BB-12, L. casei Shirota;
- napoje mleczne/fermentowane z deklaracją – pełna nazwa szczepu i dawka (np. ≥10⁹ CFU na porcję) i stabilność do końca terminu.
Żywność fermentowana korzystna dla mikrobiomu (choć nie stanowi probiotyku w rozumieniu definicji) to m.in.
- kiszone warzywa (kapusta, ogórki, kimchi), kombucha, kwas chlebowy, zsiadłe mleko/maślanka bez podanego szczepu i dawki.
Należy pamiętać, że wysoka temperatura niszczy bakterie probiotyczne. Dlatego produkty fermentowane najlepiej spożywać w formie nieprzetworzonej.
Żywność probiotyczna stanowi wsparcie dla funkcjonowania jelit. Jednak w przypadku antybiotykoterapii, zaburzeń jelitowych czy obniżonej odporności suplementacja probiotykami o udowodnionym działaniu może być wskazana.
Prebiotyk – co to jest i jakie ma właściwości?
Prebiotyki, czyli składniki pokarmu nie ulegające trawieniu, które wspierają namnażanie i funkcjonowanie korzystnej mikroflory jelitowej. Nie zawierają żywych mikroorganizmów, ale stanowią dla nich pożywkę. Najczęściej są to różne rodzaje błonnika fermentującego.
Po spożyciu prebiotyki trafiają do okrężnicy, gdzie ulegają fermentacji. W wyniku tego procesu powstają krótkołańcuchowe kwasy tłuszczowe (SCFA), takie jak maślan, propionian czy octan. Wpływają one korzystnie na zdrowie jelit, wzmacniają barierę nabłonkową i regulują odpowiedź immunologiczną.
Rodzaje i źródła prebiotyków w jedzeniu
Do najważniejszych rodzajów prebiotyków należą:
- inulina i fruktooligosacharydy (FOS) – występują w cykorii, topinamburze, czosnku, cebuli, porze i bananach,
- galaktooligosacharydy (GOS) – obecne w roślinach strączkowych i warzywach korzeniowych,
- skrobia oporna – powstaje w schłodzonych produktach skrobiowych, np. ziemniakach, ryżu, makaronie,
- beta-glukany – obecne w owsie i jęczmieniu,
- pektyny – znajdują się w jabłkach i cytrusach,
- polifenole o działaniu prebiotycznym – w kakao, jagodach, zielonej herbacie czy czerwonych winogronach.
Suplementacja probiotykami − kiedy i jak je stosować?
Stosowanie suplementów diety z probiotykami zaleca się szczególnie w pewnych sytuacjach. Są one wskazane m.in.:
- w trakcie i po antybiotykoterapii,
- przy biegunce infekcyjnej,
- w zespole jelita drażliwego (IBS) – wybrane szczepy mogą łagodzić ból i wzdęcia.
Suplementy diety z probiotykami należy przyjmować regularnie, o stałej porze. W przypadku chorób przewlekłych, po przeszczepach lub przy obniżonej odporności wskazana jest konsultacja lekarska przed rozpoczęciem suplementacji. Należy pamiętać, że kluczowa pozostaje zbilansowana dieta, a suplementy mają charakter wspomagający.
Przed czy po antybiotyku?
Probiotyk warto włączyć już w trakcie antybiotykoterapii, ale należy zachować odstęp minimum 2–3 godzin od przyjęcia antybiotyku, aby lek nie zniszczył bakterii probiotycznych. Wyjątek stanowi Saccharomyces boulardii, który można stosować równolegle z antybiotykiem.
Po zakończeniu kuracji probiotyk należy z reguły przyjmować od 7 do 14 dni. W praktyce klinicznej bywa on wydłużany zależnie od wskazań.
Rano czy wieczorem?
