Trądzik – czym jest i skąd się bierze? Przyczyny, objawy, leczenie

Co to jest trądzik? Definicja

Trądzik pospolity jest przewlekłą zapalną chorobą jednostek włosowo‑łojowych (mieszka włosowego i przylegającego gruczołu łojowego). Schorzenie dotyczy okolic łojotokowych – najczęściej twarzy oraz górnej części tułowia. W obrazie choroby współistnieją wykwity niezapalne oraz zapalne, a przy większym nasileniu mogą pojawiać się blizny i przebarwienia pozapalne.

U kogo najczęściej pojawia się trądzik?

Trądzik pospolity należy do najczęstszych chorób skóry i głównie dotyczy osób między 11. a 30. rokiem życia. U większości przebieg jest łagodny. Jednak u niektórych pacjentów rozwija postacie cięższe, częściej pozostawiające blizny i przebarwienia.

Zwraca się także uwagę na narastającą częstość utrzymywania się i występowania trądziku w wieku dorosłym.

Rodzaje trądziku pospolitego

W praktyce dermatologicznej typy trądziku pospolitego często opisuje się według dominujących wykwitów (co ma znaczenie diagnostyczno‑terapeutyczne).

Podział ten wygląda następująco:

• trądzik zaskórnikowy,
• trądzik grudkowo‑krostkowy,
• trądzik grudkowo-torbielowaty,
• trądzik skupiony.

Wyróżnia się także rzadsze odmiany, takie jak trądzik piorunujący i trądzik z wydrapania oraz trądzik późny.

Oprócz podziału morfologicznego, opartego na dominującym typie wykwitów, w praktyce klinicznej stosuje się również klasyfikację uwzględniającą stopień nasilenia zmian. W tym ujęciu wyróżnia się trądzik łagodny, umiarkowany i ciężki.

Sprawdź także: Trądzik hormonalny – gdy hormony biorą władzę nad skórą

Jak powstaje trądzik? Najczęstsze przyczyny i czynniki rozwoju

Trądzik rozwija się w wyniku jednoczesnego działania kilku kluczowych mechanizmów:

• zwiększonej produkcji łoju,
• nieprawidłowego rogowacenia w obrębie ujść mieszków włosowych,
• nadmiernej kolonizacji Cutibacterium acnes (to bakteria naturalnie występująca na skórze człowieka, zwłaszcza w obrębie mieszków włosowych i gruczołów łojowych).

Zajrzyj do artykułu: Zasady zdrowego odżywiania – sprawdź, jak jeść, aby dbać o zdrowie

Proces rozwoju trądziku pospolitego modyfikowany jest przez

• czynniki indywidualne, takie jak predyspozycje genetyczne i wpływy hormonalne,
• czynniki zewnętrzne, m.in. przyjmowane leki, sposób odżywiania/dieta, stres, stosowane kosmetyki czy warunki środowiskowe, które mogą zapoczątkować lub nasilać objawy kliniczne.

Tabela nr 1. Przyczyny rozwoju trądziku pospolitego. Opracowanie własne na podstawie ogólnodostępnych źródeł.

Jak wygląda trądzik? Charakterystyczne objawy

Obraz kliniczny obejmuje wykwity niezapalne i zapalne:

• mikrozaskórniki (klinicznie zwykle niewidoczne),
• zaskórniki otwarte i zamknięte,
• zmiany zapalne – grudki i krosty.

W cięższych postaciach pojawiają się również guzy/guzki, torbiele, ropnie i przetoki, a następnie blizny (zanikowe lub przerosłe) oraz przebarwienia pozapalne.

W trądziku pospolitym zmiany skórne najczęściej obserwuje się na twarzy, szczególnie w obrębie strefy T, obejmującej czoło, nos i brodę. Do częstych lokalizacji należą również plecy i klatka piersiowa. Niekiedy zmiany pojawiają się też na ramionach i pośladkach.

Trądzik pospolity – na czym polega diagnoza? Do jakiego lekarza się udać?

W typowych sytuacjach rozpoznanie trądziku pospolitego przez dermatologa opiera się na obrazie klinicznym i zebranym wywiadzie. Decydujące znaczenie ma stwierdzenie obecności zaskórników oraz/lub zmian zapalnych zlokalizowanych w obrębie jednostek włosowo-łojowych, zwłaszcza w okolicach łojotokowych.

Postępowanie diagnostyczne można uporządkować w kilku krokach:

1. Szczegółowy wywiad lekarski.
2. Ocena morfologii wykwitów.
3. Analiza lokalizacji i rozległości zmian.

Badania dodatkowe na trądzik pospolity – czy są konieczne?

Rutynowo nie ma potrzeby wykonywania badań laboratoryjnych wyłącznie po to, by rozpoznać trądzik – rozpoznanie jest kliniczne. Badania rozważa się, jeśli:

• obraz sugeruje zaburzenia endokrynologiczne (np. hiperandrogenizm/PCOS),
• podejrzewa się istotny wpływ leku lub choroby ogólnoustrojowej,
• przy nietypowym wieku (początku) i ciężkim przebiegu.

