Zaburzenia wzroku – przyczyny, objawy, najważniejsze badania

Czym jest zaburzenie wzroku? Co oznacza ten termin?

Zaburzenie wzroku to szerokie pojęcie, które obejmuje wszelkie odstępstwa od prawidłowego, ostrego i komfortowego postrzegania obrazu. Nie jest to jedna konkretna choroba, lecz raczej kategoria objawów, które mogą wynikać z wad wzroku, chorób oczu lub problemów neurologicznych.

Zobacz także: Wady wzroku – jakie badania są wykonywane?

Jakie mogą być przyczyny zaburzeń widzenia?

Istnieje wiele potencjalnych przyczyn zaburzeń widzenia związanych bezpośrednio z problemem okulistycznym. Często są to nieprawidłowo lub w ogóle nieskorygowane wady wzroku, do których należą:

• krótkowzroczność (tzw. miopia) – tor optyczny oka skupia obraz przed siatkówką, w konsekwencji czego obiekty w oddali widziane są niewyraźnie, a te w niewielkiej odległości widać dobrze;
• nadwzroczność (tzw. dalekowzroczność) – obraz powstaje nie na siatkówce, tylko za nią; wśród najczęstszych przyczyn tego zaburzenia widzenia wymienia się zbyt płaską rogówkę lub za krótką gałkę oczną; pacjenci źle widzą przedmioty znajdujące się blisko;
• astygmatyzm – zaburzenie widzenia rozwijające się na skutek nieregularnej krzywizny rogówki lub soczewki; charakteryzuje się rozmazanym, nieostrym widzeniem bez względu na odległość.

Zaburzenia widzenia towarzyszą również chorobom oczu, wśród których wymienia się:

• jaskrę – za jej powstanie odpowiada przeważnie zbyt wysokie ciśnienie wewnątrzgałkowe; dochodzi do stopniowego uszkodzenia nerwu wzrokowego, a w konsekwencji do pogorszenia widzenia;
• zaćmę – nie są do końca znane przyczyny jej powstania; najczęściej rozwija się w wyniku procesów starzenia się organizmu; charakteryzuje się zmętnieniem soczewki oka, które prowadzi do zamglenia i pogorszenia ostrości widzenia;
• zwyrodnienie plamki żółtej – uszkodzenie centralnej części siatkówki odpowiedzialnej za wyraźne widzenie. Rozwój choroby związany jest m.in. z wiekiem i wpływem czynników genetycznych i środowiskowych. Objawami towarzyszącymi temu zaburzeniu widzenia są: obniżenie ostrości widzenia, trudności w czytaniu i pisaniu, zniekształcone widzenie linii prostych, niewyraźny, zamglony, zamazany lub zniekształcony obraz;
• odwarstwienie siatkówki – polega na oddzieleniu siatkówki od leżącego pod nią nabłonka barwnikowego; może do niego dojść w efekcie urazów, zmian zwyrodnieniowych siatkówki, zabiegów chirurgicznych, stanu zapalnego. Objawy odwarstwienia siatkówki to m.in. nagłe pogorszenie widzenia, błyski, męty, wrażenie zasłony lub firanki zasłaniającej część pola widzenia;
• zapalenie rogówki, twardówki, tęczówki – stany zapalne, które mogą doprowadzić do zaburzeń widzenia i szeregu innych dolegliwości.

Wraz z postępującym procesem starzenia się organizmu dochodzi do stopniowego pogorszenia się widzenia. Rozwija się tzw. starczowzroczność związana ze zmniejszeniem elastyczności soczewki.

Warto pamiętać, że problemy ze wzrokiem mogą mieć różne nasilenie – od łagodnego pogorszenia ostrości widzenia po nagłe i wyraźne zaburzenia pola widzenia.

Przy jakich chorobach pogarsza się wzrok?

Zaburzenia widzenia przeważnie związane są z występującą u pacjenta wadą wzroku lub schorzeniem okulistycznym. Możliwe jest jednak pogorszenie widzenia w przebiegu chorób ogólnoustrojowych. Do zaburzeń wzroku może dojść w przebiegu schorzeń, takich jak m.in.:

• cukrzyca – nieodpowiednio leczona może prowadzić do rozwoju tzw. retinopatii cukrzycowej. Schorzenie to polega na uszkodzeniu naczyń krwionośnych siatkówki oka, w konsekwencji czego dochodzi do zaburzeń widzenia. Na początkowym etapie choroba często przebiega bezobjawowo, jednak wraz z postępem choroby następuje pogorszenie ostrości wzroku, zniekształcenie obrazu oraz pojawienie się ciemnych plamek lub mętów w polu widzenia;
• nadciśnienie tętnicze – długotrwale niekontrolowane lub nieodpowiednio leczone może prowadzić do powstania retinopatii nadciśnieniowej. Schorzenie to polega na uszkodzeniu i zmianach naczyń siatkówki rozwijających się w przebiegu długotrwałego nadciśnienia tętniczego. Objawami tego zaburzenia widzenia mogą być: pogorszenie ostrości wzroku, zniekształcenia obrazu, ubytki w polu widzenia; w ciężkich przypadkach istnieje ryzyko poważnego uszkodzenia siatkówki i utraty wzroku;
• choroby autoimmunologiczne – w ich przebiegu mogą rozwinąć się zaburzenia widzenia, np. w zespole Sjögrena, w którym dochodzi do zaburzeń wydzielania łez i rozwoju zespołu suchego oka, co powoduje uczucie suchości oczu, pieczenie lub wrażenie obecności ciała obcego pod powiekami;
• szpiczak mnogi – nowotwór złośliwy układu krwiotwórczego, w którego przebiegu może dojść do zaburzeń widzenia związanych m.in. z zaburzeniami krążenia w naczyniach siatkówki; objawy mogą obejmować zamglenie widzenia, podwójne widzenie lub w ciężkich przypadkach znaczne pogorszenie widzenia;
• nadczynność tarczycy – w zaawansowanej postaci w chorobie Gravesa-Basedowa pojawia się wytrzeszcz oczu oraz zaburzenia w postaci podwójnego widzenia, czasami mroczków i plamek w polu widzenia;
• półpasiec oczny – wywołany przez wirusa ospy wietrznej i półpaśca, tzw. VZV (ang. Varicella-Zoster Virus); uaktywnia się wtórnie u osób, które w przeszłości chorowały na ospę. W przebiegu choroby pojawia się wysypka w okolicy oczu, ostry ból oka, nadwrażliwość na światło, łzawienie i niewyraźne widzenie;
• guzy mózgu – objawy zaburzeń widzenia mogą różnić się w zależności od umiejscowienia guza, ale najczęściej mają postać nagłego pogorszenia wzroku, utraty ostrości lub podwójnego widzenia;
• migrena – jednym z objawów przepowiadających napad migreny, czyli tzw. aury, może być zaburzenie widzenia w postaci mroczków, błysków w polu widzenia, a także zaburzeń ostrości wzroku.

Należy również zaznaczyć, że możliwe są zaburzenia widzenia na tle emocjonalnym. Osoby zmagające się z nerwicą, depresją czy inną chorobą na tle psychicznym mogą doświadczyć problemów ze wzrokiem. Chwilowe zaburzenia widzenia miewają związek z narażeniem na silny stres.

Pogorszenie wzroku i zaburzenia widzenia – do jakiego lekarza należy się zgłosić?

W przypadku pogarszania się wzroku lub zaburzeń widzenia należy zgłosić się na wizytę do okulisty. To specjalista zajmujący się diagnostyką i leczeniem chorób oczu.

Należy pamiętać, że w przypadku nagłych zaburzeń widzenia, takich jak nagłe pogorszenie widzenia, podwójne lub rozmazane widzenie należy pilnie zgłosić się do Izby Przyjęć lub Szpitalnego Oddziału Ratunkowego (SOR). Takie objawy mogą być wywołane przez choroby stanowiące zagrożenie dla życia i zdrowia pacjenta, takie jak udar mózgu lub inne poważne schorzenia.

Na czym polega diagnoza zaburzeń wzroku? Jakie badania może zlecić lekarz?

Diagnostyka zaburzeń wzroku zwykle rozpoczyna się w gabinecie okulistycznym i opiera się na połączeniu wywiadu z badaniem narządu wzroku. Lekarz ustala czas pojawienia się objawów, ich dynamikę oraz to, czy dotyczą jednego oka, czy obu.

Wykonywana jest też ocena funkcji widzenia i podstawowe badanie okulistyczne pozwalające ocenić przedni i tylny odcinek oka, w tym siatkówkę i tarczę nerwu wzrokowego, a w razie potrzeby poszerza się diagnostykę o badania dodatkowe dobrane do podejrzenia klinicznego. Równolegle, zwłaszcza gdy objawy są nagłe, ocenia się stan ogólny i neurologiczny pacjenta, a także czynniki ryzyka naczyniowego.