Pacjenci zadają sobie pytania związane z suplementacją probiotyków: „Czy przyjmować je na czczo czy po jedzeniu? Rano czy wieczorem?”. Otóż probiotyki najlepiej przyjmować w trakcie posiłku lub tuż po nim. Kwaśne pH i soki trawienne w żołądku nie sprzyjają przeżyciu bakterii. Zażywanie preparatu na czczo może więc sprawić, że do jelit dotrze jedynie pewien ich odsetek.
Nie ma jednej najlepszej pory na przyjmowanie probiotyku. Najważniejsza jest regularność i zgodność z zaleceniami dla konkretnego szczepu. Część ekspertów sugeruje przyjmowanie wieczorem, ale dowody są w tym względzie ograniczone. Warto przede wszystkim kierować się zaleceniami lekarza (np. internisty lub gastrologa).
Trzeba pamiętać, że zbilansowana dieta bogata w błonnik, warzywa, owoce i produkty fermentowane stanowi fundament dla zdrowia jelit i całego organizmu. To codzienne nawyki – regularne posiłki, odpowiednie nawodnienie i ograniczenie stresu – przede wszystkim decydują o stabilności mikrobioty jelitowej.
Udostępnij:
Zobacz także
Choroby zakaźne paznokci – skąd się biorą? Jak je leczyć?
Paznokcie u dłoni i stóp – podobnie jak inne części ciała – są narażone na choroby zakaźne, wywołane przez bakterie, wirusy lub grzyby. Najłatwiej zarazić się nimi poprzez nieodpowiednią higienę i brak obuwia ochronnego w publicznych toaletach czy na basenach. Sprawdź, jak rozpoznać takie zakażenia i właściwie je leczyć!
Grzybica stóp – przyczyny, rodzaje, domowe sposoby
Grzybica stóp to powszechnie występujące schorzenie. Rozwija się najczęściej w przestrzeniach między palcami i w obrębie podeszwy stóp. W zależności od objawów wyróżnia się kilka rodzajów grzybicy stóp, w tym m.in. międzypalcową, potnicową, złuszczającą.
O czym świadczą zmiany na paznokciach u rąk i nóg
Zmiany na paznokciach to nie tylko defekt estetyczny. Wygląd paznokci może świadczyć o toczących się w naszym organizmie chorobach ogólnoustrojowych oraz wskazywać na brak niektórych witamin i minerałów. Ważnym sygnałem, że w organizmie dzieje się coś niedobrego, jest także zmiana kształtu paznokci. Warto wiedzieć, jakie zmiany na paznokciach powinny budzić niepokój, jakie objawy świadczą o poważniejszych problemach zdrowotnych i kiedy warto skonsultować się z lekarzem. Ustalenie przyczyny zmian na paznokciach to klucz do właściwego leczenia.
Jak zadbać o skórę w okresie jesienno-zimowym?
Pielęgnacja skóry jesienią i zimą nie należy do najłatwiejszych. Nie dość, że skóra boryka się ze zmianami, jakie pozostawiło po sobie lato (przebarwienia, przesuszenie, nadmierne rogowacenie naskórka po opalaniu), to dodatkowo narażona jest na działanie silnych czynników atmosferycznych okresu jesienno-zimowego – wiatru, mrozu. Jak pielęgnować skórę jesienią i zimą?
Łuszczyca – objawy, leczenie i przyczyny
Łuszczyca to przewlekła choroba skóry, w której zaburzenia układu immunologicznego wywołują zmiany skórne przypominające łuski. Szacuje się, że choruje na nią około 2–3% całej populacji. Dowiedz się, dlaczego dochodzi do rozwoju łuszczycy, a także, w jaki sposób się objawia i jak można ją leczyć.
Zmiany skórne – rodzaje, przyczyny, leczenie
Zmiany skórne można definiować jako fragment skóry z zaburzonym kolorem lub strukturą odbiegającą od prawidłowej. Niekiedy towarzyszy im swędzenie, pieczenie, ból. Zmiany skórne mogą być uwarunkowane genetyczne, spowodowane przez czynniki zewnętrzne lub stanowić reakcję na nieprawidłowe funkcjonowanie organizmu.
