Hałas i zdrowie – dlaczego cisza jest potrzebna naszemu organizmowi?

Kiedy można mówić o hałasie? Normy

Hałas to dźwięk niepożądany, który jest odbierany jako uciążliwy, drażniący lub szkodliwy dla zdrowia. Może zaburzać koncentrację, sen i samopoczucie, a w dłuższej perspektywie wywołać choroby zawodowe i psychosomatyczne.

Ocena hałasu opiera się na poziomie ciśnienia akustycznego, wyrażanym w decybelach (dB). Jednak nie tylko głośność ma znaczenie – istotny jest również czas ekspozycji oraz pora dnia. Dźwięki o umiarkowanym natężeniu w dzień mogą być tolerowane, ale w nocy ten sam poziom może zakłócać sen i regenerację organizmu.

W Polsce dopuszczalne normy hałasu są określone przepisami:

• w środowisku pracy: 85 dB jako wartość graniczna dla 8-godzinnego dnia roboczego,
• w otoczeniu mieszkalnym: 55 dB w dzień i 45 dB w nocy.

Warto pamiętać, że im dźwięk głośniejszy i im dłużej trwa ekspozycja organizmu na hałas, tym większe ryzyko uszkodzeń np. słuchu.

Wpływ hałasu na zdrowie i organizm człowieka

Skutki działania hałasu można podzielić na krótkotrwałe (takie jak zmęczenie, drażliwość, bóle głowy) i przewlekłe (np. zaburzenia snu, nadciśnienie, trwały ubytek słuchu). Najbardziej narażone są układy: nerwowy, sercowo-naczyniowy oraz narząd słuchu.

Słuch

Hałas uszkadza komórki rzęsate w ślimaku ucha wewnętrznego, które odpowiadają za przetwarzanie drgań dźwięku na impulsy nerwowe. Komórki te nie regenerują się. Dlatego długotrwała ekspozycja na hałas prowadzi do nieodwracalnego ubytku słuchu.

Wyróżnia się dwa typy uszkodzeń:

• przejściowy ubytek słuchu – objawia się pogorszeniem słyszenia po długim przebywaniu w hałasie (np. koncercie), zwykle ustępuje po kilku godzinach lub dniach odpoczynku,
• trwały ubytek słuchu – powstaje przy regularnej ekspozycji na dźwięki powyżej 85 dB.

Do pierwszych objawów uszkodzenia słuchu należą m.in.: szumy uszne, nadwrażliwość na dźwięki i uczucie zatkania w uszach. Warto pamiętać, aby zapewnić sobie właściwą ochronę przed hałasem. Można sięgnąć po zatyczki, nauszniki, słuchawki z redukcją hałasu (ANC) oraz stosować regularne przerwy od głośnego środowiska.

Układ nerwowy i psychika

Hałas to silny stresor środowiskowy. Aktywuje układ współczulny i podnosi poziom kortyzolu oraz adrenaliny. Prowadzi to do uogólnionego pobudzenia i napięcia mięśniowego (szczególnie w karku, barkach, szczęce), a w konsekwencji do pogorszenia procesów pamięciowych.

Przy długotrwałej ekspozycji mogą pojawić się m.in.:

• drażliwość, zmęczenie i bezsenność,
• obniżony nastrój, lęk i spadek motywacji.

Badania wykazują, że u osób mieszkających w pobliżu ruchliwych ulic lub lotnisk częściej występują objawy depresyjne i zaburzenia snu. Nawet umiarkowany hałas w biurze (50–60 dB) zmniejsza wydajność pracy o ok. 10–15%.

Zobacz także: Jak regulować emocje? Sprawdź wskazówki

Układ sercowo-naczyniowy

Stała ekspozycja na hałas prowadzi do pobudzenia układu współczulnego, co skutkuje wzrostem ciśnienia krwi i tętna. Organizm reaguje tak, jakby znajdował się w stanie ciągłego zagrożenia.

Długofalowo może to sprzyjać:

• rozwojowi nadciśnienia tętniczego,
• zwiększonemu ryzyku zawału serca i udaru,
• zaburzeniom rytmu serca.

Szczególnie niebezpieczny jest hałas nocny – zakłóca fazy snu głębokiego, przez co organizm nie regeneruje się prawidłowo. WHO szacuje, że długotrwałe narażenie na hałas środowiskowy odpowiada za tysiące przypadków nadciśnienia i chorób serca u pacjentów rocznie w Europie.

