Czym jest liszaj twardzinowy i jak można go skutecznie leczyć?

Czym dokładnie jest liszaj twardzinowy?

Liszaj twardzinowy (łac. lichen sclerosus, LS) to rzadka choroba dermatologiczna o niepoznanej do końca etiologii, w przebiegu której dochodzi do rozwoju przewlekłego stanu zapalnego skóry. U kobiet zmiany skórne najczęściej występują w okolicy krocza, sromu i okolicy okołoodbytniczej, natomiast u mężczyzn – w obrębie napletka i żołędzi. W rzadkich przypadkach liszaj twardzinowy może lokalizować się także poza tymi obszarami.

Liszaj twardzinowy manifestuje się w postaci porcelanowobiałych, wypukłych lub płaskich zmian skórnych, niekiedy zlewających się w większe ogniska.

Liszaj twardzinowy znacznie częściej występuje u kobiet. Choroba może rozwinąć się w każdym wieku, jednak obserwowane są dwa szczyty zachorowań. Pierwszy występuje w okresie przedpokwitaniowym, zazwyczaj między 8. a 13. rokiem życia, drugi natomiast w okresie około- lub pomenopauzalnym – między piątą a szóstą dekadą życia.

Liszaj twardzinowy ma podłoże autoimmunologiczne, nie jest więc chorobą zakaźną. Aby zdiagnozować to schorzenie warto skonsultować się z dermatologiem.

Jakie są przyczyny liszaja twardzinowego?

Dokładna przyczyna pojawiania się liszaja twardzinowego nadal nie została zidentyfikowana. Wśród najważniejszych postulowanych czynników predysponujących jest podłoże autoimmunologiczne. Obecność autoprzeciwciał i nacieków limfocytarnych w skórze wskazuje na uczestnictwo układu odpornościowego w niszczeniu tkanki. Ponadto, u wielu pacjentów stwierdza się współwystępowanie innych chorób autoimmunologicznych. Pewne dane wskazują na predyspozycje genetyczne, zaburzenia gospodarki hormonalnej (choroba często ujawnia się w okresach niskiego poziomu estrogenów) i czynniki mechaniczne oraz zakaźne.

W jaki sposób objawia się liszaj twardzinowy skóry?

Głównym objawem liszaja twardzinowego jest występowanie białawych zmian skórnych zlokalizowanych w okolicy sromu i krocza u kobiet, napletka i żołędzi u mężczyzn, a także w okolicy okołoobytniczej. Mają one charakter wypukłych lub płaskich grudek. Na początku rozwoju liszaja warstwa skóry ulega pogrubieniu, wysuszeniu i potrafi pękać. Zmiany skórne mogą wywoływać nieprzyjemne dolegliwości takie jak swędzenie, pieczenie czy ból sromu nasilające się przy mikcji lub wypróżnianiu. Innym problemem osób cierpiących z powodu liszaja twardzinowego są bakteryjne nadkażenia uszkodzonej powierzchni skóry. W długotrwałym przebiegu może wystąpić zwiększone ryzyko zmian nowotworowych w obrębie zmian skórnych.

Liszaj twardzinowy u mężczyzn najczęściej manifestuje się jako liszaj twardzinowy napletka i żołędzi prącia. Zmiany skórne w postaci stwardnień, białawych plam i zaników mogą prowadzić do zwężenia napletka (stulejki), trudności w odprowadzaniu napletka i problemów z oddawaniem moczu w przypadku istotnego zwężenia. Długotrwałe zmiany mogą również zwiększać ryzyko bliznowacenia i przewlekłych powikłań w obrębie prącia.

W postaci pozagenitalnej liszaja twardzinowego można zaobserwować twardnienie, zgrubienie oraz bliznowacenie skóry często z białawym zabarwieniem na różnych obszarach ciała, takich jak ręce, twarz, szyja i plecy.

Wtórne objawy liszaja twardzinowego mogą obejmować:

• zgrubienie skóry wokół pierwotnie powstałych grudek,
• przebarwienia i zmiany pigmentacyjne na skórze,
• łamliwość włosów na obszarach skóry dotkniętych chorobą.

Te objawy mogą się różnić w zależności od stopnia zaawansowania choroby i indywidualnych cech pacjenta.

Zobacz także: Zmiany skórne – rodzaje i przyczyny powstania

Jak wygląda diagnoza liszaja twardzinowego?

Rozpoznanie liszaja twardzinowego zazwyczaj rozpoczyna się od szczegółowego wywiadu medycznego oraz dokładnego badania fizykalnego. Lekarz pyta o niepokojące objawy, czas ich trwania oraz nasilenie. Następnie przeprowadza oględziny skóry okolicy narządów płciowych i odbytu, szukając charakterystycznych zmian skórnych.