Nietrzymanie moczu – leczenie, objawy i przyczyny
Nietrzymanie moczu (inaczej inkontynencja moczu) to termin określający różne formy mimowolnego oddawania moczu. Przyczyn takiego stanu jest wiele – mogą za to odpowiadać schorzenia układu moczowo-płciowego oraz układu nerwowego. Dowiedz się więcej o poszczególnych rodzajach nietrzymania moczu.
Skąpomocz – co to jest? Przyczyny i diagnostyka
Skąpomocz nie jest chorobą, tylko objawem, który może towarzyszyć rozmaitym schorzeniom i stanom chorobowym. Poznaj możliwe przyczyny skąpomoczu. Dowiedz się, na podstawie jakich badań lekarz stwierdza zbyt rzadkie oddawanie moczu.
Zakażenie układu moczowego – objawy, leczenie
Zakażenie układu moczowego to częsta przypadłość. Może dotyczyć konkretnego narządu lub kilku narządów wchodzących w skład tego układu: nerek, moczowodów, pęcherza i cewki moczowej. Najczęściej spotykanymi objawami zakażenia układu moczowego są pieczenie, kłucie i ostry ból w okolicach cewki moczowej.
Niedobór witaminy B12 – jak się objawia i dlaczego może być niebezpieczny?
Witamina B12 – znana również jako kobalamina – jest niezbędna do prawidłowego funkcjonowania organizmu człowieka, ponieważ wpływa m.in. na produkcję czerwonych krwinek, metabolizm oraz funkcjonowanie układu nerwowego. Konsekwencją jej niedoboru może być niedokrwistość i poważne problemy neurologiczne. Sprawdź, jak rozpoznać zbyt niski poziom tego składnika i w jaki sposób uzupełnić braki.
Suplementacja witaminy D u dzieci
Witamina D pełni w organizmie wiele istotnych funkcji, wpływając na prawidłową pracę mięśni, utrzymanie zdrowych kości i zębów i odporność. Aktywna witamina D wytwarza się w skórze pod wpływem promieni słonecznych, dlatego w okresie zmniejszonej ekspozycji na słońce należy stosować odpowiednią dla wieku suplementację
Witamina D – normy. Na co pomaga? Dawkowanie
Witamina D, zwana także witaminą słońca, znana jest przede wszystkim jako główny element profilaktyki i leczenia krzywicy, osteomalacji i osteoporozy. Dostarczana jest do organizmu razem z pożywieniem, a syntetyzowana również w skórze w wyniku działania promieniowania UV.
Co to jest kaszel psychogenny? Przyczyny, objawy i sposoby leczenia
Kaszel to zarówno mechanizm obronny organizmu (np. w przypadku zakrztuszenia się), jak i objaw chorobowy. Najczęściej kojarzony jest z chorobami układu oddechowego, w tym zwłaszcza z zapaleniem górnych dróg oddechowych. Szczególnym rodzajem jest kaszel psychogenny. Dowiedz się więcej na jego temat.
Psychologia odpoczynku – dlaczego odpoczynek jest ważny?
Często żyjemy w pędzie, a jedno zadanie zdaje się gonić drugie. Bierzemy na siebie dużo obowiązków, albo czujemy, że wiele od nas zależy. Rytm dnia choć regularny, to przypomina dyscyplinę sportową, podzieloną na etapy, w których bierzemy udział i nie uznajemy opóźnień. Pobudka rano, szybkie śniadanie lub jego brak, napięcie w drodze do pracy i podczas wykonywania pierwszych zadań… a jest dopiero poranek. Skąd to napięcie? I to na samym początku tygodnia?
Work life balance – dlaczego jest ważny?
Z badania „People at Work 2022: A Global Workforce View” wynika, że niemal co czwarty Polak – a dokładnie 23,5% ankietowanych – cierpi na wypalenie zawodowe. Powodem tego zjawiska, które staje się coraz bardziej popularne w skali globalnej, jest m.in. nadmiar obowiązków, stres i brak czasu na regenerację. Dobrym antidotum na tę bolączkę jest work life balance, czyli równowaga między obowiązkami zawodowymi a życiem prywatnym.