Poziom hałasu a szkodliwość

Skala decybelowa ma charakter logarytmiczny – oznacza to, że każdy wzrost o 10 dB oznacza dziesięciokrotny wzrost energii dźwięku. Dźwięk o natężeniu 80 dB jest więc nie dwa, lecz dziesięć razy głośniejszy od dźwięku o natężeniu 70 dB.

Jak dany poziom hałasu wpływa na organizm? Omawiamy poniżej.

Poniżej 35 dB

To poziom dźwięków tła – szeptu, szumu liści, tykania zegara. Zazwyczaj nieszkodliwy dla słuchu, ale może przeszkadzać osobom wrażliwym lub utrudniać zasypianie, szczególnie jeśli dźwięki są nieregularne.

35–70 dB

Taki hałas towarzyszy codziennym sytuacjom, takim jak rozmowy, praca w biurze, umiarkowany ruch uliczny. Choć nie niszczy słuchu, męczy układ nerwowy, obniża koncentrację i utrudnia relaks. Długotrwała ekspozycja może prowadzić do zmęczenia, drażliwości i problemów ze snem.

70–85 dB

Na tym poziomie hałas staje się fizycznie męczący. Przebywanie w takim otoczeniu przez kilka godzin (np. w hali produkcyjnej, restauracji czy na ulicy w centrum miasta) może powodować bóle głowy, rozdrażnienie i czasowe pogorszenie słuchu. Długotrwale – jest już potencjalnie szkodliwy.

Powyżej 85 dB

To granica bezpieczeństwa określona przepisami BHP. Dźwięki tej głośności (np. pracujące narzędzia, młoty pneumatyczne, koncert rockowy) mogą w krótkim czasie powodować trwałe uszkodzenia słuchu.

Ekspozycja na 100 dB (np. klub muzyczny, głośny silnik) przez 15 minut może być niebezpieczna. Dlatego przy takich poziomach hałasu konieczne jest stosowanie ochronników słuchu i robienie przerw co 60 minut.

Jak chronić się przed hałasem?

Jednym ze sposobów ochrony przed hałasem jest ograniczenie hałasu. Oznacza to:

• wybór cichszych urządzeń i sprzętu z certyfikatem niskiej emisji hałasu,
• regularną konserwację maszyn – luźne elementy czy zużyte łożyska generują więcej dźwięku,
• stosowanie podkładek antywibracyjnych i tłumików dźwięku.

W pomieszczeniach warto zadbać o izolację akustyczną, czyli:

• szczelne okna i drzwi,
• zasłony, dywany i panele akustyczne,
• rośliny doniczkowe i meble tapicerowane, które pochłaniają fale dźwiękowe.

Do stosowania na zewnątrz skuteczne są ekrany akustyczne i pasy zieleni przy drogach. Jeśli hałasu nie da się uniknąć, należy ograniczyć jego wpływ. W tym celu warto:

• stosować zatyczki do uszu, nauszniki lub słuchawki z aktywną redukcją hałasu,
• zachować dystans od źródła dźwięku,
• robić przerwy co 5–10 minut na każdą godzinę pracy w hałasie,
• unikać ekspozycji nocnej, która szczególnie obciąża układ nerwowy.

W miejscu pracy obowiązują przepisy BHP – pracodawca ma obowiązek zapewnić środki ochrony, kontrolować poziom hałasu i kierować pracowników na badania audiometryczne.

Dla zdrowego snu zaleca się, by poziom hałasu nocnego w sypialni nie przekraczał 30 dB. Pomaga w tym zamykanie okien, stosowanie rolet, wyłączanie urządzeń elektrycznych i ograniczenie innych bodźców dźwiękowych.

Choć przyzwyczailiśmy się do miejskiego zgiełku, nasz organizm nie jest przystosowany do ciągłego bombardowania bodźcami dźwiękowymi. Cisza to warunek regeneracji, równowagi emocjonalnej i prawidłowego funkcjonowania układu nerwowego oraz sercowo-naczyniowego.

W codziennym życiu warto świadomie dbać o higienę akustyczną, unikać nadmiaru dźwięków, robić przerwy od hałasu i wybierać przestrzenie, w których panuje cisza.