Nadwrażliwość zębiny objawia się w postaci ostrego, krótkotrwałego bólu o różnym natężeniu w odpowiedzi na m.in. bodźce termiczne (ciepło, zimno), chemiczne czy mechaniczne. Jest to reakcja bólowa tkanki zębinowej niewspółmierna do działającego na nią bodźca. Ból ten jest wywołany bodźcami czuciowymi z powodu odsłonięcia zębiny i otwarcia jej kanalików. Jak zapobiegać nadwrażliwości tej struktury? Co robić, gdy się pojawi? Wyjaśniamy w artykule.
Spis treści
Z tego artykułu dowiesz się:
- czym jest zębina i jaką pełni rolę w budowie zęba,
- na czym polega nadwrażliwość zębiny i jak się objawia,
- jakie są najczęstsze przyczyny nadwrażliwości zębiny,
- jakie domowe sposoby i codzienne nawyki pomagają złagodzić nadwrażliwość zębiny,
- na czym polega leczenie nadwrażliwości zębiny w gabinecie stomatologicznym,
- jak zapobiegać nadwrażliwości zębów dzięki odpowiedniej profilaktyce i higienie jamy ustnej.
Co to jest zębina?
Zębina to jedna z trzech podstawowych twardych tkanek zęba, która w dużej mierze kształtuje jego strukturę. Znajduje się pod szkliwem w koronie zęba i pod cementem w obrębie korzenia. Zębina otacza i chroni miazgę, bogatą w nerwy, naczynia krwionośne oraz limfatyczne. Jest poprzecinana tysiącami mikroskopijnych kanalików zębinowych, wypełnionych płynem, w których znajdują się wypustki komórek zębinotwórczych (odontoblastów). Struktura ta odpowiada za funkcje ochronne i sygnalizacyjne zęba.
Czym jest nadwrażliwość zębiny? Jak do niej dochodzi?
Nadwrażliwość zębiny (potocznie określana jako nadwrażliwość zębów) to stan patologiczny. Objawia się jako ostry, krótki, kłujący ból, który jest wywoływany w odpowiedzi na bodźce, które u osoby ze zdrowym uzębieniem nie powinny wywoływać dolegliwości bólowych. W kontekście zdrowia jamy ustnej taki stan jest często objawem towarzyszącym różnym schorzeniom i stanom, które prowadzą do utraty ochronnej struktury zęba.
Kiedy następuje odsłonięcie zębiny, otwory kanalików zostają wystawione na środowisko jamy ustnej. Bodźce zewnętrzne (takie jak zimno, ciepło czy dotyk) zmieniają ciśnienie i przepływ płynu wewnątrz nich. Ten gwałtowny ruch płynu drażni zakończenia nerwowe zlokalizowane w pobliżu miazgi, co jest natychmiast interpretowane przez organizm jako charakterystyczny, przeszywający ból. Dolegliwości bólowe ustępują po usunięciu bodźca.
Długotrwały, pulsujący ból może wskazywać na poważniejszy problem, np. zapalenie miazgi. Zrozumienie tego mechanizmu jest kluczowe zarówno dla diagnostyki, jak i dla leczenia.
Nadwrażliwość zębiny – najczęstsze przyczyny nadwrażliwych zębów
Wystąpienie nadwrażliwości zębiny jest zawsze ściśle związane z dwoma kluczowymi warunkami: jej odsłonięciem i wystąpieniem bodźca, który może ją drażnić.
Ekspozycja tej struktury zęba na środowisko jamy ustnej może nastąpić m.in. w wyniku procesów erozyjnych, abrazyjnych (ścierania mechanicznego) lub recesyjnych (cofania się dziąsła).