Czym jest pieluszkowe zapalenie skóry u niemowląt i jak je rozpoznać
Pieluszkowe zapalenie skóry to częste schorzenie skóry wieku dziecięcego. Mogą się też z nim borykać osoby starsze z problemem nietrzymania moczu lub kału, noszące pieluchomajtki. Pieluszkowe zapalenie skóry objawia się występowaniem zmian skórnych o typie wyprysku. Choć pieluszkowe zapalenie skóry ma na ogół łagodny przebieg, to zaniedbane może prowadzić do nadkażeń bakteryjnych lub grzybiczych skóry, dlatego warto odpowiednio pielęgnować skórę i reagować na pierwsze objawy. W cięższych postaciach pieluszkowego zapalenia skóry stosuje się preparaty o działaniu przeciwzapalnym, przeciwbakteryjnym lub przeciwgrzybiczym.
Jak rozpoznać rumień zakaźny u dziecka
Rumień zakaźny to jedna z chorób wieku dziecięcego, która objawia się charakterystyczną wysypką. Chociaż wygląda ona groźnie i często wywołuje niepokój wśród rodziców i opiekunów, to w większości przypadków ustępuje samoistnie. Rumień zakaźny przenosi się drogą kropelkową, a przebyte zakażenie daje trwałą odporność. Rozpoznanie rumienia zakaźnego opiera się zazwyczaj na wywiadzie lekarskim i charakterystycznych objawach chorobowych. Pomocna w rozpoznaniu bywa także diagnostyka laboratoryjna. Choć choroba piąta to łagodna postać zakażenia to jednak może stanowić zagrożenie dla płodu oraz osób z obniżoną odpornością.
Skaza białkowa u dzieci – objawy skórne, przyczyny i leczenie
Skaza białkowa to temat, z którym mierzy się wielu rodziców – zwłaszcza, gdy u malucha pojawiają się zmiany skórne, problemy z brzuszkiem czy inne niepokojące dolegliwości. To jedna z najczęstszych alergii u najmłodszych, dlatego nic dziwnego, że budzi tyle pytań i obaw. Czym właściwie jest skaza białkowa, jak się objawia i w jaki sposób można ją zdiagnozować oraz leczyć? Już tłumaczymy.
Czym jest zespół Edwardsa? Jaki ma wpływ na dziecko?
Trisomia 18 chromosomu jest drugim pod względem częstości (po zespole Downa) zespołem wad genetycznych uwarunkowanym obecnością dodatkowego chromosomu. Sprawdź, jakie objawy towarzyszą zespołowi Edwardsa i na podstawie jakich badań lekarz stawia rozpoznanie.
Depresja poporodowa – objawy, przyczyny i sposoby leczenia
Urodziłaś dziecko, ale nie potrafisz się z tego cieszyć? Czujesz, że nie dorastasz do roli matki i na każdym możliwym kroku widzisz swoje wady? Takie uczucia towarzyszą tysiącom młodych mam. Szacuje się, że depresja poporodowa dotyka 10-22% kobiet, ale tylko co druga zgłasza się z nią do specjalisty. Problem jest często mylony z hormonalną huśtawką nastrojów, jednak nie warto go bagatelizować. Sprawdź, jakie są kryteria diagnostyczne depresji poporodowej, jak się objawia i w jaki sposób można ją leczyć. Czy młodzi ojcowie również są narażeni na to zaburzenie?
Guz chromochłonny – objawy, przyczyny i ryzyko
Guz chromochłonny to rzadko występujący nowotwór. Zazwyczaj umiejscawia się w nadnerczach. Sprawdź, jakie zmiany w funkcjonowaniu organizmu wywołuje guz chromochłonny oraz jakie objawy mu towarzyszą.
