Ból pleców – najczęstsze przyczyny, objawy, profilaktyka

Ból pleców – co to za dolegliwość? Charakterystyczne objawy

Ból pleców to jedna z dolegliwości układu ruchu. Polega na odczuwaniu dyskomfortu, napięcia lub bólu w obrębie kręgosłupa i otaczających go struktur, takich jak mięśnie, więzadła, stawy czy nerwy.

Ze względu na czas trwania ból pleców dzieli się na ostry (trwa do 4 tygodni), podostry (trwa od 4 tygodni do 3 miesięcy) i przewlekły (trwa dłużej niż 3 miesiące).

Pacjenci zwykle opisują ból miejscowy w konkretnym odcinku kręgosłupa, który bywa tępy, głęboki albo kłujący i często nasila się podczas ruchu, długotrwałego siedzenia lub stania.

Niekiedy dolegliwości zmieniają się zależnie od pozycji ciała – część chorych odczuwa ulgę po odpoczynku lub po „rozruszaniu się”. Inni z kolei zauważają, że ból wraca przy przeciążeniu albo po całym dniu aktywności.

Zobacz film: Aktywność fizyczna to niezbędny element długiego, zdrowego życia

Współwystępuje z tym uczucie sztywności i ograniczenia ruchomości, szczególnie rano albo po dłuższym bezruchu. Nierzadko dochodzi również do odruchowego wzmożenia napięcia mięśni przykręgosłupowych, które działa jak mechanizm obronny organizmu. Mięśnie „usztywniają” bolesny segment, ale jednocześnie mogą podtrzymywać dyskomfort i ograniczać sprawność.

Zobacz także: Jak rozpoznać lordozę?

W przypadku niektórych pacjentów obraz kliniczny sugeruje komponent neurologiczny, związany z podrażnieniem lub uciskiem korzenia nerwowego. Wówczas na pierwszy plan wysuwa się ból promieniujący do kończyny, typowo opisywany jako „rwa”, o charakterze palącym, przeszywającym lub elektryzującym.

Szczególnie istotne jest promieniowanie poniżej kolana, które częściej wskazuje na zajęcie struktur nerwowych w odcinku lędźwiowym.

Zajrzyj do artykułu: Zwyrodnienie stawów – na czym polega leczenie tej przewlekłej choroby?

Jakie mogą być przyczyny bólu pleców?

Ból pleców ma różne przyczyny. Może m.in. wiązać się z przeciążeniem struktur mięśniowo-szkieletowych lub wynikać ze zmian w obrębie kręgosłupa.

Nieswoisty ból pleców

U większości pacjentów zgłaszane dolegliwości bólowe mają charakter nieswoisty. Wynikają one z przeciążenia mięśni kręgosłupa, co związane jest w dużej mierze z rodzajem wykonywanej pracy – szczególnie szkodliwa i obciążająca kręgosłup jest praca w pozycji siedzącej, wymagająca powtarzalnych ruchów w wymuszonej pozycji lub podnoszenia ciężkich przedmiotów.

Nieswoisty ból pleców związany jest z niedostateczną ilością aktywności fizycznej, która determinuje elastyczność i siłę mięśni grzbietu. Do występowania i przewlekania się bólu pleców predysponują: nadmierna masa ciała, wady postawy, nabyte i wrodzone wady kręgosłupa lub kończyn, zmiany w układzie ruchu wynikające z procesu starzenia się czy urazy kręgosłupa.

Sprawdź też: Dyskopatia – co to za choroba? Przyczyny i sposoby leczenia dyskopatii

Swoisty ból pleców

W niektórych przypadkach ból pleców spowodowany jest poważną zmianą zlokalizowaną w obrębie kręgosłupa. Wśród nich wymienia się m.in.:

• chorobę nowotworową,
• zapalenie kręgosłupa,
• złamanie kręgów, które u osób ze złamaniem powstałym w wyniku zmian osteoporotycznych, może dawać niewielkie objawy,
• zwyrodnienie kręgów, które powoduje deformację strukturalną kręgosłupa,
• ucisk nerwów rdzeniowych, wywierany przez przepukliny jądra miażdżystego lub zwężenie kanału kręgowego, który wiąże się z poważnymi objawami neurologicznymi, np. z drętwieniem lub osłabieniem czucia i siły mięśni kończyn górnych albo dolnych, ograniczeniem zakresu ruchu, zaburzeniami ruchowymi, takimi jak niedowłady i opadanie stopy, trudnościami z utrzymaniem równowagi, zaburzeniami pracy zwieraczy.

W rozpoznaniu swoistego bólu pleców kluczową rolę odgrywa stwierdzenie tzw. czerwonych flag. Są to dolegliwości wskazujące na przyczyny bólu podane wyżej. Wśród nich wymienia się następujące sytuacje:

• wystąpienie bólu stanowi wynik upadku lub urazu,
• pacjent zgłasza aktualną chorobę nowotworową lub jej występowanie w przeszłości,
• pacjent zgłasza nagłą utratę masy ciała bez uchwytnej przyczyny,
• bólowi towarzyszą dreszcze i podwyższona temperatura ciała,
• pacjent przyjmuje ogólnoustrojowe leki sterydowe lub ma stwierdzoną osteoporozę,
• bólowi towarzyszy ból stawów i obrzęk, albo ma on charakter zapalny (nasila się nocą na tyle, że może wybudzić ze snu, nie ustępuje w spoczynku, może mu towarzyszyć ból opasujący klatkę piersiową),
• pojawiły się nagłe objawy neurologiczne, takie jak wyżej wymienione.