Jak leczyć trądzik pospolity?

U pacjentów ze zmianami łagodnie i średnio nasilonymi z reguły stosowane jest przede wszystkim leczenie miejscowe za pomocą preparatów o charakterze przeciwłojotokowym, antybakteryjnym i keratolitycznym.

W przypadku cięższych postaci konieczne bywa włączenie leczenia ogólnego, przy czym często stosuje się obie te metody jednocześnie.

W przypadku leczenia miejscowego najpopularniejszymi preparatami są retinoidy, nadtlenek benzoilu, kwas azelainowy i antybiotyki przeznaczone do nakładania bezpośrednio na skórę. Często stosowana jest terapia skojarzona, która ogranicza ryzyko rozwoju lekooporności bakterii trądzikowej Cutibacterium acnes.

W leczeniu ogólnoustrojowym zazwyczaj wykorzystywane są antybiotyki z grupy tetracyklin (np. doksycyklina). Działają one antybakteryjnie wobec Cutibacterium acnes. Stosowane są również alternatywnie inne antybiotyki, głównie makrolidy (np. erytromycyna).

Zobacz film: Atopowe i łojotokowe zapalenie skóry u dziecka – jak je rozróżnić i leczyć?

Leczenie antybiotykiem doustnym powinno trwać od 3–6 miesięcy. W ciężkich, opornych na leczenie postaciach, zwłaszcza guzkowo-torbielowatych lub skupionych, stosuje się izotretynoinę (13-cis kwas retinowy) o silnym działaniu keratolitycznym,  przeciwłojotokowym i przeciwzapalnym. 

Lek jest teratogenny, dlatego kobiety w wieku rozrodczym, leczone doustną izotretynoiną, muszą stosować skuteczną antykoncepcję co najmniej miesiąc przed rozpoczęciem terapii, przez cały okres jej trwania i co najmniej miesiąc po jej zakończeniu.

Silne działanie przeciwłojotokowe wykazują także preparaty antyandrogenowe, które stosuje się u wybranych pacjentek, zwłaszcza w przypadkach współistnienia objawów hiperandrogenizmu.

Przyjmowanie leków przeciwtrądzikowych doustnych musi być ściśle monitorowane przez dermatologa.

Domowe sposoby na trądzik pospolity – w jaki sposób pielęgnować skórę?

Skóra trądzikowa powinna być odpowiednio pielęgnowana. Należy o to zadbać zarówno przed leczeniem dermatologicznym, w trakcie, jak i po jego zakończeniu, w celu utrzymania efektów terapii. Do oczyszczania możemy używać zarówno łagodnych preparatów myjących (żele, pianki), jak i delikatnych emulsji usuwanych za pomocą płatka kosmetycznego (np. emulsja micelarna do mycia), które nie naruszają bariery hydrolipidowej skóry.

Po oczyszczeniu opcjonalnie można zastosować preparat przywracający fizjologiczne pH skóry.

Następnie należy zastosować lek miejscowy zgodnie z zaleceniami lekarza, a po jego wchłonięciu preparat nawilżający. 

Zobacz także: Pielęgnacja cery trądzikowej krok po kroku

Zanim użyjesz jakiegokolwiek leku, zapoznaj się z treścią ulotki dołączonej do opakowania. Jeśli jesteś w ciąży, karmisz piersią, masz alergię na leki, chorujesz przewlekle lub stosujesz inne leki (stale lub okresowo), przed użyciem leku skonsultuj się z lekarzem lub farmaceutą.

Trądzik pospolity – kiedy zgłosić się do lekarza?

Należy udać się do lekarza, jeśli zmiany są nasilone, mają postać guzów, guzków, torbieli lub ropni (postać grudkowo-torbielowata, skupiona). Takie przypadki mogą wymagać leczenia ogólnego (np. izotretynoiną), które musi być ściśle monitorowane przez dermatologa.

Warto zgłosić się do specjalisty, gdy trądzik jest oporny na domowe metody pielęgnacji lub budzi niepokój ze względu na ryzyko pozostawienia śladów.

Treść została przygotowana zgodnie z zasadami Evidence-Based Medicine – medycyny opartej na faktach i wiarygodnych źródłach.

Treści, które tu znajdziesz, mają charakter wyłącznie informacyjno-edukacyjny i nie mogą zastąpić porady medycznej. Nie powinny też służyć do samodzielnego stawiania diagnozy. Jeśli masz pytania dotyczące swojego stanu zdrowia, skorzystaj z konsultacji lekarskiej. Zanim użyjesz jakiegokolwiek leku, zapoznaj się z treścią ulotki dołączonej do opakowania. Jeśli jesteś w ciąży, karmisz piersią, masz alergię na leki, chorujesz przewlekle lub stosujesz inne leki (stale lub okresowo), przed użyciem leku skonsultuj się z lekarzem lub farmaceutą.