Czasami wskazane jest wykonanie badań dodatkowych. Badania laboratoryjne zwykle nie są wymagane do postawienia diagnozy, ale mogą być pomocne w ocenie współistniejących chorób autoimmunologicznych (np. przeciwciała tarczycowe).

Ważnym elementem w  przypadkach wątpliwych diagnostycznie lub przy podejrzeniu zmian nowotworowych jest biopsja skóry, której wynik pozwala na histopatologiczną ocenę charakteru zmian. Obraz mikroskopowy liszaja twardzinowego jest dość charakterystyczny. Skórę cechuje nadmierne rogowacenie i pogrubienie warstwy rogowej wraz z bliznowaceniem skóry właściwej przez zwłóknienie kolagenu. Widać także zanik warstw naskórka, oraz naciek limfocytarny w skórze właściwej. W obrębie zmian może dochodzić do zaniku mieszków włosowych i gruczołów łojowych, co tłumaczy m.in. miejscową łamliwość włosów i suchość skóry. 

Zobacz także: Co to jest badanie mykologiczne? Kiedy należy je wykonać i jak się przygotować?

Jak wygląda leczenie liszaja twardzinowego?

Leczeniem pierwszego wyboru liszaja twardzinowego są kortykosteroidy miejscowe, gdyż przynoszą najlepsze efekty w kontrolowaniu stanu zapalnego, świądu i zmniejszaniu zaników skóry. Stosowanie tych preparatów może wiązać się z licznymi powikłaniami, dlatego pacjenci w trakcie terapii powinni być pod stałą opieką lekarza specjalisty.

Alternatywną metodą leczenia szczególnie w przypadkach opornych lub u pacjentów, u których sterydy powodują działania niepożądane, są inhibitory kalcyneuryny, takie jak pimekrolimus lub takrolimus lub retinoidy aplikowane miejscowo (zwłaszcza w połączeniu z innymi preparatami). Laseroterapia oraz terapia fotodynamiczna są stosowane głównie w przypadkach opornych na leczenie miejscowe lub gdy zmiany są bardzo rozległe. Mogą poprawiać wygląd skóry i zmniejszać świąd, jednak dane dotyczące ich skuteczności są ograniczone. Natomiast leki immunomodulujące, używane w bardziej zaawansowanych, opornych przypadkach, zmniejszają rozwój choroby poprzez regulację odpowiedzi immunologicznej organizmu. W niektórych przypadkach u mężczyzn, gdy zmiany skórne obejmują napletek i żołądź prącia, a przewlekły stan zapalny prowadzi do stulejki, bliznowacenia lub znacznego dyskomfortu, może być wskazane leczenie chirurgiczne (np. obrzezanie).

Zobacz także: Infekcje dróg rodnych – przyczyny, objawy, diagnostyka i leczenie

Jak wygląda codzienna pielęgnacja skóry dotkniętej liszajem twardzinowym?

Niezwykle ważnym elementem pielęgnacji skóry dotkniętej liszajem twardzinowym jest regularne stosowanie delikatnych, nietłustych emolientów i kremów barierowych, które pomagają utrzymać odpowiednie nawilżenie skóry i zapewnić ochronę przed podrażnieniami. Bardzo ważne jest również unikanie czynników drażniących: nadmiernego ścierania, agresywnych mydeł oraz gorących kąpieli, które mogą nadmiernie wysuszać skórę. Wybierając bieliznę i odzież warto postawić na naturalne, przewiewne materiały.

Ponieważ liszaj twardzinowy to choroba przewlekła, która może okresowo zaostrzać się i wyciszać bardzo ważne są regularne kontrole lekarskie. Pomogą one w monitorowaniu przebiegu choroby, ocenie skuteczności leczenia i wczesne wykrycie powikłań – m.in. bliznowaceniu lub zwiększonemu ryzyku nowotworowemu w miejscu zmian.

Zobacz także: Pakiet konsultacja fizjoterapeutyczna z kinesiotapingiem

Podsumowanie

Liszaj twardzinowy to schorzenie dermatologiczne najczęściej dotykające okolice intymne. Zmiany skórne mogą jednak pojawić się w dowolnym obszarze na skórze ciała, a także na śluzówkach jamy ustnej. W obrazie klinicznym obserwuje się między innymi białawe grudki, którym często towarzyszy silny świąd i uczucie pieczenia.

Liszaj twardzinowy nie jest chorobą zakaźną, co sprawia, że kontakt ze zmianami skórnymi nie grozi zachorowaniem. Nie można się również zarazić drogą kontaktów seksualnych. Diagnostyką i leczeniem tej dermatozy zajmują się lekarze dermatolodzy. Wczesna diagnoza i odpowiednie leczenie (przeciwzapalne) oraz odpowiednia pielęgnacja skóry pomagają kontrolować objawy i poprawić komfort życia.