O nas
Dla Pacjenta
Dla Partnera
Dokumenty prawne
Zapalenie opon mózgowych jest ostrą chorobą wywołaną najczęściej przez bakterie lub wirusy. Może mieć również podłoże nieinfekcyjne (np. być spowodowane przez nowotwory, zatrucie ołowiem). Sprawdź, jak rozpoznawane jest zapalenie opon mózgowych.
Spis treści
Zapalenie opon mózgowych stanowi istotny problem epidemiologiczny i medyczny. Obejmuje błony pokrywające mózgowie: oponę miękką, pajęczynówkę i przestrzeń podpajęczą. Jest potencjalnym stanem zagrożenia życia, który wymaga pilnej diagnostyki i leczenia. Dowiedz się, na czym opiera się proces diagnostyczny zapalenia opon mózgowych.
Badanie podmiotowe i objawy zapalenia opon mózgowych
Rozpoznanie zapalenia opon mózgowych rozpoczyna się od przeprowadzenia badania podmiotowego, czyli wywiadu z pacjentem. Obejmuje on przede wszystkim informacje z zakresu przebytych w ostatnim czasie zakażeń, historii szczepień, historii chorobowej – przeszłych i istniejących chorób, prowadzonego stylu życia, doświadczanych przez pacjenta objawów.
Kolejnym krokiem jest badanie przedmiotowe, w którym należy ocenić przede wszystkim tętno, częstość oddechów, stan świadomości, ciśnienie tętnicze, występowanie krwawień, a następnie przeprowadzić badanie neurologiczne.
Zapaleniu opon mózgowych towarzyszyć mogą następujące objawy:
- ból i zawroty głowy;
- gorączka;
- zaburzenia świadomości;
- senność, a w ciężkich przypadkach śpiączka;
- wymioty, nudności;
- objawy oponowe, w tym m.in. sztywność karku, objaw Brudzińskiego, objaw Kerniga;
- podwójne widzenie;
- porażenie mięśni;
- zaburzenia mowy;
- obrzęk tarczy nerwu wzrokowego;
- napady padaczkowe.
Zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych – badania z krwi
Przy podejrzeniu zapalenia opon mózgowych lekarz zleca przeprowadzenie następujących badań z krwi obwodowej:
- morfologię krwi z rozmazem ręcznym – ocena elementów morfotycznych krwi (układu białokrwinkowego, czerwonokrwinkowego i płytek krwi), rozmaz ręczny zapewnia dokładną ocenę liczby poszczególnych elementów morfotycznych i ich struktury komórkowej;
- posiewy krwi – hodowanie próbki krwi na odpowiednim podłożu w celu identyfikacji bakterii odpowiedzialnych za zapalenie opon mózgowych; badanie to jest konieczne przed podaniem antybiotyku;
- badania biochemiczne w surowicy krwi − stężenie białka C-reaktywnego (tzw. białka ostrej fazy, białka CRP), odczyn Biernackiego, badanie poziomu glukozy, mocznika, kreatyniny, badanie elektrolitów, czyli ocena stężenia potasu (K+) i sodu (Na+);
- układ krzepnięcia – fibrynogen (białko biorące udział w procesie krzepnięcia krwi), protrombina (II czynnik krzepnięcia), APTT (czas kaolinowo-kefalinowy, czyli miara aktywności osoczowych czynników krzepnięcia XII, XI, IX i VIII);
- gazometria – ocena równowagi kwasowo-zasadowej i wymiany gazowej.
Zobacz także: Migrena – przyczyny, objawy, sposoby leczenia
Zapalenie opon mózgowych – jak sprawdzić?
Rozpoznanie zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych wymaga wykonania punkcji lędźwiowej. Podczas tego zabiegu pobiera się płyn mózgowo-rdzeniowy, który następnie poddaje się analizie laboratoryjnej. Badanie go jest kluczowe dla potwierdzenia zapalenia opon mózgowych i ustalenia jego etiologii. Przeprowadzone powinno zostać u każdego z podejrzeniem tej choroby.
Istnieją jednak pewne przeciwwskazania do wykonania badania, które obejmują m.in.:
- niewydolność krążeniowo-oddechową;
- obrzęk mózgu stwierdzany w badaniu obrazowym;
- wady pogranicza szyjno-czaszkowego, które utrudniają krążenie płynu mózgowo-rdzeniowego;
- objawy wgłobienia (np. nieprawidłowa reakcja źrenic na światło, nieregularny oddech);
- ciężkie zaburzenia krzepnięcia;
- infekcję skóry w okolicy krzyżowo-lędźwiowej.
Zmiany w płynie mózgowo-rdzeniowym zależą od rodzaju zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych. W badaniu ocenia się m.in. barwę, przejrzystość, liczbę komórek w ul (cytoza), ilość limfocytów, zawartość białka oraz stężenie glukozy. Przykładowo, cechy płynu w wirusowym zapaleniu opon mózgowych przedstawiają się następująco: wodojasny, klarowny, cytoza to od kilku do kilkuset komórek w ul, podwyższone neutrofile (0–25), limfocyty ponad 75, białko w normie lub nieco podwyższone, stężenie glukozy w normie lub obniżone, stężenie chloru w normie lub obniżone, stężenie kwasu mlekowego w normie lub podwyższone (2,2–3 mmol/l).
Zobacz także: Jakie są przyczyny i rodzaje bólu głowy? Badania i leczenie
Jak umówić wizytę
Badania obrazowe w rozpoznaniu zapalenia opon mózgowych
Badania obrazowe – tomografia komputerowa, rezonans magnetyczny – wskazane są u osób z ciężkim przebiegiem zapalenia opon mózgowych. Wskazaniem do ich wykonania są też m.in.:
- zaburzenia świadomości;
- utrata przytomności;
- bradykardia utrzymująca się pomimo leczenia;
- wyciek płynu mózgowo-rdzeniowego;
- występowanie innych objawów mózgowych;
- obrzęk tarczy nerwu wzrokowego;
- niedawny uraz lub zabieg neurochirurgiczny;
- choroby układu nerwowego w wywiadzie (np. udar, guz mózgu);
- podejrzenie krwawienia podpajęczynówkowego;
- nabyte lub wrodzone zaburzenia odporności.
Na podstawie badań obrazowych można stwierdzić m.in. ostre wodogłowie zapalne, obrzęk mózgu, lub wykluczyć krwawienie. Nie ma wskazań do rutynowego wykonywania badań obrazowych.
Zobacz także: Udar mózgu – co to takiego? Przyczyny, objawy, badania