Na czym polega diagnostyka bólu pleców? Jakie badania wykonać?

W diagnostyce bólu pleców bardzo ważne miejsce zajmuje badanie podmiotowe, czyli szczegółowy wywiad z pacjentem, i badanie przedmiotowe – stwierdzenie lub wykluczenie objawów klinicznych.

W niektórych przypadkach lekarz może zlecić wykonanie badań obrazowych, typu tomograf komputerowy, RTG, rezonans magnetyczny kręgosłupa.

Ich wyniki mogą ujawnić powszechnie występujące objawy starzenia się kręgosłupa, w tym m.in.: odwodnienie lub uwypuklenie krążka międzykręgowego, zwężenie przestrzeni międzykręgowej, kręgozmyk, osteofity, dla których używa się ogólnego terminu „zwyrodnienia kręgosłupa”.

Analizy danych klinicznych wykazują, że zmiany w obrazie radiologicznym kręgosłupa występują bardzo często. Stwierdza się je zarówno u osób odczuwających ból, jak i bez dolegliwości. Nasilenie zmian w obrazie radiologicznym nie idzie w parze z doświadczanym bólem. Stąd też na wybór postępowania terapeutycznego wpływają zwłaszcza charakter bólu i czynniki związane z jego występowaniem, w tym szczególnie przeciążenie mięśni związane z charakterem pracy i zbyt małym poziomem aktywności fizycznej.

Do jakiego specjalisty należy zgłosić się z bólem pleców? Kiedy udać się do lekarza?

Z bólem pleców niewynikającym z urazu, któremu nie towarzyszą przedstawione wcześniej „czerwone flagi”, najlepiej udać się do fizjoterapeuty w Poradni Bólu Pleców. Po wywiadzie i badaniu wyjaśni on przyczynę bólu pleców, określi sposoby zwalczania go i zapobiegania jego nawrotom.

Specjalista zapozna pacjenta z zasadami spędzania wolnego czasu, odpoczynku, organizacji miejsca pracy, które zminimalizują ryzyko dolegliwości. Jeżeli występują „czerwone flagi”, z bólem pleców należy udać się do lekarza – internisty w przypadku objawów ogólnych (gorączka, obrzęki stawów, utrata masy ciała lub przebyta choroba nowotworowa), ortopedy w przypadku osteoporozy i/lub urazu, neurologa w przypadku objawów.

Profilaktyka bólu pleców – jak zapobiec dolegliwościom?

Profilaktyka bólu pleców opiera się przede wszystkim na ograniczaniu czynników przeciążeniowych i wzmacnianiu struktur odpowiedzialnych za stabilizację kręgosłupa. Kluczowe znaczenie ma regularna i odpowiednia aktywność fizyczna, która poprawia siłę i wytrzymałość mięśni głębokich tułowia, zwiększa elastyczność tkanek oraz wspiera prawidłową kontrolę postawy.

Szczególnie korzystne są ćwiczenia wzmacniające mięśnie stabilizujące (tzw. core), ćwiczenia rozciągające oraz umiarkowana aktywność aerobowa, taka jak marsz, pływanie czy jazda na rowerze. Systematyczny ruch sprzyja również utrzymaniu prawidłowej masy ciała, a to zmniejsza obciążenie struktur kręgosłupa. Intensywność i rodzaj ćwiczeń najlepiej omówić z fizjoterapeutą.

Istotnym elementem profilaktyki jest ergonomia pracy i codziennych czynności. Długotrwałe przebywanie w jednej pozycji, zwłaszcza siedzącej, sprzyja przeciążeniom, dlatego zaleca się regularne przerwy na zmianę pozycji i krótką aktywność ruchową.

Stanowisko pracy powinno być dostosowane do wzrostu i potrzeb użytkownika – krzesło z odpowiednim podparciem odcinka lędźwiowego, monitor ustawiony na wysokości oczu oraz właściwa wysokość biurka pomagają ograniczyć nadmierne napięcie mięśniowe.

Równie ważna jest prawidłowa technika podnoszenia ciężarów, polegająca na zgięciu stawów kolanowych i biodrowych przy zachowaniu neutralnej pozycji kręgosłupa, zamiast pochylania się z wyprostowanymi nogami.

W profilaktyce bólu pleców znaczenie ma także unikanie długotrwałych przeciążeń jednostronnych, kontrola stresu i dbałość o odpowiednią jakość snu.

Przewlekłe napięcie psychiczne może zwiększać napięcie mięśniowe i nasilać percepcję bólu, dlatego techniki relaksacyjne i równowaga między pracą a odpoczynkiem stanowią ważny element zapobiegania nawrotom dolegliwości.

Treść została przygotowana zgodnie z zasadami Evidence-Based Medicine – medycyny opartej na faktach i wiarygodnych źródłach.