Krzywica. Przyczyny i leczenie
Krzywica to choroba metaboliczna związana z zaburzeniami procesu mineralizacji kości. Niepodjęcie jej leczenia lub terapia prowadzona w nieprawidłowy sposób wiąże się z poważnymi konsekwencjami zdrowotnymi. Poznaj objawy krzywicy i sprawdź, co może doprowadzić do tej choroby.
Wysypki u dzieci – przyczyny, objawy i leczenie
Aby zrozumieć, kiedy wysypka u dziecka jest sygnałem poważniejszego problemu zdrowotnego, należy zwrócić uwagę na jej cechy, które mogą różnić się w zależności od wieku malucha. Poznaj rodzaje wysypek u dzieci i sposoby radzenia sobie z problemami skórnymi u najmłodszych.
Czym są fobie, jakie są ich rodzaje i metody leczenia?
Statystyki wykazują, że od 7 do 9 proc. społeczeństwa w Polsce cierpi na różnego rodzaju fobie, a jeszcze więcej na zaburzenia nerwicowe. Jakie są przyczyny i objawy fobii? W jaki sposób sobie z nimi poradzić? Przeczytaj nasz artykuł i dowiedz się więcej na ten temat.
Angina ropna – objawy, leczenie i czynniki ryzyka
Ból gardła, trudności w przełykaniu, gorączka to objawy, które większość z nas zna aż za dobrze. Angina, czyli ostre zapalenie gardła i migdałków, należy do tych infekcji, które potrafią błyskawicznie wyłączyć z codziennego funkcjonowania. Chorują na nią zarówno dzieci, jak i dorośli, a dolegliwości bywają na tyle uciążliwe, że często prowadzą prosto do gabinetu lekarskiego. Choć angina bywa kojarzona z czymś powszechnym i niegroźnym, w rzeczywistości nieleczona może prowadzić do poważnych powikłań: od ropni okołomigdałkowych, przez gorączkę reumatyczną, aż po uszkodzenia serca czy nerek. Zatem warto wiedzieć, jak ją rozpoznać, leczyć i kiedy szukać pomocy specjalisty.
Co powinieneś wiedzieć o chorobach odzwierzęcych (zoonozach)?
Choroby odzwierzęce, czyli zoonozy lub antropozoonozy, to schorzenia przenoszone ze zwierząt na ludzi. Ryzyko zakażenia dotyczy nie tylko osób pracujących ze zwierzętami czy podróżujących do egzotycznych krajów, ale także właścicieli psów i kotów oraz wszystkich, którzy mają z nimi styczność. Rosnąca liczba przypadków sprawia, że coraz większy nacisk kładzie się na profilaktykę, edukację i wczesne wykrywanie, gdyż zoonozy mogą prowadzić do poważnych konsekwencji zdrowotnych zarówno indywidualnych, jak i społecznych. Warto zatem poznać czynniki ryzyka, objawy oraz sposoby skutecznej ochrony przed chorobami odzwierzęcymi.
Anemia – objawy, leczenie, przyczyny i dieta
Anemia występuje stosunkowo często. To stan, w którym liczba erytrocytów lub ilość zawartej w nich hemoglobiny nie zapewniają odpowiedniego utlenowania tkanek. Choroba ta ma rozmaite podłoże, lecz najczęściej stwierdzana jest niedokrwistość z niedoboru żelaza.
Dieta cukrzycowa – ogólne zalecenia dla cukrzyków
Dieta przy cukrzycy to podstawowy element leczenia. Sposób żywienia powinien być indywidualnie dopasowany do pacjenta. Istnieją jednak pewne ogólne zasady diety w cukrzycy, które powinny być przestrzegane przez osoby zmagające się z tą chorobą. Poznaj je.
Zapalenie jelita grubego – rodzaje i sposoby leczenia
Zapalenie jelita grubego to grupa, na którą składa się kilka różnych jednostek chorobowych o odmiennych mechanizmach powstawania, ale stosunkowo podobnych dolegliwościach. Leczeniem zapalenia jelita grubego zazwyczaj zajmuje się gastrolog.