W zależności od obrazu klinicznego lekarz może zlecić badania laboratoryjne, które pomagają wykryć przyczyny ogólnoustrojowe zaburzeń widzenia, takie jak zaburzenia metaboliczne, niedokrwistość czy stan zapalny.

Jeżeli istnieje podejrzenie przyczyny ośrodkowej, czyli związanej z mózgiem lub drogami wzrokowymi, mogą zostać zlecone badania obrazowe głowy. Jednym z nich jest rezonans magnetyczny głowy, który umożliwia precyzyjną ocenę mózgowia, nerwów wzrokowych i struktur odpowiedzialnych za przetwarzanie bodźców wzrokowych.

Jak przebiega leczenie zaburzeń wzroku?

Proces leczenia dysfunkcji narządu wzroku jest ściśle uzależniony od etiologii oraz stopnia zaawansowania zmian patologicznych. W przypadku wad refrakcji, takich jak krótkowzroczność, nadwzroczność czy astygmatyzm, standardem pozostaje korekcja optyczna (soczewki okularowe, kontaktowe) lub chirurgia refrakcyjna (laserowa ablacja rogówki), mająca na celu przywrócenie prawidłowego skupienia promieni świetlnych na siatkówce.

W przypadku schorzeń o charakterze progresywnym, jak jaskra, leczenie koncentruje się na farmakologicznej lub chirurgicznej redukcji ciśnienia wewnątrzgałkowego, w celu spowolnienia postępu neuropatii nerwu wzrokowego. Z kolei w terapii zaćmy metodą jest fakoemulsyfikacja, czyli operacyjna wymiana zmętniałej soczewki na sztuczną soczewkę wewnątrzgałkową.

Zobacz film: Trening wzroku

Jak dbać o wzrok? Profilaktyka

Dbanie o wzrok, czyli profilaktyka okulistyczna, to proces wielopoziomowy, obejmujący:

1. Higienę pracy wzrokowej – stosowanie zasady 20-20-20 (co 20 minut patrzenie na obiekt oddalony o 20 stóp przez 20 sekund), co pozwala na zmniejszenie napięcia akomodacyjnego.
2. Utrzymanie prawidłowego nawilżenia powierzchni oka – regularne stosowanie preparatów nawilżających (sztucznych łez) bez konserwantów, szczególnie przy ekspozycji na ekrany emitujące światło niebieskie i w klimatyzowanych pomieszczeniach.
3. Ochronę przed promieniowaniem UV – stosowanie filtrów o wysokim spektrum ochrony (UV400).
4. Diagnostykę kontrolną – regularne badanie okulistyczne, którego częstotliwość powinna być dostosowana do wieku, stanu zdrowia oraz obecności chorób oczu lub czynników ryzyka.

Kluczowym elementem dbania o wzrok jest również dieta bogata w luteinę, zeaksantynę oraz kwasy omega-3, które działają przeciwutleniająco i wspierają prawidłowe funkcjonowanie siatkówki, pomagając chronić jej komórki przed stresem oksydacyjnym.

Zaburzenia wzroku – kiedy pilnie udać się do lekarza?

Bezwzględnym wskazaniem do pilnej oceny w oddziale ratunkowym (SOR) jest nagła utrata widzenia w jednym lub obu oczach, szczególnie gdy jest bezbolesna. Jednooczna utrata wzroku może sugerować np. zator tętnicy środkowej siatkówki lub odwarstwienie siatkówki, któremu może towarzyszyć wrażenie „czarnej zasłony” w polu widzenia lub pojawienie się błysków (fotopsji).

Równie krytyczny jest ostry atak jaskry, objawiający się silnym bólem gałki ocznej, nudnościami i widzeniem tęczowych aureoli wokół źródeł światła. Wymaga natychmiastowej redukcji ciśnienia wewnątrzgałkowego. W przypadku urazów chemicznych (szczególnie oparzeń zasadami) i ciał obcych penetrujących, konieczna jest natychmiastowa pomoc medyczna, obejmująca pilne płukanie oka oraz specjalistyczną interwencję okulistyczną.

Nagłe podwójne widzenie lub porażenie mięśni gałkoruchowych także wymaga pilnej oceny neurologicznej i okulistycznej w celu wykluczenia chorób ośrodkowego układu nerwowego, takich jak udar lub inne zmiany wewnątrzczaszkowe.

Treść została przygotowana zgodnie z zasadami Evidence-Based Medicine – medycyny opartej na faktach i wiarygodnych źródłach.