Recesja dziąseł
Recesja dziąsła to postępujące zjawisko patologiczne, w którym wolny brzeg tej struktury ulega apikalnej migracji, czyli przesuwa się w kierunku wierzchołka zęba. Prowadzi to do ekspozycji i odsłonięcia powierzchni korzenia. Zjawisko to często jest powiązane z zaawansowanymi chorobami przyzębia. W przebiegu tych schorzeń dochodzi do stopniowej utraty kości i stanu zapalnego dziąseł, co prowadzi do ich obkurczania i cofania.
W rezultacie coraz większy odcinek korzenia pozostaje nieosłonięty przez dziąsło i staje się narażony na działanie czynników zewnętrznych.
Erozja szkliwa
Erozja szkliwa to proces utraty twardych tkanek zęba m.in. pod wpływem kwaśnych pokarmów i napojów. Regularne i nadmierne spożycie soków owocowych (zwłaszcza cytrusowych), napojów gazowanych, a także niektórych produktów dietetycznych o niskim pH, może prowadzić do demineralizacji i stopniowego uszkadzania tej zmineralizowanej tkanki.
Kolejnym czynnikiem jest niewłaściwe wybielanie zębów. Nadmierne stosowanie wysokich stężeń substancji wybielających, zwłaszcza bez odpowiedniej ochrony, może chwilowo lub trwale zwiększać porowatość szkliwa i zębiny.
Niewłaściwa higiena
Zbyt mocne, poziome szczotkowanie zębów, często w połączeniu z używaniem twardej szczoteczki, może z czasem prowadzić do mechanicznej abrazji szkliwa, szczególnie w delikatnej okolicy szyjek zębowych. W tym rejonie, gdzie jest ono naturalnie najcieńsze, takie ubytki mogą prowadzić do odsłonięcia zębiny.
Używanie past do zębów o wysokim wskaźniku ścieralności (RDA) znacząco potęguje efekt ścierania. Pasty te mogą przyspieszać ścieranie szkliwa, zwłaszcza u osób z już istniejącą recesją dziąseł lub stosujących nieprawidłową technikę szczotkowania.
Zgrzytanie zębami (bruksizm)
Bruksizm to parafunkcja polegająca na nieświadomym zaciskaniu i mechanicznym ścieraniu szkliwa i zębiny na powierzchniach żujących i siecznych. Powoduje to tzw. starcie patologiczne, które skraca zęby i odsłania zębinę. Takie uszkodzenia ułatwiają przenikanie bodźców do kanalików zębinowych i dalej do miazgi, a to nasila nadwrażliwość.
Refluks żołądkowo-przełykowy
Refluks żołądkowo-przełykowy, który objawia się m.in. zgagą i zarzucaniem treści żołądkowej, może stanowić przyczynę nadwrażliwości zębiny oraz znacznego uszkodzenia zębów.
Związek ten jest bezpośredni i wynika z chemicznej natury kwasu żołądkowego. Gdy treść żołądkowa cofa się do przełyku i dociera do jamy ustnej, jej niskie pH rozpuszcza oraz demineralizuje szkliwo. Ten proces nazywany jest erozją kwasową. W efekcie może dojść do odsłonięcia zębiny.
Predyspozycje genetyczne
U niektórych osób cienkie szkliwo wynika z uwarunkowań genetycznych. Ta wrodzona cecha zwiększa ryzyko nadwrażliwości, ponieważ bariera ochronna jest słabsza i łatwiej ulega starciu lub erozji, prowadząc do szybszego odsłonięcia zębiny.
Odsłonięta zębina – objawy nadwrażliwości
Objawy nadwrażliwości zębiny są bardzo charakterystyczne. Ból jest opisywany jako ostry, krótki, kłujący i często ma charakter przeszywający, przypominający prąd elektryczny. Jest on zawsze bezpośrednio związany z konkretnym bodźcem.
W przypadku nadwrażliwej zębiny zwykłe czynności, takie jak spożywanie gorących lub zimnych posiłków i napojów, są wystarczające do jego wywołania. Dotyczy to również prozaicznych sytuacji np. oddychania przez usta na mroźnym powietrzu.
