Odwarstwienie siatkówki – pierwsze objawy, pilność leczenia oraz możliwości terapeutyczne

Czym jest odwarstwienie siatkówki

Siatkówka to niezwykle cienka i wrażliwa wielowarstwowa błona o charakterze neuronalnym, odpowiedzialna za odbiór i wstępną analizę bodźców wzrokowych. Aby działała prawidłowo, musi ściśle przylegać do naczyniówki, z której otrzymuje tlen i substancje odżywcze. Kiedy dochodzi do  odklejenia, jej komórki, zwłaszcza fotoreceptory, zaczynają obumierać. Proces ten jest stosunkowo szybki i może być nieodwracalny, jeśli nie zostanie zatrzymany zabiegiem operacyjnym. Dlatego odwarstwienie siatkówki traktowane jest jak stan nagły, w którym liczy się sprawna diagnostyka oraz natychmiastowe leczenie.

Kto jest szczególnie narażony

Ryzyko odwarstwienia rośnie zwłaszcza u osób z dużą krótkowzrocznością, po przebytych operacjach zaćmy lub niektórych zabiegach wewnątrzgałkowych, po urazach oka i niektórych urazach głowy, a także u pacjentów z retinopatią cukrzycową czy chorobami genetycznymi. Warto jednak pamiętać, że odwarstwienie może wystąpić również u osób bez jasnych czynników ryzyka, dlatego kluczowe jest reagowanie na pierwsze objawy.

Odwarstwienie siatkówki – najwcześniejsze objawy, których nie wolno ignorować

Odwarstwienie siatkówki nie musi zaczynać się dramatycznie. Najczęściej pierwszym sygnałem są błyski światła, zwłaszcza widoczne z boku pola widzenia. Nie wynikają z działania bodźców zewnętrznych, lecz z pociągania siatkówki przez ciało szkliste.

Drugim częstym objawem jest nagły „wysyp” mętów – ciemnych kropek, nitek lub pajęczynek. Pojawienie się ich w dużej liczbie w krótkim czasie może wskazywać na krwotok do ciała szklistego, który z kolei często towarzyszy pęknięciu siatkówki. Na tym etapie można jeszcze zapobiec odwarstwieniu, działając odpowiednio szybko.

Niektórzy pacjenci zgłaszają subtelne pogorszenie ostrości widzenia jednym okiem. Łatwo to przeoczyć, dlatego przy jakichkolwiek wątpliwościach warto zasłonić drugie oko i sprawdzić obraz niezależnie.

Zobacz także: Na czym polega usuwanie mętów z oka

Objawy alarmowe – kiedy liczą się godziny

Najbardziej charakterystycznym i niepokojącym objawem jest pojawienie się w polu widzenia cienia lub ciemnej zasłony. Zwykle zaczyna się od boku, od góry lub od dołu i może stopniowo powiększać się w ciągu godzin bądź dni. To znak, że siatkówka faktycznie się odwarstwiła.

Jeżeli pojawia się również silne pogorszenie ostrości widzenia, widzenie „jak przez mgłę” lub deformacja obrazu, ryzyko zajęcia centralnej części siatkówki (plamki) jest bardzo duże. W takich sytuacjach konieczna jest natychmiastowa konsultacja okulisty, najlepiej w placówce zajmującej się nagłymi przypadkami okulistycznymi.

Gdy wystąpią błyski, nagły wysyp mroczków lub cień w polu widzenia, nie należy prowadzić samochodu ani odkładać konsultacji „na jutro”. Najlepiej jak najszybciej skontaktować się z okulistą dyżurnym lub zgłosić się do szpitala z oddziałem okulistycznym. Objawy te nie mijają samoistnie, a czekanie może spowodować, że leczenie stanie się trudniejsze i mniej skuteczne.

Diagnostyka przy odwarstwieniu siatkówki – od badania dna oka po USG

Podstawą jest ocena ostrości wzroku oraz badanie dna oka przy rozszerzonej źrenicy. Dzięki temu okulista może dostrzec pęknięcia lub odwarstwienie siatkówki. W sytuacjach, gdy widoczność jest utrudniona – na przykład przy zaawansowanej zaćmie lub krwotoku do ciała szklistego – wykonuje się USG gałki ocznej, które pozwala potwierdzić obecność odwarstwienie nawet mimo braku  bezpośredniego wglądu w siatkówkę.

Dodatkowo stosuje się tomografię optyczną (OCT), szczególnie gdy zmiany dotyczą plamki. Pomaga ocenić stopień i zasięg odwarstwienia.

Badania te są nieinwazyjne i niebolesne, a ich wykonanie znacząco przyspiesza decyzję terapeutyczną.

Zobacz także: Badania okulistyczne

Możliwości leczenia – laser, plombowanie, witrektomia

Leczenie odwarstwienia siatkówki jest wyłącznie zabiegowe. Nie istnieją krople, leki OTC ani suplementy, które mogłyby odwrócić ten proces. Choć jest to kwestia indywidualna, zależna od zaawansowania, rodzaju i przyczyny odwarstwienia.

Jeśli siatkówka jest jedynie pęknięta, ale jeszcze się nie odwarstwiła, stosuje się laseroterapię lub krioterapię (kriopeksję). Zabieg powoduje kontrolowane uszkodzenie siatkówki i w efekcie w procesie gojenia tworzy wokół przedarcia blizny/„zapory”, które przytwierdzają siatkówkę do naczyniówki i zapobiegają progresji odwarstwienia i przedostawaniu się płynu pod siatkówkę.

Gdy odwarstwienie już się rozpoczęło, niezbędny jest zabieg chirurgiczny. W zależności od przypadku stosuje się opasanie twardówki (plombowanie), zbliża/przyciska ścianę gałki ocznej do siatkówki, lub witrektomię, polegającą na usunięciu ciała szklistego i wypełnieniu powstałej przestrzeni  gazem lub olejem silikonowym. Zabiegi te pozwalają ponownie przylepić siatkówkę do naczyniówki i rozpocząć proces jej gojenia.

Rokowanie zależy przede wszystkim od tego, czy odwarstwienie objęło plamkę i jak długo utrzymywało się przed podjęciem leczenia. Im szybciej pacjent trafi do okulisty, tym większa szansa na odzyskanie dobrego widzenia.

Życie po zabiegu i kontrola ryzyka

Po operacji widzenie może stopniowo poprawiać się przez tygodnie lub miesiące. Jeśli w oku zastosowano gaz, konieczne może być utrzymywanie odpowiedniej pozycji głowy, a podróże samolotem są zabronione do czasu jego całkowitego wchłonięcia. W kolejnych miesiącach niezbędne są regularne kontrole, aby ocenić stabilność siatkówki i stan drugiego oka, które również może być zagrożone.

Sprawdź również: Ciśnienie w oku – rola diety i stylu życia

Odwarstwienie siatkówki – podsumowanie

Odwarstwienie siatkówki to stan, w którym zwlekanie z wizytą u specjalisty może kosztować utratę wzroku. Wczesna identyfikacja  objawów – błysków, wysypu mętów lub  pojawienia się cienia w polu widzenia daje szansę na szybką diagnozę  i wdrożenie skutecznego leczenia. Diagnostyka, w tym m.in. USG oka,  jest szybka i precyzyjna, a współczesne chirurgiczne metody leczenia pozwalają na uratowanie widzenia w wielu przypadkach. Najważniejsze jest jednak to, aby do okulisty trafić bez zwłoki.