Nadwrażliwość może dotyczyć każdego zęba z odsłoniętą zębiną. Najczęściej jednak dotyka kłów, przedtrzonowców i siekaczy. Wynika to z faktu, że to właśnie na powierzchniach licowych tych zębów najczęściej dochodzi do recesji dziąseł oraz powstawania ubytków klinowych spowodowanych abrazją.
Największe dolegliwości odczuwa się zwłaszcza w okolicy szyjek zębowych, czyli na granicy korony i korzenia. W tym miejscu szkliwo jest najcieńsze, a ryzyko utraty tkanek z powodu mechanicznego starcia lub erozji jest największe.
Problem nadwrażliwości może dotyczyć jednego zęba lub kilku, w zależności od tego, jak rozległe jest odsłonięcie zębiny. Oznacza to, że czasami pacjent może wskazać konkretny, jeden ząb, który jest wrażliwy. Innym razem nadwrażliwość może być uogólniona i dotyczyć całego łuku zębowego.
Jak sobie radzić z nadwrażliwością zębiny? Domowe sposoby na nadwrażliwe zęby
Radzenie sobie z nadwrażliwością zębiny wymaga kompleksowego podejścia, które łączy modyfikację nawyków higienicznych, dietetycznych i stosowanie specjalistycznych produktów. Co więc stosować na nadwrażliwe zęby? Jakie rozwiązania mogą okazać się pomocne? Należy m.in.:
- zmienić rutynę higieniczną – to pierwszy i najważniejszy krok w leczeniu nadwrażliwości. Niezwykle istotne jest używanie miękkiej szczoteczki (z bardzo delikatnym włosiem) oraz przyjęcie odpowiedniej techniki szorowania,
- zrezygnować z poziomego, szorującego ruchu na rzecz ruchów wymiatających (od dziąsła do korony) lub delikatnych ruchów okrężnych. Technika ta ma na celu efektywne usuwanie płytki nazębnej bez jednoczesnego uszkadzania szkliwa i dziąseł,
- unikać past o wysokim wskaźniku ścieralności, które są często reklamowane jako „wybielające” lub „usuwające kamień". Dla zębów wrażliwych zaleca się pasty o niskim lub umiarkowanym RDA (zwykle o wskaźniku poniżej 70),
- ograniczyć spożycie kwaśnych produktów (cytrusy, ocet, napoje gazowane, wina). Kwasy osłabiają szkliwo. Dlatego po ich spożyciu należy odczekać około 30 minut przed umyciem zębów.
Zobacz także: Jakie są przyczyny grzybicy jamy ustnej? Objawy i leczenie
Leczenie nadwrażliwości zębiny
W sytuacjach, gdy nadwrażliwość zębów jest nasilona i uporczywa, konieczna staje się interwencja stomatologa.
Profesjonalnym zabiegiem stomatologicznym jest aplikacja żelu fluorkowego o bardzo wysokim stężeniu. Lakier lub żel fluorkowy, nanoszony bezpośrednio na wrażliwe miejsca, tworzy trwałą, kwasoodporną warstwę ochronną, a także wspomaga remineralizację odsłoniętej zębiny.
Inne procedury to aplikacja specjalnych preparatów desensytyzujących na bazie żywic lub materiałów szkło-jonomerowych.
W przypadku dużych ubytków klinowych lub zaawansowanej recesji stomatolog może zdecydować o mechanicznym wypełnieniu ubytku materiałem kompozytowym w celu odtworzenia utraconej tkanki i trwałego odizolowania zębiny.
Treść została przygotowana zgodnie z zasadami Evidence-Based Medicine – medycyny opartej na faktach i wiarygodnych źródłach.
Zobacz także
Co zamiast implantu zęba? Przegląd możliwości
Czym jest ząb zatrzymany i kiedy konieczna jest interwencja chirurgiczna?
Udostępnij:
